قید ائتدییمیز کیمی ایولون ۱۷- گؤرکملی آذربایجان شاعری، صفویلر دؤولتی‌نین بانی‌سی و ایلک حؤکمداری، "صفوییه" طریقتی نین ایلک شیخی شاه ایسماییل ختایی‌نین آنادان اولدوغو گون ایدی. اصل آدی ابول-مظفر ایسمایل ابن حیدر اس-صفوی اولان شاه ایسماییل اثرلرینی «ختایی» تخللوصو ایله یازیردی. اونون بو تخلص‌دن ایستیفاده ائتمه‌سینی بیر نئچه شکیل‌ده ایضاح ائدیرلر. آخار. آذ همین وئرسییالاری سیزین نظرینیزه چاتدیریر:

۱) «ختا» آدلی ویلایتین آدین‌دان گؤتورولموش‌دور.

۲) شاه ایسماییل «قارا ختای» طایفه‌سین‌دان‌دیر.

۳) «ختا» تبریز یاخینلیغین‌دا کند آدی‌دیر.

۴) شاعرین آدی‌نین عربجه یازیلیشی توپلاندیق‌دا ۱۰۰۱ آلینیر کی، بو دا الله‌ین آد‌ی‌نین سایی ایله علاقه‌لندیریلیر.

۵) شاه ایسماییل ختا ایشلتمیش‌دیر، بونا گؤره ده «ختایی» تخللوصوندن ایستیفاده ائدیر.

سونونجو – یعنی شاعرین ختا ایشلتمه‌سی بیر احوالاتلا باغلی‌دیر. همین احواالات بئله باش وئرمیش‌دیر:

کربلا فاجعه‌سین‌دن ۸۵۰ ایل سونرا، هیجری ۹۱۴-جو (میلادی ۱۵۰۸) ایلده شاه ایسماییل ختای عراقی فتح ائدیر، اونون امری ایله عراق‌داکی مقدس زیارتگاه‌لاری تعمیر ائدیب، اوزرین‌ده یاراشیق‌لی مسجیدلر تیکمه‌یه باشلاییرلار. بو زامان بعضی آداملار حررون فضیلتلرینی اینکار ائدیب، گویا اونون توبه‌سی‌نین قبول اولمادیغینی بیلدیردیلر. شاه ایسماییل بو سؤز-صحبته سون قویماق اوچون حوررون قبرینی آچماغی امر ائتدی. بو زامان جنگاور حرون جسدی باش‌دان آیاغا کیمی تزه، بیتیشمه‌میش یارالارلا اؤرتولو حال‌دا آشکارا چیخیر. جنازه‌نین باشین‌دا امام حسینین اؤز الی ایله باغلادیغی دستمال دا قالمیش‌دی. شاه ایسماییل همین دستمالی ساخلاماق نیتیله جسدین باشین‌دان آچماغا گؤستریش وئردی. اما دستمال آچیلان کیمی یارادان آل قان آخماغا باشلادی. جنازه‌نین باشینی باشقا دستماللا باغلاماق ایسته‌سه‌لر ده، قان کسیلمه‌دی. آخیردا مجبور اولوب، همین دستمالی یئنه اؤز یئرینه باغلادیلار و قان کسیلدی. شاه ایسماییل بو حادثه‌دن سونرا حرون قبری اوزرین‌ده ده بؤیوک مسجیدین تیکیلمه‌سی اوچون گؤستریش وئردی. (منبع: شئیخ عباس قومی، "نفسو'ل-مهموم").
دیگر بیر واریانتا گؤره ایسه ختایی حرّونایله باغلی افسانه ائشیتمیش‌دی، بئله کی، حّرون قبرینی آچارسا، ایلک گونکو کیمی یارالی اولدوغونو گؤره بیله‌جه‌یی افسانه‌سی اونو راحت بوراخمیردی. شاه ایسماییل محض بونو یوخلاماق اوچون قبری آچدیرمیش‌دیر. موسلمان دونیاسین‌دا ایسه بو عمل، یعنی، قبری آچماق بؤیوک گناهلاردان ساییلیر. شاعر اؤزو «دوغروسو» ردیفلی غزلین‌ده بو حاق‌دا یازیر:

شاه ختایی سیره چیخ‌دی،آچدی حّرون قبرینی

بار ایلاهی، عفو قیل کی،تؤوبه‌کارم دوغروسو...