کولت. آذ «ایشاره‌نی دنیزدن گؤزلیین» بدیعی فیلمینی تقدیم ائدیر.

جیهون میرزیئوین ۱۹۸۶-جی ایلده اکرانلارا چیخان «ایشاره‌نی دنیزدن گؤزلیین» فیلمین‌ده حادثه‌لر ۱۹۲۰-جی ایللری احاطه ائدیر. رئال حادثه‌لر اساسین‌دا اکرانلاش‌دیریلان فیلمین قهرمانلاری طبیعی کی، رئال شخصلردیر. اساس قهرمان میللی حکومت‌ده تمثیل اولونسا دا، بولشئویکلره گیزلی خیدمت ائد‌ن چینگیز ایلدیریم‌دیر (فواد پولادوو). او، آذربایجان دموکراتیک رسپوبلیکاسینین حکومتین‌ده اساس وظیفه‌لردن بیرینی-دونانما کومان‌دانی وظیفه‌سینی توتور. حکومتین باش ناظری (حسن آغا تورابوو) اونا تاپشیریق وئریر کی، دؤولتی قورویاجاق توپ چاخماقلاری تاپیلمالی‌دیر. باش ناظر عینی زامان‌دا روسییادان گیزلی گتیریله‌ن سلاحلارین تاپیلماسی مسئله‌سینی ده قویور. چونکی بو سلاحلار دموکراتیک رسپوبلیکانی داغیتماق، دؤولت علیهینه فعالیته یاردیم اوچون‌دور. حکومت‌ده اعتبارلی آدام ساییلان ایلدیریمین بولشئویکره گیزلی خیدمتی ۱۹۲۰-جی ایل آپرئلین ۲۸-ا گئدن یولو یاخینلاشدیریر...

«ایشاره‌نی دنیزدن گؤزلیین» فیمل‌می یازی‌چی فیرودین آغایئوین "ایلدیریم دنیزه چاخیر" و "ایلدیریم اؤمرو" رومانلارینین موتیولری اساسین‌دا ائکرانلاشدیرلیب. بو اثرلر سووئت دؤنه‌مین‌ده یازیلمیش‌دی و طبیعی کی، سووئت ایدئولوگییاسینین طلبلرینه اویغون چینگیز ایلدیریم موسبت اوبرازدا، قهره‌مان کیمی گؤستریلملی‌دی.

ج۵یهون میرزیئوین «موزالان» ساتیریک ژورنالین‌دا ماراق‌لی ایشلری اولوب. اما ان بؤیوک، یادداقالان اثری شوبهه‌سیز کی، قاراباغ محاربه‌سین‌دن بحث ائد‌ن «فریاد» (۱۹۹۳) بدیعی فیل‌می‌دیر.

«ایشاره‌نی دنیزدن گؤزلیین» فیلمین‌ده ایسه جدی دراماتورژی آخسامالار گؤزه دییر کی، بو حاق‌دا ایر‌لی‌ده دانیشاجام. اؤنجه دئییم کی، آذربایجان دئموکراتیک رئسپوبلیکاسینین فعالیتی سووئت دؤنه‌مین‌ده چکیله‌ن بعضی فیلملرده ائپیزودیک اولسا دا یئر آلیب: «کندلیلر»، «ایگیرمیالتیلار»، «قاتیر مممد».

آنجاق «ایشاره‌نی دنیزدن گؤزلیین» فیل‌می یئگانه کینوسردیر کی، بورادا جومهوریتین فعالیتی داها گئنیش تصویر اولونوب. فیلم‌ده کونکرئت آدی اولماسا دا، باش ناظرین پروتوتیپینین نسیب بی یوسیفبیلینین اولماسی آیدینلاشیر. مؤلف حکایه‌نی قهره‌مان-آنتی‌قهره‌مان کونسئپ‌سییاسی اوزرین‌ده قورور، چینگیز ایلدیریما قارشی داها چوخ نسیب بی یوسیفبیلینی قویور. دوزدور، یوسیفبی‌لی بیر سیرا مقاملاردا هومانیست، آلیجناب آدام کیمی گؤستریلیر.

