ایران اسلام رسپوبلیکاسینین قوروجوسو آیت‌الله روح‌الله خمینینین ۶ یانوار ۱۹۸۸-جی ایلده او زمانکی ایران پرزیدنتی علی خامنه‌اییه یازدیغی مکتوب سیاسی اسلامین ماهیتینی آنلاماق باخیمیندان اولدوقجا ماراقلی‌دیر.

Axar.az خبر وئریر کی، بو باره‌ده مهاجر ژورنالیست ائلبیی حسنلی قید ائدیب.

«خامنه‌ای دولت حاکمیتینین دینی قانونلارین چرچیوه‌سینده فعالیت گؤسترمه‌لی اولدوغونو بیلدیرمیشدی. خمینی ایسه اونون بو ایضاحینی کفایت قدر گئنیش حساب ائتمه‌یه‌رک، اسلام دولتینین صلاحیتلرینی داها اوستون مؤقعدن ایضاح ائتمیشدی.

خمینییه گؤره، اسلام دولتینین ماراقلارینی قوروماق نامینه حتی معین دینی حکملرین تطبیقی دایاندیریلا بیلر. او یازیردی: «اسلام اؤلکه‌سینین ماراقلارینا ضد اولدوغو حاللاردا حکومت حج زیارتینین یئرینه یئتیریلمه‌سینی موقتی دایاندیرا بیلر».

خمینی بونونلا کفایتله‌نمیردی. او، دولتین ضرورت یاراندیقدا مسجدی باغلاماق، دینی مقاوله‌لری لغو ائتمک و حتی بعضی عبادتلرین اجراسینی موقتی محدودلاشدیرماق صلاحیتیندن دانیشیردی.

بو یاناشما ۱۹۸۸-جی ایلده ایرانین مصلحت شوراسینین یارادیلماسی ایله سیاسی اینستیتوت سوییه‌سینده ده اؤز عکسینی تاپدی.

باشقا سؤزله، خمینینین نظریه‌سینده اسلام دولتینین موجودلوغو و ماراقلاری او قدر مهم ساییلیردی کی، اونلارین قورونماسی اوچون بعضی دینی عهده‌لیکلرین تطبیقینین دایاندیریلماسی بئله ممکون حساب ائدیلیردی»، - او بیلدیریب.

حسنلی علاوه ائدیب کی، اگر اسلام دولتی اؤز سیاسی قورولوشونو و ماراقلارینی قوروماق اوچون بو قدر گئنیش صلاحیتلره مالک اولا بیلرسه، آذربایجان رسپوبلیکاسی اؤز دنیوی دولت قورولوشونو قوروماق اوچون نیه قطعیتلی تدبیرلر گؤرمه‌سین؟

«نیه دینی-سیاسی دولت قورماق ایسته‌یه‌نلر اؤز ایدئولوگییالارینی قوروماغی مقدس وظیفه ساییرلار، اما دنیوی دولتین اؤز کونستیتوسیون پرینسیپلرینی مدافعه ائتمه‌سینی قبول‌ائدیلمز حساب ائدیرلر؟

البته، بورادا بیر فرق وار.

بیز دنیوی دولتی قوروماق اوچون خمینینین آوتوریتار اداره‌چیلیک اصوللارینی دئییل، حقوقون عالیلیینی، دموکراتیک اینستیتوتلاری و وطنداش آزادلیقلارینی مدافعه ائتمه‌لییک»، - او وورغولاییب.

ژورنالیستین فکرینجه، دینی گئییم مباحثه‌سیندن استفاده ائد‌رک دولتین دنیوی قورولوشونو دییشدیرمه‌یه چاغیرماق فرقلی مسئله‌دیر:
«بو فرقی گؤرمک اوچون خمینینین سیاسی اسلام حاقیندا دیگر فکرلرینه ده نظر سالاق.

خمینی اسلام و سیاست حاقیندا نه دئییردی؟

«اسلام بوتؤولوکده (و یا ماهیتی اعتباری ایله) سیاستدیر»، - خمینینین ۱۹۶۴-جو ایلدکی چیخیشیندان.

«اونون سیاستی عبادتلری ایله بیرلشمیشدیر»، - خمینینین ۱۹۷۸-جی ایلدکی چیخیشیندان.

«او، نماز، اوروج و حج ده داخل اولماقلا، بوتون ایکینجی درجه‌لی دینی حکملردن اوستون توتولور»، - بورادا «او» دئدیکده اسلام دولتینین حاکمیتی نظرده توتولور.

بو فکرلر خمینینین تصورونده دینین یالنیز شخصی اینانج و عبادتدن عبارت اولمادیغینی، دولت حاکمیتینین و سیاسی سیستمین اساسینا چئوریلمه‌لی اولدوغونو گؤستریر.

البته، خمینینین باخیشلارینی بوتون مسلمانلارا عاید ائتمک دوغرو دئییل. حجاب تاخان هر بیر قادینی سیاسی اسلام طرفداری کیمی تقدیم ائتمک ده عدالتسیزلیک اولاردی. لاکن دینی اعتقاد آزادلیغینی مدافعه ائد‌نلرله دینی قایدالاری بوتون جمعیته دولت قانونو کیمی تطبیق ائتمک ایسته‌یه‌نلری فرقلندیرمه‌لییک.

آذربایجاندا حجاب مباحثه‌سینی سیاسی کامپانیایا چئویرن تشکیلاتلاردان سوروشماغا حاقیمیز وار: سیزین سون مقصدینیز انسانلارین دینی آزادلیغینی قوروماقدیر، یوخسا آذربایجاندا دنیوی دولت قورولوشونو شریعته اساسلانان سیاسی سیستمله عوض ائتمک؟

بیرینجی مقصد کونستیتوسیون حقوقلارین مدافعه‌سیدیر.

ایکینجی مقصد ایسه سیاسی حاکمیت و دولت قورولوشو اوغروندا مبارزه‌دیر.

آذربایجان دولتی دینی آزادلیغی تامین ائتمکله یاناشی، زوراکیلیغا، مجبوریته و کونستیتوسیون قورولوشون قانونسوز یوللا دییشدیریلمه‌سی جهدلرینه قارشی قطعیتلی اولمالیدیر...»