آوگوستون ۸-ده آذربایجان رسپوبلیکاسینین پرزیدنتی ایلهام علیئو واشینگتوندا آذربایجانین مئدیا نمایندهلرینه مصاحیبه وئریب.
Axar.az مصاحیبهنی تقدیم ائدیر:
وصال مطلب، آزتو-نین مخبری: خوش گؤردوک، جناب پرزیدنت. سیز آمریکا بیرلشمیش اشتاتلاری پرزیدنتی جناب دونالد ترامپین دعوتی ایله بو اؤلکهده سفردهسینیز و بو گون آذربایجاندا هر کس واشینگتوندان خبرلر گؤزلهییر. اودور کی، بو مصاحیبهیه گؤره تشکر ائدیریک. اجازهنیزله، سئواللارا کئچک.
جناب ترامپلا گؤروشونوزو و آمریکا بیرلشمیش اشتاتلاری-آذربایجان آراسیندا استراتژی طرفداشلیغا دایر خارتییانین حاضرلانماسی اوچون استراتژی ایشچی گروپونون یارادیلماسی ایله باغلی سندین اهمیتینی و عمومیلیکده بو سفرین نتیجهلرینی نئجه قیمتلندیرردینیز؟
- پرزیدنت ایلهام علیئو: من سفرین نتیجهلرینی چوخ یوکسک قیمتلندیریرم. ایلک نوبهده، پرزیدنت ترامپین دعوتی ایله آمریکادا ایشگذار سفرده اولماق، البته کی، آذربایجان-آمریکا مناسیبتلری اوچون چوخ اؤنملی بیر مسئلهدیر. دئیه بیلرهم کی، بو گون آمریکا-آذربایجان مناسیبتلرینده یئنی صحیفه آچیلیر:
امکداشلیق و استراتژی طرفداشلیق صحیفهسی. البته کی، آذربایجانین میللی ماراقلارینین قورونماسی اوچون آمریکا بیرلشمیش اشتاتلاری ایله بو سوییهده مناسیبتلرین قورولماسی چوخ اؤنملی مسئلهدیر.
پرزیدنت ترامپلا گؤروشوموز چوخ صمیمی شکیلده کئچدی. دئیه بیلرهم کی، دوستلوق شرایطینده کئچدی. بیر چوخ اؤنملی مسئلهلر مذاکره ائدیلدی. عینی زاماندا، بیلدیینیز کیمی، استراتژی طرفداشیق خارتییاسینی حاضرلاماق اوچون استراتژی ایشچی گروپو دا یارادیلمیشدیر و البته کی، بو سندین بؤیوک اهمیتی وار. اورادا گلهجک امکداشلیق استقامتلری ده آچیق-آیدین تثبیت ائدیلیب. بونلار قارشیلیقلی سرمایه قویولوشو، انرگتیکا، نقلیات، باغلانتیلار، ترانزیت، تهلوکهسیزلیک، صنعی اینتئللئکت، مدافعه صنایعسی و مدافعه ساحهلرینده امکداشلیغی و دیگر مسئلهلری احتیوا ائدیر. یعنی، سادهجه اولاراق بو استقامتلرین سادالانماسی اونو گؤستریر کی، اؤلکهمیز قارشیسیندا نه قدر بؤیوک ایمکانلار آچیلیر و آرتیق منیم گؤستریشیمله آذربایجان طرفینی تمثیل ائدجک ترکیب معین اولونوب. بیز اؤز تکلیفلریمیزی ایرلی سورجهییک. آرتیق منیم سفریم چرچیوهسینده آمریکانین بیر نئچه آپاریجی شرکتی ایله گؤروشلر کئچیریلمیشدیر. یعنی، بیز واخت ایتیرمک ایستهمیریک. اونسوز دا اوولکی آدمینیستراسییا دؤوروندهکی دؤرد ایلی من ایتیریلمیش ایللر کیمی قیمتلهندیریرم. چونکی افسوسلار اولسون کی، بایدئن آدمینیستراسییاسی زامانی آمریکا-آذربایجان علاقهلری آذربایجان-ارمنستان علاقهلرینین گیرووونا چئوریلمیشدی. بیزیم آمریکا بیرلشمیش اشتاتلاری ایله اوولکی دؤورده الده ائدیلمیش نایلیتلر و پوتنسیال دئمک اولار کی، دوندورولموش وضعیته سالینمیشدی. اونا گؤره ایندی بیز واخت ایتیره بیلمهریک. خصوصیله جناب ترامپین و اونون آدمینیستراسییاسینین نمایندهلرینین - کومانداسینین آذربایجانا اولان مثبت مناسیبتینی، یقین کی، تاماشاچیلار دا بیزیم کئچیردییمیز گؤروشلردن و مطبوعات کنفرانسینداکی آب-هاوادان حس ائدیبلر.
