ایران‌دا داوام ائد‌ن اعتراضلارین کؤکونده سون بیر ایلده دلارین ایکیقات باهالاشماسی، یاشاییش خرجلرینین کسکین آرتماسی و یوخسوللوغون ۵۰ میلیون‌دان چوخ انسانی احاطه ائتمه‌سی دایانیر.

هئچ بیر اقتصادی و سیاسی آچیلیمین اولماماسی، کوروپسیانین داوام ائتمه‌سی ایسه اولجه تهران بازارلارینین تعطیللر و کوچه اعتراضلارینا، داها سونرا ایسه جمعیتین بحران کئچیره‌ن طبقه‌لرینین، خصوصاً ده آشاغی گلیرلی گروپلارین کوچه‌لره چیخماسینا سبب اولدو. بو اعتراضلار تئز بیر زمان‌دا مختلف شهرلره، خصوصاً ده ازنا، کوهدشت، فسا و فارسان کیمی مارژینال و سئیرک مسکونلاشمیش رایونلارا یاییلدی.

حکومتین جوابی کئچمیش‌ده‌کی کیمی زوراکی رپرسییالاردیر. ایندییه قدر اولان معلوماتلارا گؤره، رپرسیو قوه‌لرین بیرباشا آتشی نتیجه‌سین‌ده یوزلرله اینسان هلاک اولوب، مینلرله انسان یارالانیب و مینلرله اعتراضچی حبس اولونوب.

بو اعتراضلارین باشلاماسینین اساس سببلری دولانیشیق و اقتصادی گرگین‌لیک اولسا دا، اونو صرف اقتصادی مسئله‌یه چئویرمک ناتمام بیر منظره یارادیر. سیاسی و ملکی ساحه‌ده ییغیلان چیخیلماز وضعیتلر، تنقیدین و مدنی فعالیتلرین بوغولماسی، قادینلارین گئییم حقوقونا مداخله سیاستینین داوام ائتدیریلمه‌سی و اکولوژی بحرانلارین آرتماسی - بو پارتلاییجی وضعیتین فورمالاشماسیندا رول اویناییر. انسان حاقلاری تشکیلاتلاری، سیاسی و اجتماعی فعاللار اوللر دفعه‌لرله بو یوللا داوام ائتمیین خالق عصیانلارینا و قان تؤکولمه‌سینه سبب اولاجاغی باره‌ده خبردارلیق ائتمیشدیلر. حکومت کئچمیشده اولدوغو کیمی، بو خبردارلیقلارا محل قویمادی.

بو آرادا، مشاهده‌چیلرین دقتینی جلب ائد‌ن حادثه‌لردن بیری ده آذربایجان ایالتلرینین و تورک اجماسینین بؤیوک بیر حیصه‌سینین بو کوچه اعتراضلاریندا گئنیش شکیل‌ده اشتراک ائتمه‌مه‌سی‌دیر. بو، بعضی تحلیللرده «معنالی سوکوت» و یا حتی موجود ایستاتوس-کوودان ممنونلوق کیمی شرح اولونوب. لاکین بو اشتراک چاتیشمازلیغی داها مرکب و چوخ فاکتورلو چرچیوه‌ده آراشدیریلمالیدیر. بیر طرف‌دن مسعود پزشکیانین آذربایجان‌لی کیم‌لییی ایله پرزیدنت کیمی حاکمیته گلمه‌سی و آذربایجان ایالتلرینده‌کی محدود مدنی آچیلیشلار تورک اجماسینین بیر حیسه‌سینی استاتوس-کوونو قوروماغا میل‌لی ائدیب - ان آزی بو دورون سونونا قدر. دیگر طرفدن، هم اؤلکه داخلین‌ده، هم ده خارجین‌ده پهلوی طرفداری گروپلار طرفیندن یارادیلان و اتنیک گروپلارا، خصوصاً ده تورکلره قارشی متشکل نفرتله مشایعت اولونان آنتی‌دموکراتیک و انسان حاقلاری علیهینه آتموسفر آذربایجان خالقینین سون اعتراضلاردا اشتراکینا مانع اولان عامل‌دیر. بیر طرفدن پهلوی رژیمینین اونا قارشی سیاستی حاقین‌دا مثبت کولکتیو یادداشا مالک اولمایان، دیگر طرفدن ایسه بو گروپون و اونون طرفدارلارینین حاضرکی داورانیشینی ائتنیک گروپلارین آلچالدیلماسی و ظلمونه اساس‌لانان کیمی گؤره‌ن آذربایجان تورک اجماسی برابر مدنی، دیل و سیاسی حقوقلاری تانیمایان دیسکورسلار طرفیندن اعتراضلارینین سوء استفاده‌سین‌دن ناراحات‌دیر. لاکین بو ملاحظه‌لر وضعیتی داها دقیق آنلاماق اوچون واجیب اولسا دا، اشتراک ائتمه‌مک اوچون تام اساس دئییل و اونون نتیجه‌لری ده گؤرونور. بو نتیجه‌لردن بیری اودور کی، داخلی و بین‌الخالق اجتماعی رای‌ده آذربایجان ایالتلرینده موجود سیستم‌دن ممنونلوق و یا بو بؤلگه‌لرده اقتصادی، سیاسی و اکولوژی بحرانلارین اولماماسی حاق‌دا یانلیش قناعت فورمالاشیر. بو قاوراییش آذربایجان ایالتلرینین رئال طلبلرینین کنارلاشدیریلماسینا سبب اولا بیلر. بوندان علاوه، ایران سیاستینین گلجیینین یئنی‌دن قورولماسی پروسسین‌ده آذربایجان-تورک اجماسی اوچون دیسکورسیو بوشلوق یاراتماق ریسکینی داشیییر.

