(سلسله یادداشت‌های ساده و کوتاه امر سیاسی )

امر سیاسی یا سیاست رهایی‌بخش جانب هیچ نظمِ اسقراریافته‌ای را نمی‌گیرد. در جبهه‌ی مخالف آن است. سیاست حوزه‌ی تجربیِ حفظِ وضعِ موجود است و ضامن برقراری نظم در مدینه. اما امر سیاسی متضمن به چالش کشیدنِ نظم مستقر است.

امر سیاسی در جانب مردم است. در اصطلاح سیاسی مردم به دو معنا به کار می‌رود، هم به معنای همه‌ی شهروندان جامعه، و هم به معنای بخشِ بدونِ سهم آن. یعنی آن بخش از جامعه که از سامان قدرت حذف شده است. وظیفه‌ی امر سیاسی به صحنه‌‌آوردن همین بخش محذوف است. دموکراسی حکومتِ حاشیه‌نشینانِ محذوفی بود که در نظمِ سیاسیِ آتن جایگاهی نداشتند.

اغلب همین بخش از جامعه است که در عین بردوش‌کشیدنِ کلِ بارمعنایی مردم، سوژه‌ی امر سیاسی نیز است. برای ژان ژاک روسو مردم عبارت از همان تیره‌بختانی بود که به فرمان یک اراده به جنبش درمی‌آمدند. زیرا چیزی که آنان را به پیش می‌راند طلب نان بود و فریاد طلب نان همیشه یکصدا بلند می‌شد. روبسپیر نیز وقتی از «عظمت انسان در برابر حقارت بزرگان» سخن می‌گفت، همین مردم را در نظر داشت. سوژه‌ی امر سیاسی که در اوجِ توفانِ انقلابْ کلِ جامعه را نمایندگی می‌کند، همین مردم است.

گفتیم امر سیاسی متضمن برهم‌زدن نظم ایجابی موجود است، کاری که در یونان باستان دموس در مقابل پولیس می‌کرد؛ ظهور روستائیانِ محذوف از جامعه در صحنه‌ی سروری و سیاست. ”دموس“ demos در اصطلاح آتنی، به معنای جمع روستائیان بوده است و ”پولیس“ polis به معنای دولتشهر، یا ساختار نظم‌یافته‌ی سیاسی. در سده‌ی پنجم پیش از میلاد تغییری در معنای دموس پدید آمد و این واژه بر اجتماع همه‌ی مردم آتن اطلاق شد که برای اجرای کارهای حکومت گرد هم می‌آمدند. در سال 509 پیش از میلاد، اداره جامعه‌ی آن به دست روستائیان افتاد و از آن پس حکومت آتن را ”دموکراسیا“ demokratia نامیدند، یعنی حکومت روستائیان. این معنی نیز اندک اندک گسترش یافت تا آنکه دموکراسی اسم عام شد برای حکومت‌هایی که به دست همه‌ی مردم اداره شود.

از این نظر، امر سیاسی مترادف است با دموکراسی. دموکراسی، سالاریِ مردم به معنای فرودستانِ حذف‌شده است.

* به تأسی از مترجمانْ ”امر سیاسی” را در مقابل the political به کار می‌برم و ”سیاست“ را در مقابل politics. امر سیاسی را در دو یاددشت کوتاه پیشین نیز کاویده‌ام. عناوین یادداشت‌ها عبارتند از: «حیات برهنه‌ و امر سیاسی» و «انسانیتِ انسان با سیاست متناظر است». این یادداشت‌ها ادامه خواهد یافت.