بو خوش مناسیبت، البته کی، چوخ اؤنملی بیر عاملدیر. بو نقطه-نظردن سفرین چوخ بؤیوک اهمیتی وار. بو، پرزیدنت ترامپلا منیم بیرینجی گؤروشومدور. یئنه ده دئمک ایستهییرم کی، گؤروش چوخ صمیمی شکیلده کئچدی. اونون آذربایجانلا باغلی اولان بیلگیلری، سؤزون دوزو، منی تعجبلندیردی. او، بیر چوخ مسئلهلری دریندن بیلیر. آذربایجانین اؤنمینی، اونون گئوسییاسی اهمیتینی، آذربایجانین آمریکا بیرلشمیش اشتاتلارینا همیشه دوست اؤلکه اولماسینی جناب ترامپ چوخ یاخشی بیلیر. البته کی، شخصی تماسلار بیزیم مناسیبتلریمیزده اؤنملی رول اوینایاجاق. طبیعی کی، ۹۰۷-جی دوزلیشین لغو اولونماسی، حساب ائدیرهم کی، تاریخی حادثهدیر. آرتیق استراتژی امکداشلیق فورماتینا باشلاماغیمیز دا حساب ائدیرهم کی، تاریخی حادثهدیر. اونا گؤره من سفرین نتیجهلریندن چوخ ممنونام و امینم کی، بو سفرین کنکرت نتیجهلری یاخین گلهجکده اؤزونو بروزه وئرهجک.
اوبای شاهباندار، AnewZ تلویزییاسینین مخبری: جناب پرزیدنت، بو گون کفایت قدر علامتدار بیر گون اولدو. تاریخ یازیلدیغی بیر گوندور، سیز و باش ناظر پاشینیان نوبل مکافاتی کومیتهسینه بیرگه مکتوب گؤندرمک نیتیندهسینیز. پرزیدنت ترامپین سیزین استراتژی باخیشینیزی و لیدرلیینیزی، ائلجه ده سیزین پرزیدنت ترامپین بو گون امضالانان مموراندوما گتیریب چیخاران اوزاقگؤرهن لیدرلیینی تعریفهلدیینیزی ائشیتدیک. بیلدیینیز کیمی، پرزیدنت ترامپ اوچون شخصی مناسیبتلر چوخ اؤنملیدیر. سیز اؤز لیدرلیینیزله پرزیدنت ترامپین لیدرلییی آراسینداکی مناسیبتلری، همچینین شخصی مناسیبتلری نئجه قیمتلندیرردینیز؟ کنگرسین اونایللر اول آمریکانین آذربایجانا یاردیمینی قاداغان ائدن ۹۰۷-جی دوزلیشین لغو اولونماسی، پرزیدنت ترامپی گؤرمک سیزین اوچون نه درجهده اهمیتلیدیر؟ بو، آذربایجان و آمریکا اوچون یئنی بیر مرحلهدیر؟
پرزیدنت ایلهام علیئو: تامامیله دوغرودور، بو، بیزیم بیرینجی گؤروشوموز ایدی. چوخ خوش و نتیجهیؤنوملو گؤروش ایدی. من جناب ترامپلا اوولکی پرزیدنتلیک مدتینده تانیش اولموشام. بو آلتی آی عرضینده ده، البته کی، منیم بارهمده اؤز کومانداسی ایله تانیش ایدی و بیزیم مناسیبتیمیز همیشه مثبت اولوب. کئچن ایل بیز اونو دستکلهدیک، بو، دوغرودور. یعنی، بو انسان آذربایجان خالقی کیمی عائله دیرلرینه صادقدیر. بو گون مطبوعات کنفرانسیندا دئدییم کیمی، بو آلتی آی عرضینده او، آسیادا، آفریکادا، جنوبی قافقازدا ممکنسوز گؤرونن ایشلری گؤردو و ثبوت ائتدی کی، بو شخص محض رئال نتیجهلره نایل اولور. بو باخیمدان، من اونونلا اولان شخصی مناسیبتلریمیزی یوکسک دیرلندیریرم و امید ائدیرهم کی، نوبتی ایللرده بو مناسیبتلر اؤلکهلریمیز آراسیندا اولان دولت مناسیبتلرینه ده مثبت تأثیر ائدجکدیر.
البته، عینی زاماندا، بو عدالتسیز دوزلیشین لغو ائدیلمهسی و بونون محض اؤز اوفیسینده منیم اشتیراکیم ایله ائتمک چوخ بیر رمزی کاراکتر داشیییر. اونو باشقا بیر فورماتدا دا ائده بیلردی، سونرا امضالایا بیلردی. اما او، منیم اشتیراکیم ایله بونو ائتمهیه قرار وئرمیشدی. ۱۹۹۲-جی ایلین اوکتیابر آییندا بیز عدالتسیز شکیلده کنگرس طرفیندن سانکسییایا معروض قالدیق. همین دؤورده، البته کی، کنگرس عضولری - کنگرسمنلر آذربایجانداکی و عمومیلیکده جنوبی قافقازداکی وضعیتدن بیخبر ایدیلر. اونلار ارمنستانین لوببی گروپلارینین تأثیری آلتیندا ایدیلر و بو عرفهده آذربایجان تجاووزکار کیمی تقدیم اولونموشدو، قلمه وئریلمیشدی. بو دا بیزی بیرباشا آمریکانین دستهییندن محروم ائتدی و اونا گؤره ده کئچمیش سووئت اتفاقیندان چیخمیش رسپوبلیکا سانکسییالارا معروض قالدی. البته کی، مرکب بیر وضعیت ایدی.
