اوکراینانین خزر دنیزینده ایرانا مخصوص گمینی وورماسی بیر چوخ سؤال دوغوروب: اونسوز دا باشی روسیه ایله دردده اولان اوکراینا، نییه ایرانی دا قارشیسینا آلیر؟ رسمی کیئف ایران ساواشینا مداخله ائتمکله نهیه نائل اولماق ایستییر؟ بو مداخله آنی کراکتر داشیییر، یوخسا اوکراینا اؤز مداخلعهلرینی ادامه ائتدیرهجک؟
Axar.az خبر وئریر کی، بو بارهده پلیتولوگ «حیدر اوغوز» بیلدیریب.
او بیلدیریب کی، بو سؤاللارا جواب تاپماق اوچون اوکراینا-ایران تنشینین بو گونو ایله یاناشی، «تاریخ اؤنجهسی»نه ده نظر سالماق لازیمدیر:
«سرّ دئییل کی، ایران-اوکراینا گرگینلیینین "تاریخ اؤنجهسی" ۲۰۲۰-جی ایلدن باشلاییر. خاطرلاییرسینیزسا، همین ایلین ایلک گۆنلرینده آمریکا طیارهلری بغداددا ایرانین "افسانهوی ژنرالی"، قدس قوتلرینین کوماندانی قاسم سلیمانی و عراقداکی ایرانین پروکسی قوتو ساییلان حشدالشعبی ژنرالی مهدی المهندسینی قتل ائتمیش، ایران-آمریکا محاربهسینی باشلاتمیشدی. ایرانین دا بو هۆجوما جوابی اؤزونو چوخ گؤزلتمهمیشدی. بیر نئچه گۆندن سونرا آمریکانین عراقداکی حربی حیصهسینی ووران ایران، آردینجا دا تهراندان کییئفه اوچان "بوینگ ۷۳۷-۸۰۰" طیارهسینه آتش آچمیشدی. دفعهلرله آچیلان آتشدن سونرا طیاره قضایا اوغرامیش، نتیجهده گؤیرتهده اولان ۱۷۶ نفر حیاتینی ایتیرمیشدی. یئری گلمیشکن، بو قضا اوکراینانین آویاسیا تاریخینده ان چوخ انسان اؤلومویله نتیجهلنن حادثه کیمی یادداشلارا حک اولونوب.
ایران اوزون مدت بو حادثهنی مخفی توتماغا چالیشسا دا، بینالخلق آویاسیا تشکیلاتلارینین اورتایا قویدوغو دلیللر قارشیسیندا گئری چکیلمیش و اؤز گناهینی اعتراف ائتمک مجبوریتینده قالمیشدی.
نه یازیق کی، ایرانین اوکراینایا قارشی بو قانلی دشمنچیلییی همین قضایلا دا بیتمهمیش، ایکی ایلدن سونرا روسیهنین اوکراینایا هۆجومو زمانی دا تکرارلانمیشدی. ایران روسیهیه وئردیی "شاهید" درونلاری ایله حقیقی اولاراق اوکراینادا یاشانان فاجعهلرین شریکینه چئویریلیب. خلاصه، اوکراینانین ایرانا قارشی دشمنچیلیگینین گناهکاری تهرانین اؤزودور».
پلیتولوقون فکرینجه، اوکراینانین موجود وضعیتده اؤزونه متفقلر سئچمکدن باشقا چارهسی یوخدور:
«مسئله بوراسیندادیر کی، اوکراینانین ایران گمیسینه هۆجومونو ساده منطقله ایضاح ائتمک ممکن دئییل. ایلک نوبتده اونا گؤره کی، اوکراینا پرزیدنتی ولودیمیر زلنسکینین اؤزونون ده اعترافینا گؤره، اونلارین ووردوغو گمی ایکی اؤلکه آراسیندا سلاح داشیییردی، یعنی روسیهدن ده ایرانا سلاح آپاریب.
نورمال منطقله دۆشۆنسک، رسمی کیئف روسیهدن سلاح آپاریلماسیندان ناراحات اولمالی دئییلدی. چۆنکی همین سلاحلار اوکراینانی یوخ، کؤرفز عربلرینی ووراجاقدی. بئله چیخیر کی، اوکراینا همین گمینی هم ده کؤرفز عربلرینین منافعینی (ماراقلارینی) قوروماق اوچون نشانه آلیب.
