ایران آپرلین ۴-دن آذربایجانا کارتوف، سوغان ایخراجینا قاداغا قویدو.

ایرانین صنایع، معدن و تیجارت ناظرینین معاوینی عباس قبادی دئییب کی، قونشو اؤلکه‌لره، خصوصیله عراقا سوغان ایخراجی بو محصولون قیمتینین باهالاشماسینا سبب اولوب. ناظر معاوینی علاوه ائدیب کی، بازارین تنظیمله‌نمه‌سی کمیته‌سی یئرلی بازاری تنظیمله‌مک مقصدیله کارتوفلا بیرلیکده سوغانین ایخراجینین قاداغان ائدیلمه‌سینه قرار وئریب.

سون گونلر عرضین‌ده ایران‌دا ۱ کیلوگرام سوغانین قیمتی ۱۴۰ مین ریالی (تخمیناً ۳،۳۳ دوللار) کئچیب. سوغانین باهالاشماسینین دیگر سببی خوزیستان و کیرمان ویلایتلرینده‌کی سون یاغینتیلار و ییغیم پروبلئمی گؤستریلیر. بعضی اکسپرتلر حساب ائدیر کی، ایرانین سؤزوگئدن کند تصروفاتی محصوللارینین ایدخالینا قویدوغو قاداغا یئرلی بازارلاردا قیمتین یوکسلمه‌سینه گتیریب چیخاراجاق.

ماراقلیدیر، ایران‌دان ایدخال اولونان کارتوف، سوغان آذربایجانین طلباتینین نه قدرینی قارشیلاییردی؟

کند تصروفاتی اوزره اکسپرت نجات نصیرلی بیلدیریب کی، ایران ایل عرضین‌ده آذربایجانین کند تصروفاتی بازارینی فورمالاشدیران اساس اؤلکه‌لردن بیریدیر:

«ایل عرضین‌دن ایران‌دان آذربایجانا ۵۰ مین تون‌دان چوخ کارتوف ایدخال اولونور. عمومیتله، سون ایللر ایران‌دان اؤلکه‌میزه سوغان ایدخالی اولماییب، اما باشقا اؤلکه‌لردن اولوب. آذربایجانین سوغان بازارینین فورمالاشماسیندا ایران رول اوینامیر، دیگر محصوللار اوزره دومینانتلیق ائدیر. ایلکین یاز دؤورونده ایرانین بئله بیر قرارا وئرمه‌سی، حساب ائدیره‌م کی، قیمتلره جدی تأثیر گؤسترمه‌یه‌جک. اونا گؤره کی، آرتیق فاراش سوغان و کارتوفون چیخماسینا آز قالیب. تخمیناً ایکی هفته سونرا بو محصوللارین ایستحصالی باشلایاجاق. بو، ایلک نؤوبه‌ده قیمتلرین ثابیتلشمه‌سینه تأثیر گؤستره‌جک. دیگر طرفدن، ایکی هفته عرضیندن ایران‌دان آذربایجانا نه کارتوفون، نه ده سوغانین گلمه‌سینه اینانمیرام. چونکی اؤلکه‌ده کیفایت قدر رزرولر وار ایدی.

سوغان بازارین‌دا یارانمیش باهالاشمانین سببلرینه گلینجه، اکسپرت مؤوجود وضعیتی بیرباشا آنبارلاردان ۷ مین توندان چوخ سوغانین تورکییه‌یه ایخراجی ایله علاقلندیریب: «اگر بو ایخراج ساحه‌لردن اولسایدی، بیز بونو قیمتلرده حس ائتمیجکدیک. اما قیش مؤوسومون سونوندا احتیاطلاردان آپاریلدیغینا گؤره، یئنی ایل و نووروز بایرامی عرفه‌سین‌ده طلباتین آرتماسی فونوندا جدی تأثیر گؤستریب. سون واختلار اؤلکه‌میزده سوغانین قیمتین‌ده موشاهی‌ده اولونان باهالاشماسینین ماهیتی بون‌دان عبارت‌دیر. عمومی‌لیک‌ده، آرتیمین جدی اقتصادی اساسی یوخدور. چونکی رقملر دئییر کی، بو ایل اؤلکه‌ده ۲۳۳ مین تون سوغان ایستحصال اولونوب، اؤتن ایل ایسه ۲۰۷ مین تون اولموشدو. یعنی، آرتیم هم محصولدارلیق‌دا، هم اکین ساحه‌سین‌ده، هم ده عمومی حجم‌ده وار. اونا گؤره ده قیمت آرتیمینین اقتصادی اساسی یوخ‌دور».