سونرالار بو دوزلیش دایاندیریلدی. آمریکا حکومتینین افغانستاندا دستهیه احتیاجی اولدوغونا گؤره آذربایجان بو دستهیی نقلیات واسطهسیله اونلارا تقدیم ائدیردی. بو، یوکلرین شمال استیقامتینده چاتدیریلماسینی، عینی زاماندا، نقلیات و هاوا مکانینین وئریلمهسی کیمی مسئلهلری احاطه ائدیردی. ۲۰۲۳-جو ایله قدر هر ایل آمریکا پرزیدنتلری بو دوزلیشی موقتی اولاراق دایاندیریردی. آنجاق ۲۰۲۳-جو ایلده گؤزلمهدییمیز حادثه باش وئردی. چونکی بیز گؤزلهمیردیک کی، بئله بیر یاناشما اولسون. یعنی، بایدن آدمینیستراسییاسیندان بو یاناشمانی گؤزلهمیردیک. بایدئن آدمینیستراسییاسی افغانستاندا بیزه احتیاج اولمادیغی بیر زاماندا، بوتون دنیانین گؤزو قارشیسیندا فاکتیکی اولاراق اؤلکهنی ترک ائتدی. اوندان سونرا اونلار همین سانکسییالاری یئنیدن آذربایجانا تطبیق ائتدیلر. بو، یقین کی، همین منفی مناسیبتین و یاناشمانین کولمیناسییاسی ایدی. اونلار نانکورجاسینا داوراندیلار و بو دا بایدن آدمینیستراسییاسی ایله مناسیبتلریمیزه جدی شکیلده منفی تأثیر گؤستردی. بو آدمینیستراسییانین سونونا قدر بیزه قارشی مناسیبت بئله ده قالدی و بیزیم مناسیبتلریمیز چوخ بؤیوک بحران ایچینده ایدی. اونا گؤره پرزیدنت ترامپین بو ژئستینین بیزیم اوچون بؤیوک بیر معناسی واردیر.
البته کی، آذربایجانین حاضردا بئله بیر خارجی دستهیه، خارجی یاردیما احتیاجی یوخدور. بیزیم اقتصادیاتیمیز ثابتدیر. بیزیم، یعنی، دولتین خارجی بورجو عمومداخیلی محصولون ۷ فایزیندن ده آشاغیدیر. بیز اؤزوموزو دونور اؤلکهیه چئویرمیشیک. بئلهلیکله، رمزی بیر کاراکتر داشییان بو دوزلیش لغو اولوندو. بو عدالتسیزلیک آرتیق آرادان قالدیریلیب و عدالت برپا اولونوب. بو، بیزیم اوچون پرزیدنت ترامپ طرفیندن سیاسی بیر ژئست اولدو و بو گون اونون اوفیسینده بو سنده امضا آتدیق.
استراتژی طرفداشلیق متنینین حاضرلانماسی اوچون استراتژی ایشچی گروپو یارادیلیر. بو ایکی اؤنملی حادثه بو گون باش وئریب. اونا گؤره ده من بو گونو تاریخی بیر گون آدلاندیریرام. بونون دا بیزیم اوچون چوخ اؤنملی مثبت تأثیرلری اولاجاقدیر. طبیعی کی، بو گون بورادا آذربایجان و ارمنستان آراسیندا باش وئرهن حادثهلر، همچینین بوتون بؤلگه اوچون، رفاه و صلح ایستهین هر کس اوچون اؤنملی اولاجاقدیر.
عباسعلی یادگاراو، آذرتاج-ین مخبری: جناب پرزیدنت، بو گون چوخ اؤنملی سندلر امضالاندی. هامییا یاخشی معلومدور کی، ایکینجی قاراباغ محاربهسینده ظفردن سونرا صلح مقاویلهسی تشببوثونو محض آذربایجان ایرلی سورموشدور. بو باخیمدان، بو گون امضالانان سندلرین اهمیتینی نئجه شرح ائدردینیز؟
پرزیدنت ایلهام علیئو: بلی، دئیه بیلرهم کی، ایکینجی قاراباغ محاربهسی باشا چاتاندا ارمنستان-آذربایجان گلهجک علاقهلری و تماسلاری ساحهسینده بیر بوشلوق، بیر واکووم یارانمیشدی. او واخت هله فعالیت گؤسترمک ایستهین آوروپا تهلوکهسیزلیک تشکیلاتینین مینسک گروپو دا دئمک اولار کی، افلیج وضعیتینه دوشموشدو. اونلار بیلمیردیلر کی، نه ائتمک لازیمدیر. چونکی آذربایجان بوتون مسئلهلری بینالخالق حقوق چرچیوهسینده اؤزو حل ائتمیشدیر. قاراباغ مناقیشهسی، آذربایجان-ارمنستان مناقیشهسی حربی-سیاسی یوللارلا اؤز حلینی تاپمیشدیر. آذربایجان محض او واخت گلهجک باخیشلارینی اورتایا قویدو. یعنی کی، بو بوشلوق چوخ داوام ائده بیلمز. یعنی، آذربایجانلا ارمنستان آراسیندا صلح موقاویلهسی اولمالیدیر و اونون تشببوثکاری قید ائتدیینیز کیمی، بیز اولموشوق. بیز او تشببوثو ایرلی سورهندن سونرا یئنه ده هئچ یئردن جواب گلمهدی. اوندا بیز معلوم اساس بئش پرینسیپی اورتایا قویدوق و بونون اوزرینده صلح سازیشینین متنینی ده بیز حاضیرلامیشدیق.
