آذربایجان و ارمنیستان تمثیل‌چیلری صلح و یا چرچیوه سازشینین متنی اوزرینده، او جمله‌دن سرحدین معیینلشمه‌سی استقامتینده معین قدر ایرلیلییش الده ائتسه‌لر ده، زنگزور دهلیزینین آچیلماسی و دمیر یولونون ایشه دشمسی موضوع‌سوندا ایرلیلییش یوخ‌دور.

Axar.az خبر وئریر کی، بو سؤزلر «آتلاس» آراشدیرمالار مرکزینین آنالیزینده عکسینی تاپیب.

تحلیلده وورغولانیب کی، بو دهلیز بیر چوخ دولتین ماراق دایره‌سینده‌دیر:

«زنگزور دهلیزی چینی آوروپا ایله بیرلشدیرجک اورتا دهلیزین ترکیب حصه‌سی اولمالیدیر. بو دهلیزین ایشه دشمسی چین، مرکزی آسیا اؤلکه‌لری، آذربایجان، تورکیه، ائلجه ده ارمنیستان اوچون فایدالی‌دیر. بو یول روسیادان یان کئچسه ده، روسیا آذربایجان اوزریندن زنگزور دهلیزی واسطه‌سیله تورکیه‌یه چیخیش امکانی قازاناجاق. دئمه‌لی، زنگزور دهلیزی روسیا اوچون ده فایدالی‌دیر.

زنگزور دهلیزینین علیه‌اینه چیخان اساس دولت ایران‌دیر. چونکی ایراندا یانلیش اولاراق حساب ائدیرلر کی، زنگزور دهلیزی ایرانین ارمنیستانا چیخیشینین قارشی‌سینی آلاجاق. حالبوکی دهلیز ایکی اؤلکه آراسیندا گیریش و چیخیش امکانلارینی باغلایا بیلمز. دیگر طرفدن ایرانین اؤزو ده آذربایجان اوزریندن زنگزور دهلیزین‌دن کئچه‌ن دمیر یولوندان سرنشین و یوک‌داشیمالاردا استفاده ائده بیلر».

آنالیزده خاطیرلادیلیب کی، باکی ایله ایروان آراسیندا زنگزور دهلیزی ایله باغلی فرقلی یاناشما اورتادان قالدیریلماییب. آذربایجان مانعه‌سیز کئچید طلب ائدرکه‌ن، ارمنیستان دهلیزده یوخلاما حیاتا کئچیرمک ایستییر:

«آذربایجانین اساس آرگومنتی بودور کی، زنگزور دهلیزی آذربایجانین بیر حصه‌سینی دیگر حصه‌سی اولان ناخچیوانلا باغلایاجاق و بو حالدا سرحدده آذربایجان وطنداشلارینین یوخلانیلماسی دوزگون دئییل. ایروان ایسه دهلیزین ارمنیستان یوریسدیکسییاسی آلتیندا فعالیت گؤسترمه‌سینی طلب ائدیر.

یاناشمالاردا بو فرق نئجه اورتادان قالدیریلا بیلر؟

آوروپا بیرلیی شوراسینین پرزیدنتی شارل میشل ۲۰۲۳-جو ایلین ایول آیندا آذربایجان پرزیدنتی ایلهام علیئو و ارمنیستانین باش ناظیری نیکول پاشینیاندان گؤروشدن سونرا مدیایا بئله بیر آچیقلاما وئرمیشدی: «آذربایجان و ارمنیستان آراسیندا دمیر یولو علاقه‌لرینین برپاسی ایله باغلی مؤقعلر بیر-بیرینه یاخینلاشیر. آوروپا بیرلیی بو استقامتده مالیه تحفه‌سی وئرمه‌یه حاضردیر. دتاللاری بیز هله ده آیدینلاشدیرماغا چالیشیریق، آنجاق بو موضوع‌دا مؤقعلر بیر-بیرینه یاخینلاشیر و سئچیملر فعال شکلده اؤیرنیلیر. طرفلر سون ایکی آی عرضینده رگیونداکی نقلیات و اقتصادی علاقه‌لرین آچیلماسی ایله باغلی آپاریلان مذاکره‌لرده آیدین انکشاف الده ائدیبلر. بیز سووئرنلیک، یوریسدیکسییا و قارشی‌لیقلیلیق پرینسیپلرینه حرمتله یاناشاجاق گله‌جک نقلیات تنضیمله‌مه‌لرینین اصوللارینی مذاکره ائتدیک. دمیر یولو علاقه‌لرینین انشاسی درحال اجرا ائدیلمه‌لیدیر».