او، پولیس ری‌سینین (موخار مانییئو) مهبوسلارا زوراکی‌لیق تطبیق ائتمه‌سینه قارشی چیخیر، زوراکی‌لیغی فئودال اوسولو آدلاندیریر، امکداشلاری مودئرن اولماغا سسلییر و اؤلکه‌نی قوروماق اوچون چالیشیر. آنجاق دیگر حاللاردا اونون اوبرازین‌دا قورخاق، ضعیف ایراده‌لی سیاست‌چی و سئنتیمئنتال‌لیق کیمی خصوصیتلر اؤنه چکیلیر. خصوصاً، باش ناظرین اینگیلیسلره مخصوص گمی‌ده آختاریش امری وئرمه‌یه جسارتینین چاتماماسی ایله چینگیز ایلدیریمین قتیتی قارشی-قارشییا قویولور. اینگیلیس ظابطی (ویلنیس بئکئریس) چینگیز ایلدیری‌می امکداشلیغا دعوت ائد‌رک، صحبتین‌ده اونون باجاریغینی، ایراده‌سینی باش ناظردن یوک‌سه‌یه قویور و بو سهنه خصوصی وورغولانیر.

رئژیسسور سانکی جومهوریتین سوقوطونو بیر سببینی ده باش ناظرین سئنتیمئنتال‌لیغینا باغلاییر. فیلم‌ده گئنئرال (حسن مممدوو) دا آدسیز وئریلیر. اما طبیعی کی، بو اوبراز الیاغا شیخلینسکینی نظرده توتولور.

فیلم‌ده‌کی حادثه‌لر گونوموزده ده آکتوال‌دیر: داشناکلارین اؤلکه علیهینه فعالیتی، داخی‌لی سیاسی اینتریقالار، موختلیف اؤلکه‌لرین گئوسییاسی ماراقلاری و س.

دراماتورژی آخسامالارا گلینجه، رئژیسسور اهوالاتی بیر نئچه ختت اوزرین‌ده قورور. اساس آنا ختت چینگیز ایلدیریمین سیماسین‌دا بولشئویکلرین فعالیتی، سووئت حاکمیتینین قورولماسی اوغرون‌دا قهره‌مان‌لیقلارینی وورغولاماق‌دیر. دیگر ختلر ایسه حل اولونمامیش قالیر.

میسالچون، تانیله اهمدووانین اوینادیغی قادین اوبرازینین کیم‌لیگی و فونک‌سییاسینین ندن عبارت اولدوغو آنلاشیلمیر. و یاخود فعالیتی، اوبرازی نیه‌سه میستیک-پوئتیک قات‌دا ایشله‌نه‌ن شاعرین (گوندوز آبباسوو) اهوالات‌داکی اهمیت‌لی‌لیگی وورغولانمیر. او، اولدوغو مکانلاردان قفیل هاراسا یوخا چیخیر. باشا دوشدویوم قدریله، بو اوبراز سیاسی اینتریقالار ایچین‌ده تمیزلیگی ایفاده ائدیر. اما بو ایفادنین و معنانین اؤزو دراماتورگییادا یئرینی تاپمیر، دیگر حادثه و وضعیتلرله علاقه‌سیز گؤرونور.