بیلدیینیز کیمی، اوندان سونرا بیزیم تشببوثوموزله دانیشیقلار پروسسی باشلامیشدی. دانیشیقلار پروسسی او قدر ده هامار گئتمیردی. اونون دا اساس سببی اوندان عبارت ایدی کی، او واخت ارمنستان طرفی صلح سازیشینه قاراباغلا باغلی مدعانی داخیل ائتدیرمک ایستهییردی. حالبوکی بو، هئچ بیر منطیقه سیغمایان، هئچ بیر حقوقی و سیاسی اساسی اولمایان مسئلهدیر. بیز ارمنستان طرفینه ایضاح ائتمهیه چالیشیردیق کی، بو، بیزیم داخیلی مسئلهمیزدیر و دولتلرآراسی سازیشه هر هانسی بیر اؤلکهنین داخیلی مسئلهسی داخیل اولونا بیلمز. آنجاق بونا باخمایاراق، ارمنستان تاکیدله اؤز موقعییندن گئری چکیلمک ایستهمیردی.
یقین کی، یادینیزدادیر اوندان سونرا آوروپا اتفاقی شوراسینین پرزیدنتینین تشببوثو ایله بروکسل گؤروشلری کئچیریلمیشدیر. آنجاق یئنه ده اساس فوندامنتال مسئله امکان وئرمیردی کی، طرفلر بو مسئلهده راضیلیغا گلسینلر. یالنیز ۲۰۲۳-جو ایلین آنتیترور عملیاتیندان سونرا ارمنستان آرتیق رئاللیقلارلا باریشمالی اولدو. اوندان سونرا دئمک اولار کی، فعال دانیشیقلار پروسسی باشلامیشدیر. آرتیق نئچه آیدیر طرفلر بیان ائتمیشدیلر کی، صلح سازیشینین بوتون ماددهلری راضیلاشدیریلیب. حساب ائدیرهم کی، بو، جنوبی قافقاز اوچون چوخ اؤنملی تاریخی مسئلهدیر. امینم کی، بو گون آغ ائوده پارافلانان صلح سازیشی آرتیق بؤلگهیه صلح گتیریب.
طبیعی کی، ارمنستانین، نئجه دئیرلر، ائو تاپشیریقلاری دا وار. بیلدیینیز کیمی، اونلارین کونستیتوسییاسیندا آذربایجانا قارشی اراضی ادعاسی مسئلهسی امکان وئرمهدی کی، بو گون صلح سازیشی امضالانسین. اما بو دییشیکلیکلر ائدیلندن سونرا آرتیق صلح سازیشی ایستهنیلن واختدا امضالانا بیلر. لاکین بو گون من بعضی سئواللارا مناسیبتیمی بیلدیرهنده دئدیم کی، بیر حالدا آذربایجان و ارمنستان رهبرلری بو پارافلامانی آغ ائوده ائتمهیی قبول ائدیبلرسه، دئمهلی، حساب ائتمک اولار کی، آرتیق بؤلگهمیزه دایانیقلی صلح گلیب. حساب ائدیرهم کی، بو، هم آذربایجان، هم ارمنستان، هم بوتون بؤلگه اوچون خصوصی اهمیته مالیک اولان مسئلهدیر. اودور کی، بوگونکو گون، او جملهدن بونا گؤره تاریخی گون ساییلا بیلر. هم آذربایجان-آمریکا ایکیطرفلی مناسیبتلرینین انکیشافیندا، هم آذربایجان-ارمنستان نورماللاشماسی ایشینده آتیلان آددیملار، بیرگه بیاننامهنین قبول ائدیلمهسی، امضالانماسی و دنیانین ان قدرتلی دولتی اولان آمریکانین پرزیدنتینین بونا دستهیی و شاهیدلیک ائتمهسی بیر داها بو بیاننامهنین اؤنمینی گؤستریر. من بو گون مطبوعات کنفرانسیندا دا قید ائتدیم، بیز دنیانین بیر نمرهلی پایتاختیندا، دنیانین بیر نمرهلی اوفیسینده، دنیانین ان قدرتلی پرزیدنتینین اشتیراکی ایله بونو ائتدیک. البته، هر کس باشا دوشور کی، بونون نه قدر بؤیوک اهمیتی وار، هم اؤلکهمیز اوچون، هم بؤلگه اوچون، هم گئنیش جغرافییا اوچون. بیز حاق-عدالتی محاربه یولو ایله برپا ائتدیک. ایندی ایسه بونا سیاسی مستویده ده نقطهنی قویدوق.
