در میان همه نسل‌های روشنفکری آذربایجان، نسل چهارم ماندگارتر و تاثیرگذارتر از سایر نسل‌هاست. بطوریکه میتوان این نسل ( متولدین ۱۳۰۰ الی ۱۳۲۰ ) را نسل طلایی روشنفکری آذربایجان قلمداد نمود.

حمید نطقی؛ بینان‌گذار و پدر روابط عمومی نوین ایران و تورکولوق، محمدتقی زهتابی؛ مورخ، زبانشناس و ادیب، جواد هئیت؛ جراح قلب، محقق زبانها و لهجه‌های ترکی و تاریخ ادبیات آذربایجان، محمدحسین مبیّن؛ پدر بیماران جذامی ایران و شاعر ادبیات کودک، محمدعلی فرزانه؛ زبانشناس و محقق ادبیات شفاهی آذربایجان، علی کمالی؛ حقوقدان و پژوهشگر ادبیات شفاهی ترک‌های مناطق مرکزی، بهزاد بهزادی؛ حقوقدان و لغتنامه نویس، محمد بی‌ریا؛ سیاستمدار و شاعر، سیدآغا عون‌الهی؛ محقق تاریخ سده‌های میانی آذربایجان، گنجعلی صباحی؛ رمان‌نویس، رضا براهنی؛ نویسنده و منتقد ادبی، غلامحسین ساعدی؛ نویسنده، میرقاسم چشم‌آذر؛ دبیر فرقه دموکرات آذربایجان، صفرخان قهرمانی؛ طولانی‌ترین زندانی سیاسی (با تحمل بیش از سی‌ودو سال حبس) و شاعران نام آشنایی مانند سهند، عباس بارز، بالاش آذراوغلو، سهراب طاهر، کریم مشروطه‌چی، مدینه گلگون، حکیمه بلوری، هاشم ترلان و در
نهایت صمد بهرنگی و دوستان او.

دوره نوجوانی و جوانی افراد، دوره شکل‌گیری ذهنیت نسلی، علایق و تمایلات اجتماعی، سیاسی و فرهنگی می‌باشد. از آنجاکه ذهنیت نسلی همه این بزرگان در ارتباط تنگاتنگی با حکومت یکساله فرقه دموکرات آذربایجان شکل گرفته است، دوازده شهریور بیست‌وچهار یکی از روزهای ماندگار تاریخ روشنفکری آذربایجان است.

ایبراهیم رشیدی