سازمان علمی فرهنگی سازمان ملل (یونسکو) در روزهای اخیر اعلام کرد داستان های دده قورقود را به عنوان میراث فرهنگی به نام کشورهای جمهوری آذربایجان، ترکیه و قزاقستان ثبت جهانی کرده است.

مجموعه دده قوقود متشکل از 12 داستان به نثر و نظم است و مجموعه‌ای است که زندگی، ارزشهای اجتماعی و باورهای ایل‌های ترک را نشان می‌دهد.
چون داستان های این کتاب برای اولین بار در آزربایجان جنوبی و در ایران 73 سال قبل و در زمان حکومت ملی آزربایحان در مطبوعات انتشار یافته است. بهتر دانستیم در آستانه 21 آزر ماه در این رابطه مطالبی انتشار دهیم.

دکتر توحید ملک زاده محقق سرشناس آزربایحانی در باره سابقه انتشار این داستان ها در ایران می نویسد:

در سال 1945/1324 همزمان با تلاشهای فرقه دموکرات آذربايجان برای کسب قدرت در آذربايجان، روزنامه آذربايجان به زبان ترکی آذربايجانی به عنوان ارگان اين فرقه در تبريز منتشر شد. اين روزنامه گرچه ارگان رسمی و سیاسی فرقه دموکرات آذربايجان به شمار می رفت ولی درباره ادبيات و زبان آذربايجان نيز دارای موضع گيری هایی بود. محمد‌علی قوسی معروف به فرزانه در اين سالها به معرفی کتاب دده قورقود پرداخت که تنها سی سال از چاپ اوليه آن در استانبول و تنها پنج سال از چاپ آن در باکو می گذشت.

دکتر ملک زاده در ادامه می نویسد: انتشار مقالاتی درباره دده قورقود در روزنامه انجمن سبب شد تا يکسال بعد محمدعلی فرزانه به خاطر نوشتن مقالات دده قورقود توسط دادگاه صحرایی محمدرضا شاه در تبريز محاکمه شود.

در ذیل به تاریخچه چاپ این کتاب بعد از حکومت ملی آزربایجان به شرح زیر در ایران با استناد به تحقیقات دکتر ملک زاده در این رابطه اشاره می شود:

_بولوت قاراچورلو شاعر نامی آزربایجان این اثر وزین جهان تورک به به نظم در آورده و عنوان "سازیمین سؤزو" بر آن انتخاب کند.

_ در سال 1347 دکتر حسين محمدزاده صديق اين کتاب را در يک کار تحقيقی در هفته نامه هنر و اجتماع و در سال 1349 در ماهنامه ادبی وحيد و در سال 1355 در کتاب هفت مقاله پيرامون ادبيات و فولکلور آذربايجان و در سال 1361 نيز در فصلنامه يئنی يول تحليل و معرفی کرد.

_در سال 1347 صمد بهرنگی در کتاب داستانهای آذربايجان ترجمه فارسی افسانه دلی دومرول را منتشر نمود.

_در سال 1358 پس از انقلاب در ایران محمد علی فرزانه توانست برای اولين بار کتاب دده قوروقود را منتشر کند.

_همچنین مهندس علیرضا صرافی و دیگر نویسندگان آزربایجانی مقالات متعدد در باره این کتاب در مجله وارلیق انتشار دادند.