مینوی بعد از اشاره به اجتماع قبایل ترکمن بازگشته از عثمانی و شام بر گرد شیخ حیدر پدر شاه اسماعیل و قیام این گروه برای تصرّف اراضی و ولایات ایران و علاقۀ اسماعیل برای گسترش تشیّع می گوید:

« بدین طریق سلسلۀ صفوی که تأسیس شد، دولتی بود مبتنی بر دین اسلام و مذهب شیعۀ اثناعشری و بدین نشانه از ترکان عثمانی و ازبکان خراسان و اقوام افغان ممتاز گردید. » (تاریخ و فرهنگ, ص 279)

شاید خواننده با مشاهدۀ این قسمت، از عدم اشارۀ مینوی به یک وجه ممیّزۀ دیگر؛ یعنی، ترکی زبان بودن صفویان اظهار تعجّب کرده و آن را نتیجۀ تمایلات ترکی ستیزانۀ مینوی و گروه ناسیونالیست های ایرانی بداند، لیکن این گونه نیست و مینوی از سر ناچاری و به خاطر القای دیدگاه البتّه نادرست خود در بارۀ نحوۀ شیوع زبان ترکی در آذربایجان، در فراز بعدی به این وجه ممیّز اشاره می کند تا زمینه را برای بیان دیدگاه خود فراهم سازد:

« یک ممیّزۀ دیگر نیز همراه تأسیس این دولت در ایران پیدا شد و آن زبان ترکی بود، زبان قبایل افشار و ذوالقدر و قاجار و روملو و تکه لو و استاجلو و غیرهم که لشکریان سلاطین صفوی و استوار کنندۀ اساس حکومت ایشان بودند. خود شاه اسمعیل به خاطر این قبایل به ترکی شعر می گفت و مردم فارسی زبان آن نواحی که این قبایل در آنها ملک و زمین و قدرت داشتند، زبان ایشان را یاد می گرفتند و حرف می زدند. » (همان, ص 280)

آقای مینوی هم به مانند دیگر کسانی که در بارۀ این دوره از تاریخ ایران مطلب نوشته اند، ترکی سرایی شاه اسماعیل را نتیجۀ سیاست بازی و تدبیری برای نفوذ و رسوخ در اندیشه و عمل قبایل ترکمن می داند. جدا از این امر دو نکتۀ دیگر در این بخش خودنمایی می کند. نخست اینکه مینوی در یک بی دقّتی آشکار زبان مردم آذربایجان را فارسی معرّفی می کند تا نشان دهد نویسندگان وطنی در باب به اصطلاح زبان باستان مردم آذربایجان تا چه اندازه بی دقّت و بی مبالات و بلاهت آمیز عمل می کنند. تمام دعواها و معرکه گیری های یکصد سال اخیر روشنفکران و قلم به دستان ایرانی معطوف به اثبات زبانی موسوم به آذری برای آذربایجان بوده است، لیکن تعبیر «مردم فارسی زبان آن نواحی» نشان می دهد که مینوی هم به مانند بسیاری دیگر در باب زبان باستان آذربایجان هنوز اندر خم یک کوچه مانده است.

نکتۀ دوم هم این است که مینوی ادّعا می کند بعد از تشکیل حکومت صفوی مردم کم کم زبان قوم غالب را یاد می گرفتند و حرف می زدند. این ادّعا در حالی مطرح می شود که سلسله جنبانان برنامۀ آذری بازی معتقدند زبان ترکی تا این زمان مراحل تکوین خود را در آذربایجان از سر گذرانده و به زبان غالب مردم تبدیل گشته بود.