وصال مطلب: جناب پرزیدنت، وطن محاربهسیندن سونرا صلح مقاویلهسینین امضالانماسی اوچون ارمنستان قارشیسیندا بعضی شرطلر قویموشدونوز. اونلاردان بیرینجیسی آوروپا تهلوکهسیزلیک تشکیلاتینین مینسک گروپونون لغوی ایله باغلی ایدی. هانسی کی، بو گون آذربایجانین و ارمنستانین خارجی ایشلر ناظرلری آوروپا تهلوکهسیزلیک تشکیلاتینین باش کاتیبینه بونونلا باغلی مراجعت امضالادیلار. ایکینجی شرط ارمنستانین اساس قانونوندان - کونستیتوسییاسیندان آذربایجانا قارشی اراضی ادعالارینین چیخاریلماسی ایله باغلی ایدی. بو، ایندیکی حالدا نه قدر رئال گؤرونور؟
پرزیدنت ایلهام علیئو: منجه، تام رئال گؤرونور. چونکی بیرینجیسی اونو دئمهلییهم کی، بیزیم بوتون شرطلریمیز تام منطیقلی، اساسلی و قانون اویغوندور. مختلیف مرحلهلرده ارمنستان جمعیتینده و حاکم دایرهلرینده بئله بیر فرضیه ایرلی سورولوردو کی، سانکی آذربایجان ارمنستانین داخیلی ایشلرینه قاریشماق ایستهییر و حتی دانیشیقلار زامانی دفعهلرله بئله بیر مسئله قالدیریلمیشدی. بیزیم ایسه موقعییمیز اوندان عبارت ایدی کی، بو، بئله قبول ائدیلمهمهلیدیر. بو، بیرباشا بیزه عایدیتی اولان مسئلهدیر. بیزیم اراضی بوتؤولویوموزه اولان آچیق طلبدیر، ادعادیر. اونا گؤره بو دوزلیش ائدیلمهدن صلح سازشی امضالانا بیلمز.
بیزیم موقعییمیز هر زامان آردیجیل، منطیقلی، اساسلی ایدی و بیز اؤز موقعییمیزدن گئری آددیم آتمامیشیق. چونکی هئچ واخت ارمنستان قارشیسیندا غیری-رئال و قبول ائدیله بیلمهیهجک شرطلر ده قویمامیشدیق. اما ندنسه مینسک گروپونون لغوی ایله باغلی بیزیم اساسلی تکلیفیمیز منفی رئاکسییا ایله اوزلهشیردی. حالبوکی دفعهلرله بیز اضاح ائتمهیه چالیشیردیق کی، بیر حالدا ارمنستان آذربایجانین اراضی بوتؤولویونو تانیییر، بیر حالدا آرتیق ارمنستان اؤزو دئییر کی، قاراباغ آذربایجاندیر، مینسک گروپونون ده-یوره قالماسی تامامیله منطیقسیزدیر. اونسوز دا او، اؤز فونکسیونال ماهیتینی ایتیرمیشدیر و بیز هئچ واخت امکان وئرمهریک کی، بو، هر هانسی بیر فورمادا جانلانسین، یاخود دا هانسیسا باشقا فورمایا مینسین. اونا گؤره بو گون صلح سازیشینین پارافلانماسی و مینسک گروپونون لغوی ایله باغلی بیزیم مشترک مراجعتیمیز، حساب ائدیرهم کی، بیرینجی مانعهنی آرادان قالدیریب. یئنه ده دئییرم، بو گون بو پارافلانما آغ ائوده باش توتدو. اونا گؤره من شبهه ائتمیرم کی، ارمنستان کونستیتوسییاسی دییشدیریلهنده، - ارمنستان طرفی اؤزو بونو بیلدیریر کی، بئله دییشیکلیکلر ائدیلمهلیدیر، - آذربایجانا اولان اراضی ادعاسی اورادان چیخاریلاجاق. عکس تقدیرده، بو، بیرینجی نوبهده آمریکا بیرلشمیش اشتاتلارینا حرمتسیزلیک اولاجاق. هر کس بیلیر و بیزیم موقعییمیز، دئمک اولار کی، بوتون آپاریجی بینالخالق آکتورلار، او جملهدن آمریکا بیرلشمیش اشتاتلاری طرفیندن آنلاییشلا قارشیلانیر. چونکی صلح سازیشی امضالاناندا هر بیر مسئله اؤز حلینی تاپمالیدیر و بیزه قارشی اولان اساسسیز اراضی ادعاسی اورادان چیخاریلمالیدیر. اونا گؤره منیم بو مسئله ایله باغلی شبههم یوخدور. یئنه ده دئییرم، بونون نه واخت اولاجاغی ارمنستانین اؤز ایشیدیر. بیز بورادا هر هانسی بیر تکلیف ایرلی سوره بیلمهریک. آنجاق من حساب ائدیرهم کی، نه قدر تئز اولسا، او قدر یاخشیدیر. چونکی منجه، واخت ایتیرمک لازیم دئییل. بیر حالدا کی، آرتیق آذربایجانلا ارمنستان صلح سازشینی پارافلاییب، اونون رسمی امضالانماسی دا چوخ چکمهمهلیدیر.
