دیلی خالق یارادیر. لاکین اونون یاشاییب نسیل‌دن-نسله اؤتورولمه‌سی، گؤرکه‌م‌لی شخصیتلرین، قودرت‌لی دؤولت باش‌چیلارینین حسابینا باشا گلیر. دیلین دورمادان زنگینلشمه‌سی، اونون ایستاتوسون‌دان، ایشله‌نمه آرئالین‌دان چوخ آسی‌لی‌دیر. اؤلکه‌لر ایشغال اولونان‌دا دیلین ده سرحدلری دارالیر، حدودلاری پوزولور. دیل ده اینسان کیمی اسیر دوشور، جمعیت‌دن تجرید اولونور، فونکسیونال‌لیغینی ایتیریب سیرادان چیخیر.

مین ایللر بویو فولکلوردا، خالق نغمه‌لرین‌ده، میشت قایغیلارین‌دا اؤزونو تانی‌دان آنا دیلیمیز تخمیناً ۵۰۰ ایل اول صفوی هؤکمداری شاه شاعریمیز شاه ایسماییل ختاینین زامانین‌دا گئنیش فعالیت ایستاتوسونا یوک‌سه‌له بیل‌دی. بو واختا کیمی تورکون ظفر یوروشلری، اوغوزلارین حربی سفرلری، قانونلاری، فرمانلاری فارسجا، عربجه یازیلیردی. تاریخ‌ده ان قوروجو، یارادیجی تورکلردن بیری کیمی قالان شاه ایسماییل آنا دیلیمیزین ده سرحدلرینی اؤلکه‌نین حدودلاری کیمی گئنیشلندیردی.

اصلین‌ده بو آذربایجان‌چی‌لیق ایدئیاسی اونا اولو بابالارین‌دان یادیگار قالمیش‌دی. ایلک دفعه تککه اوجاقلارینی یارادیب صوفی تریقتینه اینام بسله‌یه‌ن و سونرالار صوفیلر، صفویلر کیمی تانینان شئیخ سفیددین اردبی‌لی نس‌لی آذربایجان‌چی‌لیق ایدئیاسینین اساسلارینی دیلین گئرچکلشدیریلمه‌سین‌ده گؤردو. آذربایجان دیلینین، پوئزییاسینین و مدنیتینین چیچکله‌نمه‌سینه توتارلی تؤهفه‌لر وئرمیش بو سولاله، سونرالار داها چئویک دوشونجه‌یه و دؤولت‌چی‌لیک باجاریغینا مالیک شاه ایسماییل ختاینی موباریزه میدانینا چیخارت‌دی. لاکین قیلینج و قله‌م باهادیرینی هونر میدانینا حاضرلایان «قارا مج‌موه» کیمی کیتابلار چوخ-چوخ اوللر تورکون آنا دیلین‌ده یازیلیر، خالق دوشونجه‌سینین ان اینجه متلبلرینی اؤزون‌ده قورویوب ساخلاییردی.

بئله کیتابلارین اکثریتی محو ائدیلیب سیرادان چیخ‌سا دا، صنعت ایزلرینی یادداشلارا یازا بیلمیش‌دی. هله شاه ایسماییل‌دان چوخ-چوخ اوللر قله‌مه آلینمیش «قارا مج‌موه»لر دیلیمیزده او دؤوردن قالمیش هم بؤیوک عابده، هم ده شئیریمیزین، نسریمیزین او واختکی وضعیتینی عکس ائتدیره‌ن چوخ قیمت‌لی منبع‌دیر. «هیجری ۷-جی-۸-جی عصرلرده آذربایجان‌دا معلملر و مورشیدلر طرفین‌دن مدره‌سه‌لرده، زاوییه‌لرده موریدلره تدریس ائدیلمک مقصدیله یازیلان هجم‌لی کیتابلارا «قارا مج‌موه» دئییلیردی(۶۴).

آردی وار...