اوکراینانین کؤرفز عربلرینین منافعیندن چیخیش ائتمهسینین بیر نئچه سببی وار:
۱. آچیق حس اولونور کی، رسمی کیئف ایران ساواشی ایله اوکراینا محاریبهسینی سینخرونلاشدیرماق نیتیندهدیر. بو مسئلهده اونون بیر نئچه مقصدی اولا بیلر:
الف) ایران محاریبهسی ایله اوکراینا محاریبهسینین عینیلشدیریلمهسی هم عربلر، هم ده اوکراینالیلار اوچون فایدالیدیر. عینی جبههدن چیخیش ائتمک عربلره اوکراینا تجربهسینی و داها اوجوز سلاحلار قازاندیریر. اوکراینالیلار ایسه روسیهیه قارشی مۆحاریبهده عرب سرمایهسیندن (کاپیتالیندان) استفاده ائده بیلرلر. بئلهجه، روسیهیه قارشی درونلارلا توکندیرمه ساواشینی آپارماق داها دا آسانلاشمیش اولور؛
ب) عرب اؤلکهلرینین ایرانا قارشی فعال مبارزهیه قوشولماسی روسیهنین ان یاخین متفیقینی داها چوخ اؤز پروبلملری ایله مشغول اولماغا وادار ائدهجک و نتیجهده اوکراینانین ۱ نمرهلی دشمنی اولان مسکوا تکلنهجک؛
ج) چینی یالنیزلاشدیرماق و انرژی تجهیزاتیندان محروم ائتمک اوچون ایرانا هجوم ائدن آمریکانین اعتبارلی متفیقلره احتیاجی وار و آمریکا پرزیدنتی دونالد ترامپ بونو گیزلتمیر، ان یاخین متفیقلیک تشبثونو ده آوروپا دۆلتلریندن گؤزلهییر. اصلینده اونون بو متفیقلیکدن اساس گؤزلنتیسی ایسه ایران پروبلمینی بینالملل لشدیرمک و هجومونا مشروعیت (لگیتملیک) قازاندیرماقدیر. اوکراینانین بو ساواشا داخل اولماسی هم آمریکایا بو ایستیینی وئریر، هم ده اوکراینایا دنیانین سوپر گۆجو ایله عینی جبههده یئر آلماق امکانی قازاندیریر؛
۲. ایستر اوکراینا، ایسترسه ده آمریکا ایرانا قارشی مۆحاریبه میدانیندا اؤنملي مسافهلر قطع ائدیلدیینه اینانیرلار. ایرانین استراتژیک اوبیئکتلرینین بؤیوک اکثریتی سیرادان چیخاریلیب، روسیه و چینله تجارت یوللاری وورولوب. بوندان سونرا سادهجه "سۆکانی بئله ساخلاماق لازیمدیر"، بونون اوچون ایسه باهالی و آغیر تخریباتلار تؤرهدن آغیر سلاحلاری ایران جبههسینده خرجلهمهیه احتیاج یوخدور. همین دقیق سلاحلاری روسیهیه قارشی مبارزهیه یؤنلتمک، ایراندا ایسه اوکراینانین داها اوجوز سلاحلاری ایله احیا اولونان (برپا اولونان) اوبیکتلری یئنیدن داغیتماق اولار؛
۳. علاوه اولاراق، یئنی جبههلرده دؤیۆشمک هم ده اوکراینانین حربی مهمات و تکنیکاسی اوچون یئنی بازار آنلامینا گلیر. نئجه اولسا، گئتدیکجه اطرافا یاییلان و گنیشلنن ایران محاریبهسی قیزیشدیقجا زنگین عرب اؤلکهلرینین ده اؤزلرینی مدافعہ ائتمک اوچون اوکراینا درونلارینا و راکتلرینه احتیاجی میدانا گلهجک، بئلهجه اوکراینانین حربی زاوودلاری داها فعال فعالیت گؤسترهجک؛