داها گئنیش پرسپکتیودن باخدیقدا، بو آیریلیغین داوام ائتمه‌سی گله‌جک اعتراضلاردا دیگر ایالتلرین و ائتنیک قروپلارین دا عینی شکیل‌ده حرکت ائتمه‌سینه سبب اولا بیلر. بو وضعیت اصلین‌ده ایرانین تهلوکه‌سیزلیک-سیاسی استروکتورونون ماراقلارینا اویغوندور و هرطرف‌لی و آردیجیل اعتراضلارین فورمالاشدیریلماسی احتمالینی ضعیفله‌دیر. عکسینه، سیاسی ایسپکترلر، خصوصاً ده مرکزچی جریانلار طرفیندن پلورالیست یاناشمالارین گوجلندیریلمه‌سی مختلف ائتنیک گروپلارین و ایالتلرین داها گئنیش اشتراکینا یول آچا بیلر. لاکین وورغولاماق لازیمدیر کی، ائتنیک گروپلارین و مارژینال اجمالارین دموکراتییا و انسان حقوقلاری طلبلری ده داخل اولماقلا، هگمون و مرکزچی دیسکورسلارا مختلف دیسکورسلار داخیل ائدیلمه‌دن رئال دییشیک‌لیک احتمالی اولمایاجاق. یالنیز بو پلورالیزمین و برابرلیین تانینماسی یولو ایله موجود وضعیتی دییشدیرمک اوچون هرطرف‌لی، عدالتلی و افکتیو اعتراضلارا امید ائتمک اولار.

آذربایجان ایالتلرینین داوام ائد‌ن اعتراضلاردا اشتراک ائتمه‌مه‌سی ایران‌داکی سیاسی انکشافلارین عمومی گئدیشاتینا تأثیر گؤستره بیلر. لاکین بو وضعیتین داوام ائتمه‌سی داخلی و بین‌الخالق اجتماعی رای‌ده بو ایالتلرین اؤزلریندن راضی قالماسی و یا پروبلملرینین اولماماسی ایله باغلی یالانچی تصورلرین یارانماسی ریسکینی آرتیریر و آذربایجان خالقینین اقتصادی، اکولوژی، مدنی و انسان حقوقلاری طلبلرینین بوگونکو و گله‌جک سیاسی مغادله‌لردن چیخریلماسینا سبب اولا بیلر.

بو آرادا، انسان حقوقلارینین بؤلمه حاکمیتی مبارزه‌سین‌دن کنارا چیخان عمومی، اینکلوزیو بیر دیسکورس کیمی یئنی‌دن معین ائدیلمه‌سی بو ایالتلرین آکتیو و مستقیل اشتراکی اوچون تأثیرلی بیر پلاتفورما تعمین ائده بیلر. انسان حقوقلاری - زمان‌سیز و غیری-ایدئولوژی طبیعتینه گؤره آوتوریتار و یا مرکزچی چرچیوه‌لرده ایلیشیب قالمادان دولانیشیق طلبلرینی، پایلاییجی عدالتی، اتنیک برابرلییی و وطنداش آزادلیقلارینی علاقه‌لندیرمک امکانی یارادان بیر دیسکورسدور.

انسان حقوقلارینا اساس‌لانان اشتراک آوتوریتار و یا نیفرت پرست جریانلارلا اویغونلاشماق دئمک دئییل، عکسینه، آذربایجان خالقینین ایرانین سیاسی صحنه‌سینین یئنی‌دن قورولماسیندا مستقل و نفوذلو آکتور کیمی موقعینی تصدیقله‌مک اوچون بیر یولدور.