ناسیونالیزمین اساس جهتلری بونلاردیر:

۱- اینسانلارین کیملیکلریندن باشقا، میللی کیمیلیینه وارلیغینا اینانماق میللی کیملیگی سئومک ، اونو قورونما و اینکیشافینا چالیشماق.

ناسیونالیزمین بو جهتی ائله اؤنملی‌دیر کی ، میللی کیملیک عنصورلری تهلوکه‌یه دوشدویو زامان ، اونلاری قورویوب ساخلاماق بؤیوک ایدئیالارا چئوریلیر. اؤزللیکله شووینیزیم و یئنی استعمار نتیجه‌سینده یارانان کیملیک بحرانی ، میللی حرکاتلارین یارانماسینا و بو حرکاتلارین اساس شعارینا (دیسکوورسی) چئوریلیر. مثلاً گونئی آذربایجان‌دا تورک کیملیگی تهلوکه‌یه دوشدویو اوچون ، میللی حرکاتین ایلک ایللرده اساس شعاری تورکچولوک اولوب. گونئی آذربایجان ناسیونالیزمی او ایللرده ، گونئی آذربایجان تورکچولویو و یا قیساجا تورکچولوک آدلانیردی. اونا گؤره کی ، میللی کیملیک ، ناسیونالیزمین دایاندیغی یاتاق و تمل داشیدیر.
۲- میللی دؤولت‌چیلیک (نشنال آوتونومی، سووریگنتی)
باشقا میللتلرین استعماری و حاکمیتی آلتیندان قورتولماق ، باشقالارین تجاووزلری اؤنونده اؤز دؤولتین (میللتین، تورپاغین و حاکمیتین) قورماق، ناسیونالیزمین ایکینجی طرفیدیر. دؤولت میللت ایدیالوگییاسی اولان ناسیونالیزمین بو جهتی « هر میللتین اؤزونون دؤولتی اولماسی»دیر.

ناسیونالیزمین بو طرفی، بیز و باشقالارینین حاکمیت باخیمیندان موناسیبتین گؤستریر. ناسیونالیزم ، حاکم-محکوم موناسیبتینین بیز و باشقا میللتلر آراسیندان قالدیرماق دئمکدیر. حقوقی باخیمیندان بو «اؤز میللی مقدراتینی بللی ائتمک» حاقینین ، خاریجی جهتیدیر. گونئی آذربایجان میللی حرکاتیندا ، ناسیونالیزمین بو طرفی حاقدا تارتیشمالار چوخ اولوب ( ایستیقلال‌چی-فدرال‌چی تارتیشمالاری ). وورغولاماق گرکلی‌دیر کی ، فدرالیزیم و ایستیقلال هر ایکی‌سی ناسیونالیزمین بو جهتینی گئرچکلشدیریر ، البته اصل فدرالیزیم و ایستیقلال اولارسا.
۳- میللت حاکمیتی (دموکراسی)
ناسونالیزمین اوچونجو جهتی بیر شخص ، طبقه (کسیم) و انحصارچی بیر پارتییا قارشیسیندا ، میللتین حاکمیتیدیر. حاکمیتین قایناغی میللتدیر. دموکراتییا میللتچیلیین ایستک لریندن بیریدیر. ناسیونالیزمین بو یانینا دقت ائت‌مه‌یه‌نلر، فاشیزمه وارار و باشقا دیرلری نظرده آلمادان ، ابزار (آیقیت) کیمی ایستیفاده ائدرلر پوپیلیزمه ایلیشیرلر. ناسیونالیزمین بو جهتی ، اصلین‌ده « اؤز میللی موقددراتینی تعیین ائتمه حاققی» نین ایچری جهتی‌دیر. بیر سؤزله ، میللت‌چی‌لیک ، دئموکراتییا اولمادان کامیل دئییل. آنجاق بو مسئله ، دموکراتییانی مصادیره ائتمک دئییل. یالنیز ، دموکراتییا ناسیونالیزمین بو جهتی ایله اورتوشور.

یوروش مهرعلی بیگلو