اووبای شاهباندار: جناب پرزیدنت، سیزین واشینگتونا گلیشینیز، صلح سازشینی امضالاییب پرزیدنت ترامپ ایله گؤروشمهیینیز، سیزی و آذربایجانی میلیونلارلا آمریکالییا تانیتدی. اونلار بلکه ده ایلک دفعهدیر سیزینله و آذربایجانلا تانیش اولورلار. اولا بیلسین کی، آذربایجانین هارادا یئرلهشدیینی بیلمیرلر و یا معین یانلیش تصوورلره مالیکدیرلر. آمریکا مئدیاسیندا و بئیین مرکزلرینده بعضیلرینین ایرلی سوردویو ناراحاتائدیجی فیکیرلره نئجه جواب وئرردینیز؟ مثلاً، قاراباغدا کریستیانلارین قورونوب-قورونمایاجاغی بارهده ناراحاتلیقلار وار. زنگزور دهلیزینین اهمیتی نه درجهدهدیر – تکجه آذربایجان اوچون دئییل، هم ده آمریکانین تجارت ماراقلاری اوچون، خصوصاً ده «ترامپ تجارت مارشروتو»نون قورولاجاغینی نظره آلساق؟
پرزیدنت ایلهام علیئو: بیلیرسینیز، اوزون ایللردیر آذربایجان آمریکا مئدیاسیندا دمونلاشدیریلیب، پرزیدنت ترامپین عدالتلی شکیلده «ساختا خبر» آدلاندیردیغی مئدیا اورگانلاریندا. «واشینگتون پست»، «نیو یورک تایمس»، «نیوزویک» و دیگر مئدیا قوروملاری منتظم اولاراق آذربایجان حاقیندا شایعهلر یاییر، بیزه هجوم ائدیر، تحقیرامیز مقالهلر درج ائدیر و آمریکا اجتماعی رایینی یانلیش استیقامته یؤنهلدیردیلر. بونو اساساً ارمنی لوببی نمایندهلری ائدیردی. ائله همین گروپ بو گون ارمنی ماراقلارینا قارشی چیخیش ائدیر. بو گون باش وئرهنلره سئوینمک عوضینه تامامیله مایوسدورلار، چونکی اونلارین گوندهلیگی تامامیله فرقلیدیر. محض اونلار اشغالا گؤره مسئولیت داشیییرلار. چونکی اونلارین ایدیالاری، مصلحتلری، پوللاری و مختلیف ارمنی حکومتلرینه تأثیری ارمنستانین اؤزونده داغیدیجی رول اوینادی. اگر اونلار و اونلارا بنزر گروپلار اولماسایدی، ارمنستان داها انکیشاف ائتمیش، مستقیل و محکم دولت سیستمینه مالیک بیر اؤلکه اولاردی. اونلار ایسه سادهجه واخت ایتیردیلر. واختلارینی بیزیم تورپاقلاریمیزین اشغالینا صرف ائتدیلر، اما سوندا بو اشغالی ابدی ساخلایا بیلمهدیلر و انکیشافلاریندا ۳۰ ایل ایتیردیلر.
آذربایجان حاقیندا یاییلان بوتون شایعهلر و یالان معلوماتلار، اؤلکهمیزی تانییانلار اوچون تامامیله عرضلی گؤرونور. چونکی آذربایجان اتنیک و دینی مختلیفلییی ایله تانینان اؤلکهلردن بیریدیر. بوتون دینی عابدهلر دولت طرفیندن قورونور. آذربایجاندا هئچ واخت اتنیک و دینی زمینده نه مناقیشه، نه ده آنلاشیلمازلیق اولوب. عکسینه، آذربایجان بو گون مولتیکولتورالیزمین مرکزلریندن بیریدیر. بورادا مختلیف دینی و اتنیک گروپلارین نمایندهلری بیر عائله کیمی یاشاییرلار. اودور کی، بو گون باش وئرهنلر یا هله ده رئاللیغی بیلمهیهنلره، یا دا بیلهرکدن یانلیش تصوور یاراتماغا چالیشانلارا یاخشی بیر جواب اولاجاق.
همچینین آذربایجانین اساس حیصهسی ایله ناخچیوان آراسیندا قورو علاقهسی مسئلهسینه گلینجه دئمهلییم کی، سون بئش ایلده مختلیف اؤلکهلرین لیدرلریندن نه قدر شایعهلر و تخریباتلار ائشیتدیک. گویا آذربایجان ارمنستانا هجوم ائتمهیی پلانلاشدیریر، گویا همین اراضینی گوج یولو ایله اله کئچیرمک نیتیندهدیر. بیزیم بوتون بونلار بارهده تکذیب مساژلاریمیز ایشه یارامادی، چونکی بو تصوور آرتیق فورمالاشدیریلمیشدی، او جملهدن بورادا – واشینگتوندا.
بو آنتی-آذربایجان تبلیغاتینین آپاریجی قوهسی بایدن آدمینیستراسییاسی ایدی. بیز بونو دقیق بیلیریک، چونکی آوروپالی طرفداشلاریمیزلا آپاردیغیمیز دانیشیقلاردا اونلار دفعهلرله دئییردیلر کی، بو معلومات بایدنین کومانداسیندان گلیر. اونلار قصداً آذربایجانین گویا آگرسسیو نیتلری بارهده شایعهلر یاییردیلار. حتی پرزیدنت ترامپین آدمینیستراسییاسینین ایلک آییندا بئله بو تیپلی نارراتیولر وار ایدی. بونلار هله ده بعضی دولت قوروملاریندا قالان کهنه کوماندانین نمایندهلریندن گلیردی. اونلارین گوندلیینه ایسه یا «هومان رایتس وتاچ»، «فردوم هووسه» کیمی آذربایجانی سئومهین غیری حکومت تشکیلاتلاری، یا دا اوساید و آزادلیق رادیوسو تأثیر ائدیردی. پرزیدنت ترامپ ایسه اوساید-ی اوغورلا آرادان قالدیراراق دنیانی بو «فلاکتدن» خلاص ائتدی.