بئله‌لیکله، بروکسل ده آذربایجانلا ارمنیستان آراسیندا دمیر یولو علاقه‌سینین برپاسینی ایستییر. شارل میشل آچیقلاماسیندا بو مسئله‌ده مؤقعلرین بیر-بیرینه یاخیلاشدیغینی بیلدیرمیشدی. آنجاق بو آچیقلامادان اؤتن ۸ آی عرضینده هئچ نه دییشمه‌ییب و مؤقعلرده یاخینلاشما مشاهده اولونمور. رسمی باکینین نمونه کیمی ایر‌لی سوردویو کالینینگراد مدلینی (روسیانین بیر حصه‌سیندن بالتیک دنیزی ساحلینده‌کی شهرینه دیگر اؤلکه‌نین اراضی‌سیندن ۷۰ کیلومترلیک مانعه‌سیز کئچید) ایروان مذاکره ائتمک ایستمیر.

دهلیزین ایشله‌مه‌سی اوچون تکلیف ائدیله‌ن دیگر مدل سرحد و گمرک یوخلاماسینی اوچونجو طرفلردن بیرینه حواله ائتمکدیر. ارمنیستان بری باشدان روسیا حرب‌چیلرینین دهلیزده یئرلشمه‌سینین علیه‌اینه‌دیر. بس «اوچونجو طرف» دئدیکده هانسی دولت و یا بین‌الخالق تشکیلات نظرده توتولا بیلر؟ مثال اوچون آذربایجانین و ارمنیستانین استراتژی طرفداشی اولان گورجوستان بو ایشین عهده‌سیندن گله بیلرمی؟ و یا عموم‌دنیا گمرک تشکیلاتی ساده‌لشدیریلمیش کئچید اوچون طرفلری راضی سالاجاق مدل تکلیف ائده بیلرمی؟ بو تشکیلاتین ساده‌لشدیریلمیش کئچید مدللرینین حاضرلانماسیندا و تطبیقینده تجربه‌سی وار.

بوتون حاللاردا بو موضوع‌دا مذاکره‌لرین داوامینا احتیاج وار. آذربایجان شرقی زنگزوردا دمیر یولونون برپاسینی سرعتله اجرا ائدیر. ارمنیستان طرفده ایسه هئچ بیر ایش گؤرولمور. آذربایجانین ایرانلا راضیلاشماسی وار و آراز چایینین ساحلی ایله دمیر یولو انشا ائدیلمه‌لیدیر. اصلینده بو عامل ارمنیستان حکومتینی زنگزور دهلیزی ایله باغلی آذربایجانلا راضیلاشمایا هوسله‌ندیرمه‌لیدیر. چونکی ایران‌دان کئچه‌ن مارشروت قیسا زماندا رئاللاشارسا و بو استقامتده سرنشین و یوک‌داشیما آرتارسا، زنگزور دهلیزینین اهمیتی آزالاجاق.

زنگزور دهلیزیندن یالنیز آذربایجان وطنداشلاری ناخچیوانا و تورکیه‌یه کئچید اوچون استفاده ائتمه‌یه‌جکلر. ارمنیستان وطنداشلاری دا بو دهلیزدن کئچه‌ن دمیر یولو واسطه‌سیله روسیایا گئده بیله‌جکلر. بو باخیم‌دان آذربایجان اوزریندن روسیایا ساده‌لشدیریلمیش کئچید ارمنیستانین دا ماراقلارینا جواب وئریر. آذربایجانلا ارمنیستان آراسیندا قیسا زماندا صلح و یا چرچیوه سازشی امضالانارسا، بو ایکی اؤلکه آراسیندا دیگر، او جمله‌دن دهلیز موضوع‌سوندا دانیشیقلاری اینتنسیولشدیرمه‌لیدیر.

پرزیدنت ایلهام علیئو «قافقاز ائوی» مدلینی تکلیف ائدیب. دولت باشچی‌سی ۲۰۲۳-جو ایلین اوکتیابر آیندا تفلیسده رسمی گؤروشلری زمانی رسمی باکینین گورجوستان-آذربایجان-ارمنیستان مصلحتلشمه‌لرینین باشلانیلماسینا حاضر اولدوغونو وورغولامیشدی. آذربایجان پرزیدنتینین تکلیف ائتدیی «قافقاز ائوی» مدلی رئاللاشارسا، جنوبی قافقاز اؤلکه‌لری آراسیندا، آوروپا بیرلیی اؤلکه‌لری آراسیندا اولدوغو کیمی، سرحدده خصوصی یوخلامالارا احتیاج قالمایاجاق. ائله ائتمک لازمدیر کی، هم زنگزور دهلیزی ایشه دوشسون، هم ده ارمنیستان آذربایجان و تورکیه‌یه قارشی اتفاقلاردا یئر آلماسین. ارمنیستان رگیونال امکداشلیغا جلب اولونارسا، مختلف اؤلکه‌لرده‌کی مرکزلرین آذربایجانا قارشی تبلیغاتینین دا افکتی اولمایاجاق».