پایان جنگ جهانی اول برای کل جهان از نقطه نظر تشکیل دول ملی نقطه عطفی گردید و بسیاری از امپراطوری ها به کشورهای ملی تبدیل شدند. عثمانی به ترکیه تبدیل شد و اعراب و قسمتی از اروپایی ها از این امپراطوری جدا شدند. دولت ترکی قاجاریه جای خود را به دولت فارسی پهلوی داد و آذربایجان نیز که عزیز دردانه ایران عصر قاجار بود به نازلترین رتبه های شاخص های اقتصادی، سیاسی و فرهنگی تبدیل شده و تاوان افتخار داشتن لقب اولینها را به سخت ترین حد ممکن پس داد.

عواملی داخلی چون انقلاب مشروطیت، وقوع جنگ جهانی اول و به سبب آن تجزیه امپراطوری¬های جهان به ممالک کوچکتر و عواملی خارجی چون انقلاب بلشویکی روسیه و تشکیل دولت کمونیستی شوروی در مرزهای ایران سبب شد تا دولت انگلیس درصدد ایجاد دولتی تحت الحمایه در ایران برآید. پیشنهاد امضای قرارداد ۱۹۱۹ اولین طرح برای اجرای ایده مهار نفوذ بلشویکها در جنوب بود که با عدم امضای آن توسط احمدشاه قاجار شکست خورده و نتیجتا احمدشاه مغضوب انگلیس شد. بدین ترتیب « ضدیت با قرارداد باعث مشروعیت بیشتر جنبشهای ضد مرکز شد» و بر قدرت مخالفان آن قرارداد از جمله شیخ محمدخیابانی در آذربایجان افزود.

می توان به یقین گفت گفت کودتای ۱۲۹۹ شمسی رضاخان کودتایی کاملا طراحی شده توسط انگلیسی بود که با هدایت و فرماندهی ژنرال آیرونساید انگلیسی جایگزینی برای قرارداد ۱۹۱۹ محسوب می شد که بخوبی انجام گرفت. چرا که رضاخان فرمانده کودتاگران نیز رسما وفاداری خود به احمدشاه قاجار اعلام کرده و نیت اصلی کودتا را رفع خطر بلشویکها اظهار کرد. تحولات بقدری سریع بود که کودتای ۱۹۲۰ کمونیستها در باکو و اعلام الحاق آذربایجان به شوروی و ورود ارتش سرخ به آذربایجان و تسلط بر چاههای نفت باکو و علاوه بر آن حمایت کمونیستها از میرزا کوچک خان جنگلی و تلاشهایی که در این زمینه در آذربایجان ایران صورت گرفت انگلیسی ها را به شدت نگران کرده و فورا اجرای کودتای ۱۲۹۹ را در تهران به سرانجام رساندند. در مقابل روسها با امضای معاهده ۱۹۲۰ با ایران ضمن لغو کلیه امتیازات خود پاداش خوبی به دولت ایران اعطا نمودند. با اینحال امضای قرارداد ۱۹۲۰ با شوروی و امتیازاتی که روسها برای ایران در نظر گرفتند بقدری به نفع ایران بود که تا مدتها انگلیسی ها اصل این قضیه را باور نداشتند. شاید این قرارداد سبب شد تا جهت جلوگیری از نفوذ بلشویکهایی که محبوبیتشان در ایران هر روز بیشتر و بیشتر می شد کودتای نظامی در راس امور انگلیس قرار گیرد. فضای سیاسی تهران نیز کاملا پذیرای کودتا بود فقط مهره های آن هنوز جمع نشده بود.

کودتای سوم اسفند ۱۲۹۹ به تصریح تمام مورخین بی طرف کودتایی طراحی شده بوسیله انگلیس و اجرا شده توسط سیدضیاالدین طباطبایی و رضاخان فرمانده وقت فوج قزاق بود. آیرونساید انگلیسی مامور تخلیه نیروهای انگلیسی در ایران در قریه آق¬بابای قزوین فرد مورد نظر خود را یافته بود. در بادی امر نقش انگلیسیها در این کودتا چندان به چشم نمی آمد ولی سیر حوادث نشان داد که پیشرفت آنی رضاخان علیرغم کمی سواد و نداشتن پیشینه قوی خانوادگی و حتی شغل دون پایه نظیر شغل ابواب جمعی اصطبل خانه سفارتخانه انگلیس بی دلیل نبوده است.