۴. ایرانا قارشی هجولاردا نظرده توتولان ۴ جبههنین آچیلماسی آمریکانین اساس مقصدلریندن بیریدیر و بو مقصدله ده شمال استقامتیندن ده حرکته کئچمک لازیم ایدی. معلوم اولدوغو کیمی، پلانلاشدیریلان ۴ جبهه اساسا بونلاردان عباردیر:
الف) غرب جبههسی:
کۆرد سپاراتچیلاری ایله گۆنئی آذربایجان تۆرکلری آراسیندا اختلاف سالماق و جنوبلو قارداشلاریمیزی دا حرکته گتیرمک؛
ب) شیمال جبههسی:
بو جبههده اصلینده آذربایجان دؤلتینین پروسئسلره مداخله ائتمهسی نظرده توتولسا دا، رسمی باکی بو تخریباتا گئتمهدی. اونا گؤره ده شیمال جبههسی موقت اولاراق اوکراینایا حواله اولوندو؛
ج) جنوب جبههسی:
آمریکانین پلانیندا عرب اؤلکهلرینین اهوازداکی سویداشلارینا یاردیم ائتمهسی خصوصی یئر توتور. کؤرفز دؤلتلرینی بونا هوسلندیریلمهسی و اوکراینا تجربهسی ایله مۆبارزهیه قوشولماسی لازیمدیر. اونلارا بو تجربهنی اوکراینانین اؤزوندن باشقا هئچ کیم اؤیرهده بیلمز؛
د) شرق جبههسی:
بلوچلارین مبارزهیه آتیلماسی. بیر نئچه گۆن اول بلوچلارین دینی لیدئری مؤلوی محمد انور ریگینین اؤلدۆرۆلمهسی ده بونا خدمت ائدیر. درد بوراسیندادیر کی، سیستان-بلوچیستان ویلایتینین دینی لیدرینین اؤلدۆرۆلمهسینین تأثیرلری یالنیز ایرانلا دا محدودلاشمایا بیلر. بو سوء-قصد پاکستانی دا دریندن ناراحات ائدیر و یاخین زامانلاردا پاکیستاندا دا سنی-شیعه تنشینی آرتیراجاغی احتمال خارجینده دئییل.
بئلهلیکله، اونسوز دا یمن حوثیلرینین بابالمندب بوغازینی باغلاماسیندان و سعودی عربستانینا هۆجوموندان ناراضی قالان پاکستان دا انور ریگینین اؤلدۆرۆلمهسیندن سونرا ایرانی ترک ائدیب صۆلح آرایان واسطهچی دؤلتدن جبهه دؤلتینه چئویریله بیلر. عکس حالدا اهالیسینین ٪۸۰-دن چوخو سنی مسلمانلاردان تشکل تاپان پاکستاندا اجتماعی ناراضیلیقلارین قارشیسینی آلماق ممکن اولماز.
۵. اوکراینانین ایران ساواشینا داخل اولماسی آوروپانین دا پروسئسه مداخلهسینی تهتیکلهیه بیلر. یوخاریدا دا قید ائتدییمیز کیمی، آمریکانین دا ان بؤیوک آرزوسو بودور و ناتونون آنکارا زیروه توپلانتیسینین یکون بیاننامهسینه ده محض ترامپین کؤنلو خوش اولسون دئیه ایران مسئلهسی سالینمیشدی. کیچیک بیر جرقه ایله آوروپانین بعضی دؤلتلرینین ده ایران ساواشینا چکیلمهسی ممکوندور. و منجه، اوکراینانین ایرانلا ساواشا جلب اولونماسی دا بو جرقه رولونو اوینایا بیلر. آوروپانین و آمریکانین ایران ساواشینا داخل اولماسی ایسه اوکراینا اوچون آمریکانین حمایتینی (دستگینی) قازانماق آنلامینا گلیر. اودور کی، بو ایکی جبههنین بیرلشدیریلمهسی هم آمریکانین، هم ده اوکراینانین، همچنین آوروپاداکی ناتونون موجودلوغونو قوروماق ایستهین بیر چوخ دؤلتین ده منافعینه اویغوندور.
یعنی اوکراینانین ایران ساواشینا داخل اولماسی تصادفی دئییل و جدی استراتژیک هدفلره حسابلانیب».
