کافی است چند نفر برای لحظاتی در جایی مانند مهمانی خانوادگی، قهوه‌خانه، بنگاه املاک، خودروهای مسافربری و غیره جمع شوند. خیلی زود بحث از گرانی، دروغگویی دولتمردان، دزدی و اختلاس بالادستی‌ها پیش می‌آید. اگر کسی مانع تداوم بحث نشود صحبت‌ها در نهایت به تبعیض‌های زبانی و مذهبی و عدم اشتراک ترک‌ها در اعتراض‌های اخیر گره زده می‌شود. آنهایی که به هر دلیلی تعلق خاطری به سیستم دارند سعی می‌کنند کاستی‌ها را متوجه اشخاص نموده و همچنان کلیت را منزه و مبری از هر عیب و نقصی نشان دهند و اگر بتوانند تیپ ژرف‌نگری و تعمق گرفته و بگویند که «مقصر خود ما هستیم» و توپ را به زمین مردم بیاندازند.

در مباحث مربوط به آذربایجان عبارت «تقصیر از خودمان است» به صدها مورد گلایه از مسئولان شهری و استانی ختم می‌شود که پول‌های خود را در استان‌های مرکزی سرمایه گذاری کرده‌اند و باعث بیکاری کارگر شهر و استان ما شده‌اند. برخی نیز آشنایان خودشان را مثال می‌زنند که چند ماهی است به مناطق مرکزی مهاجرت کرده‌اند و حالا با بچه‌هایشان فارسی صحبت می‌کنند و تکرار می‌کنند که تقصیر از خودمان است.

نخیر مقصر ما نیستیم. مقصر آن بالانشینی است که آن مسئول چپاولگر را بر سر ما گماشته و او مجبور می‌شود برای اختفای ثروت بی حسابش آنها را دور از منطقه جاسازی کند تا گزک بدست رقبا ندهد. مقصر سیستمی است که شرایط و امکانات لازم برای بهره‌وری اقتصادی را تنها در چند منطقه بخصوص متمرکز کرده است تا هر سرمایه گذاری به خاطر وسوسه سود بیشتر ثروت خود را به آن مناطق انتقال دهد.

وقتی تنها زبان مدرسه، اداره و رسانه فارسی است، ترک تسلیم شده با مرور خاطرات کودکی خود، به عینه متوجه می‌شود که ندانستن آن زبان چه قدر باعث عقب ماندگی او و همسالانش در امر تحصیل و موفقیت اجتماعی شده است و حالا می‌خواهد با زیر پا گذاشتن زبان خود، طفلش را از سرنوشتی که خود بدان گرفتار شده نجات دهد.

مطمئن باشید صد سال پیش که فارسی به ضرب و زور رسمی بودن بر ذهن و زندگی ما حاکم نشده بود هیچ ترکی با فرزندان خود فارسی صحبت نکرده است. آنچه که نزدیکان دربار و درگاه حکومتی به عنوان تقصیر و گناه ما از آن سخن می‌گویند نتیجه و خروجی تک زبانی و تبعیضی است که بر ما روا داشته شده است، نه علت تبعیض و فلاکت.

قالب کردن نتیجه به جای علت، سفسطه‌ای بیش نیست که برخی برای تبرئه نظم موجود بدان دست می‌زنند. هیچ چیز به تبعیض‌ها و تحقیرهایی که برما روا داشته شده بهتر از آن جنبه قانونی و اخلاقی نمی‌بخشد که ما خودمان را مقصر و مستحق این تبعیض و تحقیر بدانیم و آنهایی را که خجالت زده می‌خواهند ازسیستم دفاع کنند از عذاب وجدان احتمالی برهانیم.