پرزیدنت ایلهام علیئو یئرلی تلهکاناللارا مصاحبهسینده سون بئش ایلده باش وئرنلری دیرلندیررکهن، بو مدت عرضینده آذربایجانا قارشی ائدیلهن تضییق و تخریبات جهدلرینه ده توخوندو. دولت باشچیسی بیلدیردی کی، بو مدت عرضینده رگیونوموزدا آذربایجانین اشتراکی ایله بیر چوخ هیجانلی پروسسلر ده باش وئریب: «دیپلماتیک اولاراق قید ائدیم کی، اونلار ارمنیستانلا باغلی دئییل و بیز بوتون بو آغیر سیناقلاردان لاییقینجه، اؤز وجدانیمیزلا، ایلک نوبهده، لیاقتیمیزله کومپرومیسه گئتمهدن چیخدیق. هامییا، کیمه لازمدیرسا ثبوت ائتدیک کی، بیزه حؤرمتله یاناشماق لازمدیر و بیز کوبودلوغا، حیاسیزلیغا و دیکته جهدلرینه دؤزمیجهییک».
۲۰۲۰-جی ایل وطن محاربهسینده و سونراسیندا آذربایجان تکجه ارمنیستانلا دئییل، اونون هاوادارلاری و رگیوندا ماراقلاری اولان اؤلکهلرله ده مبارزه آپارماق مجبوریتینده قالدی. بونون اساس سببی آذربایجانین وطن محاربهسینه باشلاماسی و تورپاقلارینی آزاد ائتمهسی ایدی. پرزیدنت ده مصاحبهسینده قید ائتدی کی، ظننیمجه، بیزیم ایکینجی قاراباغ محاربهسیندهکی غلبهمیز، - من بونو بیر دفعه دئمیشهم، - هم سیاسی، هم ده کاراکترلی چوخ بؤیوک لایلاری یئریندن اوینادیب.
آذربایجانا قارشی تضییقلر محض ایکینجی قاراباغ محاربهسینده قازاندیغیمیز غلبهدن قایناقلانیردی، چونکی تورپاقلاریمیزین آزاد ائدیلمهسی رگیوندا مؤوجود اولان استاتوس-کووونو دییشدیردی، عصرلردیر ریچاق کیمی استفاده اولونان سپاراتیزم کارتینی سیرادان چیخارتدی و یئنی رئاللیقلار یاراتدی. بو رئاللیق معین اؤلکهلرین ماراقلارینا اویغون دئییلدی. پرزیدنت مصاحبهسینده کونکرت آدلار چکمهسه ده، صحبتین هانسی اؤلکهلردن گئتدیی اجتماعیته معلومدور.
وطن محاربهسینده و سونراسیندا ارمنیستانین ماراقلاری نامینه آذربایجانا قارشی تضییق جهدلری ائدن، مختلف تخریباتلارا ال آتان اؤلکهلردن بیری ایران اولوب. اشغال دؤورونده قاراباغدان «بوز زونا» کیمی استفاده ائدن و جنوبی قافقازداکی ماراقلارینی ارمنیستان واسطهسیله حیاتا کئچیرن ایران آذربایجانین تورپاقلارینی آزاد ائتمهسینی رگیونال سیاستینه تهلوکه کیمی گؤروردو. محض بونا گؤره ۴۴ گونلوک محاربه دؤورونده و سونراسیندا ایران آذربایجانین قارشیسینا سد چکمک اوچون الیندن گلنی ائتدی.
