هر دفعه اورمویا حصر اولونموش نثر و پویزییا نومونهلرینی اوخودوقدا دوشونوردوم کی، شاعرلره ایلهام قایناغی اولموش بو دیارین مخصوصی اؤزللیکلری ندیر گؤرهسن؟ نه اوچون اورمو-اورمییا-اورمییه حاقیندا یازیلان اثرلرده غم نوتلاری سئوینج دویغولاریندان داها اوستوندور... محمود صادقپور شامی، علی داشقین، ناظر شرفخانی، کریم مشروطهچی سؤنمز، روقییه کبیری، آمان اوغلو، سالاح بهلول جامورجو، ایسماییل جلیلی، خسرو باریشان، طیار شریف، سوسن رضی، رحیم گؤزل و باشقالارینین اثرلری ایله تانیش اولدوقجا آنلامیشام کی، بو گؤزلیم دیارین، اورمییانین باشی اوستوندن بلالار، فلاکتلر هئچ اسکیک اولماییب. شاعرلر اورمییانین باشیندان کئچهن اولایلاری، اوزلشدیی آجیلاری اورکلرینین قانی ایله قلمه آلاراق شهری احاطهلهیهن اصل طبیعت معجزهسی-اورمو گؤلونون سویونون دوزلو، شور اولماسینین سببلرینی اؤز باخیش بوجاقلارینا گؤره اینجهلهمهیه، بدیعی شرحینی، تصویرینی وئرمهیه سعی گؤستریبلر... کریم مشروطهچی سؤنمز کیمی:
کیم گؤروب کی، من اؤزومدن بوی دئییم؟
سینامامیش هر شنلییه توی دئییم؟
اورمو گؤلو ندن شوردور، قوی دئییم:
من او گؤلده اوزه-اوزه آغلارام...
سؤنمزین دؤردلویو بدیعی سواللا باشلاماسی، بیر-بیرینین آردینجا سوال جملهلری ایشلتمهسی فیکرین اموسیوناللیغینی، مؤضوع نون-هدفین بدیعی تأثیر گوجونو آرتیرماق واسطهسیدیر. البته، "اورمو گؤلو ندن شوردور، قوی دئییم: من او گؤلده اوزه-اوزه آغلارام" بیتیندهکی موبالیغه شاعرین بدیعی تاپینتیسی، پویتیک کشفیدیر. افسوسلار کی، بدیعی تاپینتییا وسیله اولان اوبیئکته رئال حیاتدا آغیر بیر حؤکم اوخونوب و اورمو اؤلومه محکوملوق قیسمتی یاشاماقدادیر.
ایستعدادلی شاعر ایسماییل جمیلینین "اورمو گلینی" شعیرینده گؤلون محض بوگونکو آغیر وضعیتی، رئال دورومو ان تأثیرلی بدیعی دیلله جانلاندیریلیر... اورمو گؤلو یئنه ده ماوی گؤزلو دوزلو گلین، اورمییانین آغ دون بالاسی، "ائلین عزیزی، آذربایجان دنیزی" کیمی اؤیولور. لاکین شاعرین سئوه-سئوه وصف ائلدیی طبیعت گؤزلینین "تولکولرین پوسقوسو، قودوز یادلارین قورغوسو" ایله آرتیق قارا بختی یازیلیب، گؤله طبیعی یوللا آخان گور چایلارین سمتی دییشدیریلیب، یولوندان آزدیریلیب، نتیجهده "ایرماقلاری دوستاغا، دالغالاری دوزلاغ"آ چئوریلیب:
دادسیز قالان دوزلو گلین،
دورو ماوی گؤزلو گلین.
اورمونون آغ دون بالاسی
گؤز-گؤز اولان جان یاراسی...
آغ قانادی سینان ملک
یارپاق یارپاق سولان چیچک...
