ایرانین ویتسئ-پرئزیدئنتی همید پورمهممدینین ایشتیراکی ایله ایروان‌دا گؤی مسجیدین ایجلاس زالینا ائرمه‌نی شاعری یئقیشئ چارئنت‌سین آدینین وئریلمه‌سی فارسلاش‌دیریلان آذربایجانا مخصوص دینی ارث اوزرین‌ده «ائرمه‌نی ایزلری»نین قویولماسی آددی‌می کیمی قیمتله‌ن‌دیریله بیلر. بو، ایرانین ائرمنیستان اوزرین‌دن آذربایجانا قارشی اینتئنسیو حال آلان تخریباتلاری، همچینین، ایروان و تئهرانین بیرگه پلانلاری فونون‌دا تعجب‌لو دئییل.

بورادا دیققتچکه‌ن مقاملاردان بیری گؤی مسجیدین ایجلاس زالینا محض یئقیشئ چارئنت‌سین آدینین وئریلمه‌سینین خصوصی معنا داشیماسی احتیمالی‌دیر. قارس‌دا دوغولان ائرمه‌نی شاعرین ان مشهور اثرلرین‌دن بیری «نایری اؤلکه‌سی»دیر. «نایری اؤلکه‌سی» وان گؤلو و شرقی آنادولودا مؤوجود اولموش طایفه بیرلیینین یئرلشدیی جوغرافییانین آدی کیمی کئچیر. ائرمه‌نیلر بو اراضیلره ادعا ائد‌رک، اورانی «ائرمه‌نی یایلالاری» آدلان‌دیریرلار. ۱۹۹۵-جی ایله قدر ائرمنیستان‌دا نایری آدینی داشییان رایون دا واردی. چارئنت‌سین شئیرلرین‌ده آغری داغی تئز-تئز ائرمه‌نیلرین میللی سیموولو کیمی تقدیم اولونور.
ائرمنیستانین آذربایجان و تورکییه ایله موناسیبتلرین نورماللاشماسی سیاستینه پارالئل اولاراق، اراضی ادعالارینین میفولوژی تمللرین‌دن اولان نایری ادعاسینی ادبیاتا داشیمیش یئقیشئ چارئنت‌سین آدینین گؤی مسجیدده «ادبیلش‌دیرمه‌سی» ائرمه‌نی ادعالارینین موختلیف اصوللارلا جان‌لی توتماق پلانی کیمی گؤرونور. بو پلان‌دا دا ائرمنیستانین ان بؤیوک دستک‌چی‌سی ایران‌دیر.

بو تخریباتین ایندی ائدیلمه‌سی ده تصادفه بنزمیر. ایرانین ویتسئ-پرئزیدئنتینین ایروانا سفری و «ائرمنیستان و اونون باش ناظری اعتبارلی طرفداشیمیزدیر» آچیقلاماسی دینی لیدئرین موشاویری علی اکبر ویلایتینین تریپپ لاییحه‌سینه گؤره پاشینیانا خبردارلیغی فونون‌دا باش وئردی. ایران بیر طرف‌دن پاشینیانا خبردارلیق ائتسه ده، دیگر طرف‌دن، رئگیونال ماراقلارینا گؤره ائرمنیستانلا طرفداش‌لیغینی گوجله‌ن‌دیرمه‌یه چالیشیر. پورمهممدینین ایروان سفرینین ده بونا هئسابلانمیش گئدیش اولدوغونو دئیه بیلریک. ایران ائرمنیستانلا طرفداش‌لیغینی گوجله‌ن‌دیرمک چرچیوه‌سین‌ده «مده‌نی علاقه‌لری» ده اینکیشاف ائتدیریر و بونون محض گؤی مسجید اوزرین‌دن حیاتا کئچیریلمه‌سی ایله «رئگیون‌دا اورتاق رقیبیمیز (بونو دوشمه‌ن کیمی ده اوخویا بیلریک) آذربایجان‌دیر و ایران بو رقابت‌ده ائرمنیستانین یئگانه اعتبارلی طرفداشی‌دیر» مئساژینی وئریر.

ایروان‌دا داغیدیلمایان آذربایجانا مخصوص یئگانه مده‌نی-دینی ارثه قارشی تخریبات آپرئل آیین‌دا دا ائدیلمیش‌دی. آپرئلین ۸-ده ایرانین ائرمنیستان‌داکی سفیری خلیل شیرقولامینین ایشتیراکی ایله مسجیدده «تاریخی ارثین محو ائدیلمه‌سی: محاربه جینایتی و مده‌نی تئرروریزم» مؤوضوسون‌دا سیمپوزیوم کئچیریل‌دی. تدبیر چرچیوه‌سین‌ده ائرمنیستانین تاریخ و مده‌نی ارثی اوزره تدقیقات مرکزینین هدییه‌سی اولان ایکی ادد «اورتا عصر مزار داشینین» مسجی‌ده وئریلمه‌سی مراسی‌می تشکیل اولون‌دو. مراسیم‌ده ادعا ائدیلیردی کی، هر ایکی مزار داشی ۱۹-جو و ۲۰-جی عصرلره عاییددیر و فارس ائپیتافییالارینی (قبیروستو یازی) داشیییر. داها سونرا «XVIII عصره عایید مئمارلیق عابده‌سی ایکی خالق (ائرمه‌نیلر و فارسلار – رئد.) آراسین‌دا مده‌نی دیالوقون ان پارلاق نومونه‌سی‌دیر» دئیه بیان ائدیل‌دی.

تئهران و ایروانین اورتاق ساختاکارلیغی مزار داشلارینین مخصوص اولدوغو تاریخله باغلی ضدیت‌لی معلوماتلاردا دا اورتایا چیخیر. تدبیرله باغلی معلوماتین اولین‌ده مزار داشلارینین «اورتا عصره» عایید اولدوغو دئییلیردی، لاکین تدبیرده قئید اولونوردو کی، «عابده‌لر ۱۹-جو و ۲۰-جی عصره عاییددیر». داها سونرا ایسه مزار داشلارین‌دان ۱۸-جی عصره عایید عابده کیمی بحث ائدیلیردی. تکجه بو دئتال گؤی مسجیدده‌کی کوستار ساختاکارلیغین میقیاسینی گؤستریر.