بو، سادهجه بیزیم حاقیمیزدا سسلنن فیکیرلرین یانلیش اولدوغونو، بئله نیتیمیزین اولمادیغینی ایضاح ائتمکدن اؤترو بیزیم اوچون بیر چاغیریش ایدی. بو گون باش وئرهنلر ایسه ارمنستانین باش ناظری و منیم امضالادیغیم، پرزیدنت ترامپین ایسه شاهیدلیک ائتدیی بیرگه بیاننامهده عکس اولونوب. اورادا محض بیزیم مؤوقعییمیزی گؤسترهن مدعا وار – آذربایجانین اساس حیصهسیندن ناخچیوان مختار رسپوبلیکاسینا مانعهسیز چیخیش. بو، ارمنستانین سووهرنلییی چرچیوهسینده یازیلیب. بیزیم ایستهدییمیز سادهجه آذربایجانین بیر حیصهسیندن دیگر حیصهسینه مانعهسیز کئچید ایدی. یئری گلمیشکن، بو، هم ده ارمنستانین ۲۰۲۰-جی ایل نویابرین ۱۰-دا امضالادیغی عهدهلیک ایدی. بئش ایل عرضینده هئچ بیر ایرلیلهییش اولمادی، یئر اوزرینده فیزیکی ایش گؤرولمهدی. بو ایللر عرضینده ایسه بیز دمیر یولونو دئمک اولار کی، ارمنستان سرحدینه قدر گتیردیک.
بیزه بو دمیر یولونو ارمنستان سرحدینه قدر تام چاتدیرماق اوچون بلکه ده بیر ایلدهن آز واخت لازیمدیر، حتی چوخ چالیشساق، بلکه آلتی آی کیفایت ائدر. عینی زاماندا، ناخچیوان مختار رسپوبلیکاسیندا دا دمیر یولونون برپاسینا باشلاییریق. آذربایجانین ایکی حیصهسینی بیرلشدیرمک اوچون تخمیناً ۴۰ کیلومتردن بیر قدر آرتیق دمیر یولونا احتیاجیمیز وار. تکجه دمیر یولو دئییل، الکتریک اؤتوروجو خطلری، فیبر-اوپتیک رابطه خطلری و گلهجکده خزرین او تایینداکی قونشولاریمیزلا بیرلیکده آذربایجان انرژی رسورسلارینی نقل ائده بیلهجک دیگر انرژی اینفراستروکتورونو دا نظرده توتوروق.
بوتون بونلار، ایلک نوبهده، بایدن آدمینیستراسییاسی و اونلارین الینده اولان سیاسی اینفراستروکتور – مئدیا، غیری حکومت تشکیلاتلار، اوساید و منندز کیمی کورروپسییایا گؤره بو گون حبسده اولان بعضی روشوتچی سیاستچیلر طرفیندن ایللرله یاییلمیش آنتی-آذربایجان نارراتیولرینی تامامیله افلاسا اوغرادیر. بورایا، همچینین آدام شیفف ده داخیلدیر. من بورایا گلنده اؤیرندیم کی، مریلند پروکورورو اونا ایپوتکا فیریلداغینا گؤره جنایت ایشی آچیب.
بو انسانلار – منندز، شیفف، پلوسی، شعرمان، مارکی، کریستوفر سمیت و باشقالاری آذربایجانا قارشی متمادی اولاراق هجم ائدیردیلر. نیه ائتدیکلرینی بیلمیرم، یقین کی، ارمنی لوببیسی اونلارا بونون اوچون پول اؤدهییردی. اونلار جدی سیاسی فیگورلار گروپونو تشکیل ائدرک آذربایجانا قارشی متمادی ایشلهییردیلر.
بو گون آذربایجان و ارمنستان آراسیندا امضالانان سند ایسه بیزیم نیتلریمیزی آچیق شکیلده گؤستریر: بیز صلح ایستهییریک، اما عینی زاماندا علاقه ایستهییریک. اؤلکهمیزین ایکی حیصهسی آراسیندا تهلوکهسیز کئچید یاراتماق ایستهییریک کی، بو دا داها گئنیش رئگیون، حتی ارمنستان اوچون چوخلو امکانلار آچاجاق. ارمنستانین باش ناظری ایله گؤروشلردن بیرینده اونا دئدیم کی، ارمنستان ترانزیت اؤلکهیه چئوریله بیلر. بیلدیردیم کی، سیز ترانزیت اؤلکه اولماغین نه دئمک اولدوغونو بیلمیرسینیز، چونکی هئچ واخت اولمامیسینیز. یالنیز آذربایجان واسطهسیله ترانزیت اؤلکه اولا بیلرسینیز. آذربایجانسیز ترانزیت اؤلکه اولماق ممکن دئییل. سیز ایسه ترانزیت اؤلکه اولماغین فایدالارینی گؤرجکسینیز.
بیز اؤزوموز ده داها گوجلو ترانزیت اؤلکه اولماغا چالیشیریق. اراضیمیزدن کئچن نقلیات دهلیزلرینین یوکداشیمادا داها چوخ اشتیراک ائتمهسینی ایستهییریک. بو ایسه هم پول، هم ایش یئرلری، هم ده سیاسی تأثیر دئمکدیر. ارمنستان ایسه ایللرله اؤزونو بو امکانلاردان محروم ائدیب.