۱۹۹۸-جی ایلده ۱-جی شیمال-غرب ژورناللار فستیوالیندا "آنا" آدلی شعیری ایله بیرینجیلیک قازانان و قادین حقوقلارینین مدافعهسینه حصر ائدیلمیش اولوسلاراراسی قورولتای و سمینارلاردا ایشتیراک ائدرک جسارتلی، دموکراتیک روحلو دوشونجه و فیکیرلرینی یوکسک کورسولردن هایقیران شاعر فرانک فرید-ایپک خانیم دا دیگر قلمداشلاری کیمی، اورمو حادثهلرینده ده اؤز سؤزونو دئییب. و ۲۰۱۱-جی ایلین سنتیابریندا اورمو گؤلونون قورودولماسی فاجعهسینه قارشی تشکیل اولونان نماییشده توتولوب و ۴۲ گون زینداندا قالیب. لاکین دؤولت بودجهسینه ۱۰۰ میلیون تومن اؤددیکدن سونرا آزادلیغا بوراخیلیب. اورمییه گؤلونون قورودولماسینا اعتراض ائتدیینه گؤره، محکمه فرانک فرید خانیما ۳ آی ۱ گون حبس جزاسی و ۱ ملیون. تومن نقد پول جریمهسی کسیب. حقیقتا آنلاشیلماز دورومدور:
اینسان اؤز میللی منصوبیتینی، میللی کیملیینی درک ائدیب "آنا دیلینه، ملی مدنیتینه ییه دورورسا، اوزلشدیی اکولوژی فلاکته قارشی بیرلشیب تدبیر تؤکمهیه، وضعیتدن چیخیش یولو بولماغا چاغیریرسا، بو، نیه گوناه ساییلیر، جینایت حساب ائدیلیر؟!"
یاشار بی سولدوزلونون فیکیرلرینه حاق وئرمهیه بیلمیرسن: "ایراندا دموکراتیک حرکاتین اوغور قازاناجاغینا اینامیم آزدیر. آوروپا بیرلییی، آمریکا، بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی و دیگر بین الخالق قوروملار ایران مسئلهسینده فارسلارا و کوردلره مخصوص حرکاتلاری، اینسان حقوقلاری تشکیلاتلارینی تانیماقلا یاناشی، اونلارا هرطرفلی دستک وئردیکلری حالدا، گونی آذربایجاندا اینسان حقوقلاری، دموکراتیک حرکات مسئلهسینده سوسماقلا بوندان یان کئچیرلر.
گنج یازار روقییه کبیرینین لاپ سون دؤنمده - ۲۰۱۳-جو ایلده یازدیغی "یاساسیز تؤرن" آدلی شعیرینده "گؤرولن قاباقلاییجی تدبیرلر سایهسینده" آرتیق ۸۰ فایزی قورویان اورمونون دورومو او قدر اوریژینال تحکییه ایله بدیعی-پویتیک عکسینی تاپیب کی، اوخوجو اؤزونو بو یاسادیشی، غیری-قانونی دوزنلنمیش توی مراسیمینین ایچینده حس ائدیر، بیر نؤو حادثهلرین ایشتیراکچیسینا چئوریلیر.
جانلاندیریلان آیدین منظرهلر، جیزیلان تابلولار قارشیسیندا حیرتدن دیل سوسور، گؤزلر قان آغلاییر، بیرجه اورک دانیشیر.
خسرو باریشانین "دوزلو گلینیم" شعیرینده ده موتیو عینیدیر، اما یاناشما طرزی فرقلی سپکیدهدی... شعیری اوخویور و شاهید اولورسان کی، اورمونون رئال دورومو هر بیر قلم صاحبی کیمی، گنج شاعر خسروو دا دوشوندورمهیه بیلمیر. "ای سنی اؤزگه اؤزگهیه پای وئرن"، - دئمکله تاریخه اکسکورس ائدن گنج شاعر "پایدان پای اولماز" آتالار سؤزونو خاطیرلایاراق تورکمنچای موقاویلهسیله ایکی ایمپرییا - روسییا ایله ایران آراسیندا پای-پوروش ائدیلن، "اؤزگهنین اؤزگهیه پای وئردیی" گؤزلین جهنمه محکوملوغونا، محو ائدیلمهسینه اوزولور.
"سئوگیلیسیز اؤگئی بیر دول کیمی کورلاناجاغینا، حتی تورشویاجاغینا" اوزولن و اوبرازلی تحکییه سرگیلهیهن و "شعیر دئدیینی سلاحسیز بیر فدایی چئریکه" بنزهدن شاعر، "آدینی اورمو قویدوغو سئوگیلینی قورتارماق" - فداکارلیغینا دا حاضردیر، تکی "باغری چاتلامیش..." قبیر گؤزلو گؤزلی"، اورموسو-سئوگیلیسی اؤلومدن قورتولسون... اگر قورتولمازسا، "شعیرینین گمیسی کاپیتانسیز قالاجاق"، دوشونجه دالغالاری "دودو-دودو دولاناجاق..." خسروون...