محاربهنین گئدیشینده ایرانین اردوموزون خودافرین استقامتینده ایرلیلهمهسینین قارشیسینی آلماق جهدلرینه دایر فاکتلار مدیادا یاییلیب. معلوماتلارا گؤره، محاربهنین داوام ائتدیی واخت آذربایجانین سووئرن اراضیسینه سوخولان ایران حربچیلری اردوموزون حرکتینه مانع اولماق اوچون «بتن سدلر» یئرلشدیریبلر. آذربایجان طرفی خبردارلیق ائتسه ده، ایران حربچیلرینین گئری چکیلمهییب. اردوموز ایران حربچیلری ایله توققوشماماق اوچون ۱۴ کیلومتر گئری قاییدیب، علاوه ۲۰ کیلومتر مسافه قت ائتدیکدن سونرا تعیین اولونان منطقهیه چاتیب. باکی و تهران آراسیندا آپاریلان دانیشیقلارین نتیجهسینده ایران حربچیلری آذربایجان اراضیسینی ترک ائتسه ده، بو تخریبات اردوموزون عملیاتینی گئجیکدیریب. ایرانین مقصدی ارمنیستانا دؤیوش میدانیندا مؤقعلرینی برپا ائده بیلمهسی اوچون واخت قازاندیرماق ایدی.
ایران محاربه دؤورونده ارمنیستانا کشفیات دستیی ده وئریردی. معلوماتا گؤره، ایران کشفیاتی آراز چایی بویونجا حرکت ائدن آذربایجان اردوسونون راتسییا علاقهسینه رادیوالکترون واسطهلرله مداخله ائدیر، رابطه علاقهسینین پوزولماسینا چالیشیر، ائلجه ده توپلادیقلاری معلوماتلاری ارمنیستانا اؤتوروردو. بونونلا یاناشی، ایران ارمنیستانا سلاح داشینماسیندا اساس ترانزیت رولونو اویناییردی.
بو تخریباتلار اردوموزون تورپاقلاریمیزی آزاد ائتمهسینه مانع اولا بیلمهسه ده، ایرانین ارمنیستانا دستیی ۴۴ گونلوک محاربهدن سونرا داها آچیق موستویده داوام ائتدی. ارمنیستان سرحدینی «قیرمیزی خطی» اعلان ائدن ایران بیر طرفدن آذربایجان سرحدینه قوشون توپلاییر، رسمی باکییا تهدیدلر عنوانلاییر، دیگر طرفدن قاراباغدا قالان سپاراتچیلارا سلاح، یاناجاق و قیدا محصوللاری گؤندریردی. ایران تیر-لارینین قانونسوز شکلده خانکندییه یوک داشیماسی آچیق فورمادا حیاتا کئچیریلیردی. آذربایجانین اعتراضیندان سونرا ایسه تیر-لارا ارمنی نمرهلری یاپیشدیراراق، داشیمالاری گیزلی شکلده ائتمهیه باشلادیلار. رسمی باکی بو حیلهگر تخریباتی دا افشا ائتدی.
پرزیدنت ایلهام علیئو ۲۰۲۱-جی ایلده «آنادولو» آگنتلیینه مصاحبهسینده ایران تیر-لارینین قانونسوز کئچیدینین قارشیسینین نئجه آلیندیغینی آچیقلاییب.
«بیزی آلداتماغا چالیشدیلار. او قدر باجاریقسیز بیر ایش گؤردولر کی، ماشینین اوستوندهکی تانکرده فارسجا یازیلار، آشاغیدا ایسه ارمنی نمرهلری واردی. اونو دا قید ائدیم کی، عینی نمرهلری بیر نئچه ماشینین اوزرینه ده یاپیشدیرمیشدیلار. بو ایش چوخ نظامسیز ائدیلمیشدی. بو ایسه اونو گؤستریر کی، بو ایشی داوام ائتدیرمک، لاکن اوستونو اؤرتمک ایستییرلر... بیرینجی دفعه شفاهی خبردارلیق ائتدیک، ایکینجی دفعه رسمی نوتا وئردیک، اوچونجو دفعه گؤمروک، سرحد، پلیس پستلاری قوردوق. بئلهلیکله، بیز ارمنیستان اراضیسیندن کئچهن و آذربایجان اراضیسیندن کئچهن یولا آرتیق نظارت ائتمهیه باشلادیق و اوندان سونرا قاراباغا گئدن تیر -لارین سایی صیفیرا ائندی»، - دولت باشچیسی بیلدیرمیشدی.
