گونئی آذربایجان‌دا یازیب-یارادان شاعرلرین هامی‌سی آنا دیلینین مدافعه جبهه‌سین‌ده دایانیب، دیلیمیزین تبلیغین‌ده مهم رول اویناییبلار. بئله سیمالاردان بیری ده گؤرکملی شاعر حبیب ساهیردیر.

Kult.az خبر وئریر کی، گؤرکملی صنعتکار ۱۹۰۳-جو ایلده تبریزده دونیایا گلیب.

آتاسینی ائرکه‌ن یاش‌دا ایتیره‌ن حبیب ساهیر ایلک تحصیلینی موللاخانادا آلیب. داها سونرا اورتا تحصیلینی تبریزده محمدییه مدرسه‌سینده باشا ووروب. مدرسه‌ده تحصیل آلدیغی ایللرده اونون معلمی تورکییه‌ده تحصیل آلان، فرانسیز دیلی و ادبیاتی معلمی اولان تقی روفعت اولوب. شاعرده غرب ادبیاتینا ماراق اویادان دا محض معلمی تقی روفت اولوب.

حبیب ساهیر ۱۹۲۷-جی ایلده تورکییه‌یه گئدیر. او، تورکییه‌ده یاشایان ایران‌لیلار اوچون آچیلمیش "دبیستان ایرانیان" مکتبین‌ده ایکی ایل فارس دیلی و ادبیاتی معلمی کیمی ایشلییر. ۱۹۲۹-جو ایلده ایستانبول اونیورسیتتینین تاریخ و جغرافییا فاکولته‌سینه قبول اولونور. بورادا چاغداش تورک و فرانسیز پویزییاسی ایله یاخیندان تانیش اولور. تحصیل آلدیغی مدتده فرانسیز دیلینی اؤیرنیر، بو دیلده اثرلری مطاالعه ائدیر.

فرانسیز، عرب و روس دیللرینی یاخشی بیلن شاعر بودلردن، لامارتیندن، قورکیدن، لرمونتوو، سعدی، حافظ، خیام‌دان دیلیمیزه بیر سیرا اثرلری ترجمه ائدیب. عینی زامان‌دا اونون فرانسیزجا شعیرله و عربجه کیچیک حکایه‌لر یازدیغی معلومدور.

جنوبی آذربایجانین تانینمیش ضیالیلاری تقی روفت‌دن سونرا آذربایجان دیلینده سربست شعیر نمونه‌لرینین یارادیلماسینی حبیب ساهیرین آدی ایله باغلاییرلار.

سعدینین «گلستان» اثرینی، حافیظ شرازینین غزللرینی فارس دیلیندن آذربایجان تورکجه‌سینه چئویریر. کلاسیک شعیر عنعنه‌لریندن فرقلی، شاعرین آذربایجانا، اونون بنزرسیز طبیعتینه سونسوز سئوگی‌سی، یورد تعصبکش‌لییی دیپلم ایشینده ده اؤزونو یانسی‌دیر.

حساس شاعر علملرین خزینه‌سینین آچاری ساندیغی آنا دیلی اوغروندا بوتون اؤمرو بویونجا مباریزه آپاریب. اینانیب کی، دیلینی قورویان خالق، میللت، میللی وارلیغینی، کیملیینی ده قورویوب ساخلاییر و نه زامانسا ایتیردیی آزادلیغینا قوووشور:

«دیل گونش‌دیر ایشیق ساچیر، آزادلیغا قاپی آچیر...»- دئیه‌ن حبیب ساهیر اوچون یاد دیل، اؤزگه دیل خوش سسلنسه ده، خالقین باشی اوستونده سانکی بیر جهنم کؤلگه‌سی، اؤلوم کابوسو، جلاد قیلینجی‌دیر:

بیزه یاد کابوسو باخ، کؤلگه سالیب،

بو اؤلوم‌دور، بو اؤلوم کؤلگه‌سی‌دیر!

یاد دیلی اولسا دا خوش سس‌لی، یئنه

بیزجه ارباب سسی، جللاد سسی‌دیر…

۱۹۴۵-۴۶-جی ایللر اینقیلابی شاعرین دونیاگؤروشون‌ده بیر اویانما، اینتیباه یارادیر. س .ج . پیشورینین حاکمیتی دؤورون‌ده «آنا دیلی» درس کیتابینی یازیر. لاکین میللی حکومت دئوریلیر. جنوبی آذربایجان‌دا ایرتجاع دورو باشلانیر. بو حادثه حبیب ساهیرین ده دونیاسینی قارالدیر. مکتب یاشلی اوشاقلارین-شاگیردلرین دوغما تورکجه‌نی اؤیره‌نه‌رک میللی روحدا بؤیومه‌سی گله‌جک‌ده اونلارین میللی حقوق و حاقلارینی طلب ائتمه‌سی ایله نتیجه‌لنه‌جکدیر. اونا گؤره ده موجود ایرتیجاعچی رئیم حکمران‌لیغینی ساخلاماق اوچون بوتون ممکن واسطه‌لردن ایستیفاده ائتمکله بو اویانیشین قارشی‌سینی آلماغا چالیشیردی. حبیب ساهیر حاقین‌دا حکم چیخاریلیر، شاعر سورگون ائدیلیر. اوشاقلارا آذربایجان دیلینده درس دئمه‌سی، دوغما تورکجه‌ده دانیشماسی، وئریلن خبردارلیقلارا اهمیت وئرمه‌مه‌سی اونا یئنی سورگون حیاتی یاشادیر.

۸۵ یاشین‌دا تهران یاخینلیغیندانکی آریا شهرینده یاشادیغی منزیلین پنجره‌سیندن اؤزونو آسان ادیبین چوخ زنگین سؤز ارثی میراث قالیب. شاعرین اینتیهار ائتمه‌سینین سببلری گئنیش شکیل‌ده آچیق‌لانمیر، بعضیلرینین دئدیکلرینه گؤره، بورادا ملا رژیمینین الی اولوب. البته، آنادیللی پویزییامیزین اینکیشافین‌دا بؤیوک امیی اولان حبیب ساهیرین اینتیهارا ال آتماسی تصادفی اولماییب، مطلق بونون بیر سیاسی طرفی اولوب.

او، تهرانین «بهشت زهرا» قبیریستانلیغیندا دفن اولونوب.

شفقلرده اوچان آخشام قوشلاری،

من‌دن سلام دئیین گؤزل تبریزه.

قطار ایله گئدن وطنه ساری،

آرخاداشلار! بیر باش وورون دا بیزه.

... دومان چؤکوب اوفوقلری قارالتدی،

منه غربت بیر جهنم یاراتدی...

خزان یئلی باخچامیزی ساراتدی،

داها نلر دئییم، دوستلار من سیزه؟..