بو نقلیات مارشروتو – بینالخالق صلح و رفاه اوچون ترامپ مارشروتو (تریپپ) باشقا بیر تاریخی نائیلیت اولاجاق. اما دئدییم کیمی، واخت ایتیرمهمهلییک. ان قیسا زاماندا ایشه باشلامالیییق. بو اوبیکته آمریکا رهبرلیک ائدجک و امیدوارام کی، بوتون رئگیون اؤلکهلرینین خیرینه اولاجاق بو علاقه خطلرینین قورولماسی کیمی مهم وظیفهلری اؤز اوزرینه گؤتورهجک اینوستورلار تاپیلاجاق.
اوبای شاهباندار: انرژی ساحهسینده ده داها چوخ آمریکا اینوئستیسییاسی گؤرجهییک، خصوصیله ده، تاریخی امضالانما مراسیمینده کریس رایتین اشتیراکینی نظره آلساق. البته کی، سوکار ایله «اکسون» آراسیندا امضالانان آنلاشما مموراندومو دا بو استیقامتده مهم آددیمدیر.
پرزیدنت ایلهام علیئو: البته. دونن «اکسون» و سوکار آراسیندا امکداشلیق حاقیندا امضالانمیش بو آنلاشما مموراندومو امینم کی، اهمیتلی بیر لاییحه ایله نتیجهلنهجک.
ایندیدن نسه دئمک ایستهمیرم، اما آذربایجاندا بؤیوک نفت یاتاغینین کشفی ایله باغلی یوکسک احتمال وار. بیلدیینیز کیمی، «اکسون» دنیانین آپاریجی انرژی شیرکتیدیر، معاصر تکنولوگییالار ساحهسینده بؤیوک تجربهیه مالیکدیر و آذربایجاندا ایشلهمک تجربهسی ده وار. «اکسون» ۱۹۹۴-جو ایلده بیزیم «آذری-چیراق-گونشلی» لاییحهمیزه قوشولدو.
دونن بورادا خصوصی نماینده جناب ویتکووون، آمریکا انرژی ناظرینین معاوینینین و منیم اشتیراکیملا کئچیریلن امضالانما مراسیمی اصلینده گؤستریر کی، بیز بو لاییحهنین گلجهیینه اینانیریق. اینانماسایدیق، آنلاشما مموراندومونون امضالانماسیندا اشتیراک ائتمزدیک. من نادر حاللاردا آنلاشما مموراندومونون امضالانماسیندا اشتیراک ائدیرهم. بعضا مقاویلهلرین امضالانماسیندا اشتیراک ائدیرهم، اما بو سادهجه بیر آنلاشما مموراندومودور. لاکین بیزیم اختیاریمیزدا چوخلو تکنیکی عامللر وار کی، بونلار بؤیوک بیر کاربوهیدروژن یاتاغینین کشفینه اشاره ائدیر.
پرزیدنت ترامپین استراتژی باخیشی و سیاستی سایهسینده، اوزون ایللر، - بلکه ده اون ایلدهن چوخ، - عدالتسیز شکیلده کنارا آتیلمیش فسیل یاناجاقلار بو گون یئنیدن دقت مرکزینه قاییدیب. کوماندامیز بورادا بینالخالق مالییه اینستیتوتلاری ایله، آمریکانین اکس-ایم بانکی ایله، همچینین فسیل یاناجاق لاییحهلرینین و کاربوهیدروژن نقلی اینفراستروکتورونون مالیلهشدیریلمهسی ایله باغلی دانیشیقلار آپاردی.
انرژی، شبههسیز کی، امکداشلیغیمیزین مهم استیقامتلریندن بیری اولاراق قالاجاق. پرزیدنت ترامپ ایله امضالادیغیمیز آنلاشما مموراندوموندا انرژی خصوصی یئر توتور. انرژی دئدیکده بو نفتدیر، گازدیر، پوتنسیال اولاراق برپااولونان منبعلردیر.
بو گون آذربایجان طبیعی گازینی ناتو-نون ۱۰ عضوونه، آمریکانین ۱۰ متتفیقینه اخراج ائدیر. بورو کمری واسطهسیله گاز چاتدیریلماسیندا ایسه بیز ۱۴ اؤلکهنی احاطه ائدیریک. بو باخیمدان، آذربایجان دنیادا آپاریجی اؤلکهلردن بیریدیر. یاخینلاردا سورییایا طبیعی گاز اخراجینا باشلامیشیق. بئلهلیکله، بیز آرتیق یاخین شرق رئگیونونا دا داخیل اولدوق و آوروپادا، ائلجه ده یاخین شرقده جغرافییامیزی گئنیشلندیرجهییک.
لاکین بو، گلهجک گوندهلییمیزین یالنیز بیر حیصهسیدیر. آمریکا ایله صنعی اینتللکت، رقمسال ترانسفورماسییا ساحهلرینده ده سیخ امکداشلیق ائتمک اوچون بؤیوک امیدلر وار. بورادا سفریم چرچیوهسینده کوماندامیزین عضولری ایله آمریکا شیرکتلری آراسیندا ایلکین تماسلار باش توتدو و گلهجکده داها چوخ امکداشلیق اولاجاق.
بو گون حقیقتها ده بوتون آسپئکتلردن — تهلوکهسیزلیک، ثابتلیک، جنوبی قافقازدا صلح، اقتصادی امکانلار، اینوئستیسییالار، انرژی تهلوکهسیزلییی و دیگر ساحهلر باخیمیندان تاریخی بیر گونه شاهیدلیک ائدیریک.
مخبیر: چوخ تأثیرلیدیر، چوخ ساغ اولون، جناب پرزیدنت.