خانکندییه قانونسوز یوک داشیماسینین قارشیسی آلینسا دا، ایرانین قاراباغدا قالان سپاراتچیلارا سیاسی دستیی ۲۰۲۳-جو ایلین ۲۰ سنتیابرینا – آذربایجانین سووئرنلیینین تام برپا ائدیلدیی گونه قدر داوام ائتدی. بونونلا یاناشی، سرحدیمیزه قوشون و حربی تکنیکا توپلایان ایران تئز-تئز آذربایجانا قارشی «خصوصی عملیات» کئچیرمک تهدیدلرینی گوندمه گتیریر، ارمنیستانی سیاسی-حربی-اقتصادی موستویده دستکلییردی. مقصد بیرینجی قاراباغ محاربهسیندن سونرا بؤلگهده یارانمیش یئنی رئاللیغی تخریباتلارلا پوزماق ایدی.
آنالوژی تضییق/تخریبات جهدلری روسیا طرفیندن ده ائدیلیب. ۴۴ گونلوک محاربه زمانی مسکوا حربی عملیاتلاری دایاندیرماق مقصدیله مختلف یوللارا ال آتیردی: رسمی باکییا قارشی سیاسی تضییقلر ائدیلیر، قاراباغدا اشغالا اساسلانان استاتوس-کوونون ساخلانیلماسی اوچون ارمنیستانا کلی مقداردا سلاح-سورسات وئریردی؛
بو جهدلرله آذربایجانی دایاندیرا بیلمیجهیینی آنلایان روسیا محاربهنین گئدیشینده اردوموزون کئچمیش «داغلیق قاراباغ مختار ولایتی»نین «اراضیسینه» گیرمهسینی ایستهمیردی. ۹-۱۰ اوکتیابر ۲۰۲۰-جی ایل تاریخینده مسکوادا آذربایجان و ارمنیستان خارجی ایشلر ناظیرلرینین ۱۰ ساعت چکهن گؤروشونون تشکیلی ده بونا حسابلانمیشدی. روسیا موقتی آتشکس تکلیفی ایله اردوموزون عملیات سرعتینی لنگیتمک ایستهییردی، لاکن آذربایجان بو اویونو پوزماغی باجاردی. تورپاقلاریمیزین آزاد ائدیلمهسی روسیانین جنوبی قافقازدا «دائم مناقشه» پرینسیپینه اساسلانان پلانلارینا دا پروبلملر یاراتمیشدی.
۱۰ نویابر راضیلاشماسی ایله صلحمراملیلارینی قاراباغا یئرلشدیرن، بونونلا «پروسسدن مینیموم زیانلا» چیخدیغینی دوشونهن روسیا حساب ائدیردی کی، آذربایجان اراضیسینده قوندارما رژیمین ساخلانیلماسینا نایل اولاجاق. روسیا حربچیلرینین صلحمراملی میسیاسینا ضد اولاراق، سپاراتچیلارا سلاحلانمادان توتموش استحکاملارین قازیلماسینا قدر بوتون ایشلرده کمک ائتمهسی، اونلاری حمایهلرینه گؤتورمهسی ده بونا حسابلانمیشدی. لاکن پرزیدنت ایلهام علیئوین استراتژی و قطعیتلی سیاستی نتیجهسینده هئچ بیر جهد اراضی بوتؤولویونو برپا ائدن آذربایجانین سووئرنلیینی ده تامین ائتمک هدفیندن گئری چکیلمهیه مجبور ائده بیلمهدی.