اورمو گؤلونه بو درجهده حساس مناسیبتین، شانینه نئچه-نئچه شئیر و پوئمالارین حصر ائدیلمهسینین تصادفی کاراکتر داشیمادیغی سون ایللرین علمی آختاریشلاریندا بیر داها اؤز تصدیقینی تاپدی. آرخیولوژی قازینتیلار زامانی اورمو گؤلونون ساحلینده یئرلشن اورمییا شهرینین کنارینداکی حسنلی قبیریستانلیغیندا توپلو مزارلارین آشکار ائدیلمهسی ۱۹۱۸-جی ایلده ارمنی جللادلارینین ۱۵۰ میندن چوخ آذربایجان تورکونو قتله یئتیرمهسینی عیانی اولاراق آشکارا چیخاردی. تاریخی فاکتلار تصدیقلییر کی، آذربایجان تورکلرینین قانونی آتا-بابا تورپاقلارینی زبط ائدرک بورادا "عظمتلی" ارمنیستان یاراتماق ایستهین ارمنیلرین تورکلره قارشی سویقیرغینی عملیاتی ایروان، گؤیچه و زنگزوردان باشلاسا دا، آذربایجانین نه قوزئییندن، نه ده گونئییندن یان کئچممیشدی. "همین قانلی اولایلارین ایزلری داغلیق قاراباغا قارشی ارمنیلرین قتل و قارتلرله دولو یوروشلری، بوگونکو اولایلارلا تزهلنمیشدی. ۱۹۱۸-جی ایلده تورکلره قارشی ارمنیلرین غربی آذربایجاندا ایرواندان علاوه، ۲۱۱ یاشاییش منطقهسینده تؤرتدیی سویقیریمدا ۳۰۰ مین نفر سویداشیمیز قتله یئتیریلمیشدیرسه، گونئی آذربایجاندا تکجه اورمو و سلماسدا شهید اولانلارین سایی ۱۳۰-۱۵۰ مین نفر آراسیندا گؤستریلیر".
۱۹۴۶-جی ایلین دکابریندا، یعنی ملی حکومت سقوطا اوغرادیلدیقدان سونرا، شاه قوشونلاری و رضا شاه پهلوینین خاریجی هاوادارلاری طرفیندن "جنوبی آذربایجان تورپاغی قان دریاسینا قرق ائدیلدی. اؤلدورولهنلر شهر کوچهلرینده او قدر چوخ ایدی کی، یوللاردان کئچمک ممکن دئییلدی. دموکراتلارین جنازهلرینی دوغرایاراق آرابالارا ییغیب، کوچهلرده گزدیریر، کسیک باشلارینی نیزهیه تاخاراق اطرافیندا دؤوره ووروب اویناییردیلار. اونلارین آروادلارینی، اوشاقلارینی دیری-دیری سو قویولارینا، یانار تندیره آتیردیلار. گؤزلرینی چیخاریر، قولاقلارینی کسیر، بدنلرینه داغ باسیر، قیزلارینی سویوندوروب کوچهلری گزدیریردیلر. جانلی اینسان بدنلریندن تونقال دوزلدیردیلر، اونلاری داش-قالاق ائدیر، آتین قویروغونا باغلاییر، ۶۰-۷۰ یاشلی قوجالاری پیین آرابالارینا قوشاراق کوچه-کوچه گزدیریر، یولدان اؤتنلری اونلارین اوزونه توپورمهیه وادار ائدیردیلر. بوتون بو تحقیرلره، خالقین مرد اوغول و قیزلاری متانتله دؤزور، روحدان دوشمک نه اولدوغونو بیلمیردیلر. اورمییهده آذربایجان دموکراتیک فرقه سینین عضوو بهرام نبی اؤلدورولرکن آذربایجان هیمنینی، ۷۰ یاشلی نوروالله خان یگانی ایسه ستارخانا حصر ائدیلمیش شعیری اوخویا-اوخویا هلاک اولموشدو. آذربایجان خالق قوشونلاری ماراغا قارنیزونونون پولکوونیکی قولو صبحی اؤلومونو بیر قهرهمان کیمی قارشیلادی. اورمییه فدایلرینین باشچیسی آزاد وطن وحشیجهسینه اؤلدورولمزدن قاباق، اونا توتدوغو یولدان دؤنمک، یعنی، دوشمن طرفه کئچمک تکلیف اولونارکن جاوابیندا: "نه دانیشیرسینیز، بیشرفلر! سؤیود بوداقلارینی ایکیقات ایمک اولار، قوجامان چینار ایسه سینار، اییلمز" دئمیشدیر.