همچینین، فاجعه ایله بیته‌ن لئیلا (لاله قیاسبی‌لی) – مزاهیر شفیبیوو (فخرددین مانافوو) سئوگی ختتینین کئچمیشی و ایندی‌سی یوخ‌دور. مؤلف بو موناسیبت‌ده‌کی کونفلیکته راسیونال شرح وئرمک اوزینه، کئچمیشه دؤنوش ائد‌رک اینفورماتیولیگی اولمایان پوئتیک اینتوناسییالی خاطره کادرلاردان یارارلانیر. نه مزاهیرین کیمی‌لیگی بل‌لی اولور، نه لئیلا- چینگیز- مزاهیر موناسیبتی تام آچیلیر. بئله چیخیر کی، لئیلا رئژیسسورا اونا گؤره لازیم ایدی کی، چینگیز ایلدیری‌می بیر ائپزیوددا اؤلوم‌دن خلاص ائتسین و اؤزو هلاک اولسون. شفیبیووون اینتیهارینا ایسه یئترنجه دراماتورژی زمین یارادیلمیر، بیز اونون ایزتیرابلارینی گؤرموروک. عمومیتله، فیلمین دراماتورگییاسی چینگیز ایلدیریمین موسبت اوبرازینی و قهرمان‌لیغینی گؤسترمک اوچون قوربان وئریلیر.

دؤیوش صحنه‌لری آزدیر، کونفلیکت اساساً کابینئت موذاکیره‌لری و کشفیات فعالیتی اساسین‌دا قورولور. فیلمین ریت‌می دینامیک اولسا دا، نقل پینتی‌دیر، خصوصاً کشفیات دئتاللاری سلیقه‌سیز، لینقویستیک ایشلنیب، تصویر وورغولاری دقیق دئییل.

...قوبادلی‌دا بی عائله‌سین‌ده دوغولان چینگیز ایلدیریم سانکت-پئتئربورق‌دا پولیتئخنیک اینستیتوتون داغ-صنایع شعبه‌سینی بیتیردیک‌دن سونرا بوراداکی «آیواز» زاوودون‌دا موهندیس-مئتاللورق کیمی ایش فعالیتینه باشلاییب. اینقیلابی حادثه‌لر باشلایان‌دا او، بولشئویکلره قوشولور، داها سونرا پئتئربورق فهله و عسگر دئپوتاتلاری سووئتینه دئپوتات سئچیلیر. ۱۹۱۹-جو ایلده آذربایجانا قایی‌دان ایلدیریم آخج حکومتی دؤورون‌ده دونانما کومان‌دانی ایشله‌ییب.

بولشئویک پارتییاسینین تاپشیریغی ایله باکی‌دان روسییایا نئفت داشیماق اوچون خصوصی دنیز ائکسپئ‌دی‌سییاسی تشکیل ائدیب. آپرئلین ۲۷-ده بولشئویکلره تسلیم اولماق ایسته‌مه‌یه‌ن آخج اوردوسونو، توپ آتشلریله نارگین آداسین‌دا محاصره‌ده ساخلایاراق بولشئویکلره تسلیم ائل‌ییب. باکی‌دا سووئت حاکمیتینین قورولماسین‌دا اساس روللاردان بیرینی اوینایان چینگیز ایلدیریم سووئت حکومتین‌ده حربی و دنیز ایشلری اوزره خالق کومیسساری، صنایع وئرگی‌سی ییغی‌می اوزره فؤوقه‌لاده سلاهیت‌لی شخص اولوب. او، باکی-جولفا دمیر یولونون چکیلیشینه، باکی تراموایینین تیکینتی‌سین‌ده رهبرلیک ائد‌نلردن بیری ایدی. ۱۹۳۷-جی ایلده ایلدیریم نکود طرفین‌دن حبس اولونور، عکس-اینقیلابی فعالیت‌ده گوناهکار ساییلاراق گولله‌لنیر.

فیلمین سسئناری مؤلفلری فیرودین آغایئو، ایسماییل شیخ‌لی، رامیز رؤوشه‌ن، اوپئراتورو السگر الکبروو، بستکاری آریف ملیکوودور.

پ. س. فیلمین ماراق‌لی جهتلرین‌دن بیری ۴-جو دقیقه‌ده اوچرنگ‌لی بایراغین دالغالانماسی‌دیر.