پرزیدنت ایلهام علیئو مصاحبهسینده بو پروسسین دتاللارینی دا آچیقلاییب: «۲۰۲۰-جی ایلین نویابریندان ۲۰۲۳-جو ایلین سنتیابرینا قدر آتدیغیمیز هئچ بیر آددیم کورتبیی، ائموسیونال و یا رئاللیقدان کنار دئییلدی. هر شی تک بیر مقصده تابع ایدی: ارمنیستانی «میاتسوم سیاستی»نی داوام ائتدیرمیین فلاکتلی اولدوغونا ایناندیرماق. معین درجهده بو، اوغورلو اولدو و ۲۰۲۲-جی ایلین اوکتیابریندا ارمنیستان قاراباغی رسمی اولاراق آذربایجانین بیر حصهسی کیمی تانیدی. بو، واجب ایدی، اما هله هر شی دئییلدی، چونکی هامیسی، سادهجه، سؤزده ایدی، لاکن عملده هر شی داوام ائدیردی. مینا تداروکو، حربی قوللوقچولارین روتاسیاسی، اردونون مالیهلشدیریلمهسی، سلاح تداروکو - بوتون بونلار قاراباغین رسمی اولاراق آذربایجانین بیر حصهسی کیمی تانینماسینا باخمایاراق داوام ائدیردی. سونرا هم ارمنیستانلا شرطی سرحدده، هم ده روسیا صلحمراملیلارینین یئرلشدیی اراضیده باشقا تدبیرلر گؤرمهیه مجبور اولدوق. هم ده بونو هئچ کیمه و هئچ نیه محل قویمایاراق ائتدیک، چونکی ائتمهلی اولدوغوموزو بیلیردیک. اگر بونو ائتمهسیدیک، هئچ بیر ۸ آوگوست اولمازدی. ایندیهدک هئچ بیر صلح ده اولمازدی و سپاراتچیلار بو گونهدک اؤزلرینی قورونموش حس ائدرک و آذربایجان دولتینه میدان اوخویاراق سربست حرکت ائدردیلر. طبیعی کی، بیز بونا دؤزمک فکرینده دئییلدیک. بروکسلدهکی گؤروشلرده ارمنی همکاریما دفعهلرله دئمیشدیم کی، صبریمیزی سیناماق لازم دئییل، اورادا کیمین اولماسیندان و یا باشقالارینین نه دئمهسیندن آسیلی اولمایاراق، ایستهنیلهن آن «لاچین دهلیزی» آدلانان اراضییه نظارتی تمامیله اله کئچیره بیلریک. تأسف کی، آرگومنتلریم ایستهنیلهن افکتی وئرمهدی، بیز بونو ۲۰۲۳-جو ایلین سنتیابریندا نماییش ائتدیرمهلی اولدوق. لاکن ۲۰۲۳-جو ایلین سنتیابر آیینا حاضرلیق گؤرولمهلی ایدی و هله نظارتیمیز آلتیندا اولمایان اراضی ده داخل اولماقلا، یئرینده بونا حاضرلیق گؤرولمهلی ایدی. اونا گؤره ده قاراباغدا استراتژی یوکسکلیکلرین اله کئچیریلمهسی اوزره آپاریلان همین عملیات تدبیرلری ماهیتجه اونا گتیریب چیخاردی کی، سنتیابرین ۱۹-۲۰-ده سپاراتچیلاری کاپیتولیاسییایا مجبور ائتمک اوچون بیزه جمعی بیر نئچه ساعت لازم اولدو. یعنی دئمک ایستییرم کی، بو ۵ ایل عرضینده بیز، سادهجه، حاضرلیق گؤرموردوک، هم ده حرکت ائدیردیک».