نجات نصیرلینین قناعتینجه، ایران مؤوقعینی ایلین سونونا قدر ساخلایارسا، آذربایجان بونون تأثیرینی پاییز، قیش مؤوسومون‌ده حس ائد‌جک:

«اینانمیرام کی، ایران سؤزوگئدن کند تصروفاتی محصوللارینا قویدوغو قاداغانی اوزون مدت‌لی ائتسین. چونکی ایران امبارقودا یاشایان اؤلکه‌دیر، هم ده بؤیوک حجم‌ده ایستحصالی وار. اگر ایران قاداغانی دایمی اولاراق ساخلاسا، طبیعی کی، بیز بونون تأثیرینی داها چوخ کارتوف‌دا حس ائدجییک. ایران‌دان اؤلکه‌میزه کارتوف چوخ گلیر، اما سوغان گلمیر. عمومیتله، آذربایجانا هئچ بیر اؤلکه‌دن سوغان ایدخالی یوخدور. اولا بیلر کی، جزعی صنایع اهمیت‌لی اولسون، بو دا قیمتلره تأثیر ائتمیر. اما منجه، ایلین سونونا دوغرو اساساً ده پاییزلیق سوغان، کارتوف ایستحصالی واختی ایران بو قاداغانی آرادان گؤتوره‌جکدیر».

اکسپرتین فیکیرلرینه گؤره، ایرانین معلوم قراری قبول ائتمه‌سین‌ده اساس فاکتور بو محصوللارا بؤیوک طلبات اولان عرب اؤلکه‌لری ایله باغلیدیر:

«عرب اؤلکه‌لرینین ۶۰ میلیونلوق ایستحلاک بازاری وار. ایران محصوللارینی فارس کؤرفزی اوزریندن آپاریرلار. حساب ائدیره‌م کی، بو قرار محض بونا حسابلانیب. آذربایجانین ایللیک سوغانا طلباتی جمعی ۱۶۰ مین تون‌دور. ۱۶۰ مین تون ایرانین عمومی ایستحصالینین چوخ جزعی بیر حیصه‌دیر. بعضی منبع‌لر بونو ایرانین آذربایجانا قارشی بیر سانکسییاسی کیمی تقدیم ائدیرلر. اما من بئله فیکیرلشمیرم. بو، داها چوخ ۶۰ میلیونلوق بازارا قویولموش ائمبارقودور. ایرانین عایدیاتی قوروملاری دا اعتراف ائدیرلر کی، بو ایل اونلاردا ایقلیم عامللری کیفایت قدر الوئریشسیز اولوب. بو دا محصولدارلیغین آشاغی دوشمه‌سینه تأثیر گؤستریب. فاراش کارتوف و سوغانین چیخدیغی بیر دؤورده طبیعی کی، داخیلی بازاری قوروماغا چالیشیرلار.

ایران‌دا سون ایللر باش وئره‌ن طبیعی فلاکتلر و الوئریشسیز ایقلیم شرایطی عمومی ایستحصال‌دا گئریله‌مه‌لرین اولدوغونو دئمه‌یه اساس وئریر. ایران داها چوخ ائمبارقودا یاشایان بیر اؤلکه‌دیر، داخی‌لی بازاری و طلباتی اؤد‌مه‌یه چالیشیر. بو ائمبارقویا سبب اولان ان جدی عامل، ایرانین ارزاقلا باغلی اؤز تأمیناتینی ۱۰۰ فایز حجم‌ده تعمین ائتمه‌سی ایله باغلیدیر. بو ایسه داخیلی بازارین قورونما اینترونسییاسی باخیمیندان چوخ نورمالیدیر. اما بو قرار آذربایجانا جدی تأثیر ائتمه‌یه‌جک. بو فاکتدیر کی، ایرانلا سرحد رایونلاردان اینسانلار پراکنده شکیلده کارتوف، سوغان، شکر و دیگر محصوللار گتیریرلر. اما بو، کیچیک بیر حجم‌دیر. ایرانین بو قراری سیاسی دئییل و آذربایجانا یؤنلمه‌ییب. ایرانین ارزاق محصوللاری داها چوخ شیمالی آفریکا و عرب اؤلکه‌لرینه داشینیر. ایران دا بو بازارلاردان قورونماق اوچون بو آددیمی آتیب».