۲۰۲۳-جو ایل ۲۰ سنتیابریندا آذربایجانین سووئرنلیینین برپا ائدیلمهسینین منتیقی داوامی اولاراق، روسیا صلحمراملیلاری بؤلگهنی ترک ائتدی. بو، تکجه «سویوق محاربه»دن سونرا یوخ، سون بیر عصرده جنوبی قافقازدا موجود اولان سیاسی رئاللیقلارین دییشمهسی، تمامیله یئنی رئاللیغین یارانماسی ایدی. لاکن روسیانین آذربایجانا قارشی تضییق جهدلرینین داوام ائتمهسی مسکوانین یئنی رئاللیقلاری قبول ائتمهمک مؤوقعیینین داوام ائتدیینی گؤستریردی.
۲۰۲۴-جو ایلین ۲۵ دکابر تاریخینده باکی-گروزنی اوچوشو ایله اوچان آزال-آ مخصوص «امبرایر ای۱۹۰آر» طیارهسی روسیا هوا هجوموندان مدافعه سیستملری طرفیندن وورولماسی نتیجهسینده قازاخیستانین آکتاو شهری یاخینلیغیندا قضایا اوغراماسی فونوندا باش وئرنلر ده بو کونتکستده قیمتلندیریلمهلیدیر. روسیا باش وئرن حادثهنی گیزلتمک و مسئولیتدن یایینماق اوچون مختلف یوللارا ال آتدی. طیارهنین وورولماسی فاکتینی گیزلهده بیلمهیهنده گاه استنطاقین گئدیشینه مداخله ائتمهیه، گاه دا مختلف بهانهلرله مسئلهنی آرخا پلانا کئچیرمهیه چالیشدیلار. حتی مدیا اوزریندن آذربایجانا قارشی توتال تهدید کامپانییاسی آپاریلدی، عینی زماندا، کیبرهجوم جهدلری ائدیلدی. بونونلا یاناشی، روسیاداکی دیاسپوروموزا قارشی هجوملار ائدیلدی. یکاترینبورگدا سویداشلاریمیزا قارشی دولت سوییهسینده تؤرهدیلهن ترور آکتی بونون ان دهشتلی منظرهسی ایدی.
لاکن هئچ بیر قوه، هئچ بیر جهد پرزیدنت ایلهام علیئوین قطعیتلی مؤوقعیینه تأثیر ائده بیلمهدی. دولت باشچیسی طیاره قضاسینین باش وئردیی گوندن ایرلی سوردویو طلبلریندن گئری چکیلمهدی. باش وئرنلره گؤره روسیا آذربایجاندان عذر ایستهمهلی، کمپنساسییا اؤدمهلی و گناهکارلار جزالاندیریلمالیدیر. آذربایجانین مؤوقعیینه تأثیر ائده بیلمهیهجهیینی آنلایان روسیا سوندا گئری چکیلدی. اؤتن ایلین ۹ اوکتیابریندا آذربایجان و روسیا لیدرلرینین دوشنبهده کئچیریلهن گؤروشونده پوتین آزال-آ مخصوص طیارهنین وورولدوغو فاکتینی تصدیقلهدی، باش وئرن حادثهیه گؤره کمپنساسییانین اؤدنیلمهسی و گناهکارلارین جزالاندیریلماسی طلبلرینی رسمی شکلده قبول ائتدی.
بو بیر داها تصدیق ائتدی کی، مسئله ملی ماراقلار اولاندا هئچ بیر گوج پرزیدنت ایلهام علیئوی قطعیتلی مؤوقعییندن گئری چکیلمهیه مجبور ائده بیلمز. سون بئش ایلده - ۲۰۲۰-۲۰۲۵-جی ایللر عرضینده آذربایجانین الده ائتدیی تاریخی نائلیتلر ده محض بو سیاستین نتیجهسینده ممکون اولوب. آذربایجان چوخسایلی هده-قورخولارا و تضییقلره باخمایاراق، ملی ماراقلارینا اساسلانان سیاستینی داوام ائتدیردی. نتیجهده قونشو اؤلکهلر – ایران دا، روسیا دا آذربایجانین رگیوندا یاراتدیغی رئاللیغی قبول ائتمهیه مجبور اولدولار.
