ژورنالیست دوستوم جاوید زیناللی زنگ ووروب دئینده کی، ۱۵ دکابرداصمد وورغون آدینا دولت روس درام تئاتریندا گؤرکملی یازیچی کمال عبداللهنین «جاسوس» اثری لنکران دولت درام تئاترینین رپرتواریندا تاماشایا قویولاجاق، دوزو، هم تعجبلندیم، هم ده سئویندیم. آنی اولاراق دوشوندوم، عجبا، کمال عبدالله کیمی بؤیوک یازیچینین اثری نیه مرکزی تئاترلاردا یوخ، ایالت تئاترینین رئپئرتواریندا یئر آلیب؟ سئویندیم، اونا گؤره کی، ایندی شوو-بیزنسین آت اویناتدیغی، یئنییئتمه و گنجلرین - هم ده تکجه گنجلرینمی؟ - فورمالاشماقدا اولان زؤوقونو کورلادیغی بیر زاماندا جدی تئاتر تاماشاسی پایتختین گؤزل بیر تئاتریندا یئر آلیر!
منی قینامایین، بیر یاندان ملی-معنوی دیرلرین اوجوز، دئیردیم کی، یونگول وئریلیشلرده، سوسیال شبکهلرده اورواتدان دوشورولدویو (دوشدویو یوخ ها!) بیر واختدا، ایکی ایلدهن آرتیق توغیان ائدن منشیی و ایجادی هله ده معلوم اولمایان کووید آدلی بیر شیطانین سایهسینده کوتلوی تدبیر ساییلان تئاتر تاماشالاری اوچون داریخماییبمی تاماشاچی طبقهمیز؟!
…جاویدین زنگی عینیمی آچدی و دوستوم کمال معلمین مکمل یارادیجیلیغینا بلد اولان اوخوجو کیمی صبیرسیزلیکله ۱۵ دئکابری گؤزلهمهیه باشلادیم. آز قالا ساعتلاری ساییردیم. بیر آز قایغیلی، بیر آز ناومید (تاماشا اوغور قازاناجاقمی) تئاترا یاخینلاشدیم و دوغرودان دا تئاترین گاردروبدان باشلادیغینا بیر داها امین اولدوم. اوست گئییملری قاردئروبا وئرمهیه نؤوبه دوزولموشدو…
نؤوبهم چاتاندا آرتیق زنگ چالینیردی. چوخدان - ان آزی ۳ ایل اول ائشیتدییم دوغما زنگ سسی اووقاتیمی بیر آز دا قالدیردی. زالا داخیل اولاندا همکاریم، ژورنالیست و عالیم وصاله خانیم آغابیلینین یانینداکی بوش یئرده ایلشدیم و حال-خوشدان سونرا دئدیی سؤزلر گومانیمین دوغرولوغونا شوبهه یئری قویمادی: «دئیهسهن، محتشم تاماشا اولاجاق! کمال معلمین اثرینی هوسله اوخوموشام و حساب ائدیرهم کی، اثره لاییق ده صحنه عمرو گؤرجییک».
زال تاماشاچیلارلا دولویدو، بلی، محض تاماشاچیلارلا! تانیش سیمالار - اصل ضیالی کونتینگئنتی. بیر سؤزله داریخدیغیمیز آنشلاق! تاماشا باشلامامیشدان قاباق سهنه قورولوشو، کیتاب رفلری و اساس ائکسپونات – «یاریمچیق الیازما!» باخ، کمال عبداللهنین بو محتشم اثرینین صحنه حیاتی باشلاییردی...
ایلک دفعه تئاترا باکیدا گئتمییمه باخمایاراق، منی تئاتر وورغونو ائدن تحصیل آلدیغیم لئنینگراد (سانکت-پتربورگ) شهری اولدو. داها دقیق، قورکی آدینا بؤیوک درام تئاتری. تئاترین افسانوی باش رژیسورو گورگی تووستونوقوو، او دؤورون" اولدوز" آکتیور و آکتریسالاری اولئق باسیلاشویلی، سرگی یورسکی، آلیسا فریندلیخ، لیودمیلا ماکارووا، سوئتلانا کریوچکووا، کیریلل لاوروو و س. آدامی سانکی اووسونلاییردیلار، ماقنیت کیمی تئاترا چکیردیلر. سونرالار اولئق باسیلاشویلیدن ایشتاتدانکنار موخبیری کیمی چالیشدیغیم «سمئنا» قزئتی اوچون مصاحیبه آلاندا ایلک دئدیی سؤزلر بو ایدی: «صحنهیه داخیل اولاندا هیجانلا، هئچ کیمین ئزمدیی مخفیلیکله، یاریقاپالی گؤزلریمله زالی سوزوب تاماشاچیلاری صاف-چوروک ائدیرهم - کیملر وار زالدا: ایکیجه نفر اصل تاماشاچی گؤرهن کیمی مسئولیتیم بیره-بئش آرتیر و هر شئیی اونودوب رولومون ایفاسینا باشلاییرام».
او آخشام بلکه ده لنکران دولت تئاترینین بوتون هئیتی باسیلاشویلینین ائتدیی کیمی سهنهیه داخیل اولاندا گؤزالتیندان زالی سئیر ائدیب مسئولیتلرینی درک ائتدیلر و باشلادیلار، نه باشلادیلار! اؤزومو سانکی اوزون ایللر اؤنجه او دؤورون الچاتماز افسانوی تئاتری ساییلان قورکی آدینا بؤیوک لنینگراد دؤولت تئاریندا حسس ائتدیم. سؤزون حقیقی معناسیندا!
باش روللون - دده قورقودون اوبرازینی یارادان آذربایجانین خالق آرتیستی قابیل قولیئو موبالیغهسیز اصل دده قورقود ایدی. تاماشانین سونونادک ایراد بیلدیریلهجک ان کیچیک نوانسا دا امکان وئرمدی. طبیعیلیگی، یوکسک صحنه مدنیتی، نیطقی، سربست حرکتی ایله بؤیوک آکتیور اولدوغونو ثبوت ائتدی. سوبیئکتیو ده اولا بیلر، اما دوشونجهمه و تحلیلیمه گؤره قابیل قولیئودن سونرا ان یادداقالان و آرتیستیزمی ایله تاماشاچیلارین رغبتینی قازانان بوغازجا فاتما - قیزیلگول قولیئوا اولدو. تاماشاچیلارین دؤنه-دؤنه آلقیشلاری قناعتیمین سوبیئکتیولیینی استثنا ائتدی. اولجهدن لنکران دولت درام تئاترینین بوتون هئیتینی، باش رژیسسور، تاماشانین قورولوشچو رژیسورو آنار بابالی باشدا اولماقلا، عادی بیر تاماشاچی کیمی، تبریک ائدیرهم. ایلک جملهلرده ایشلتدییم "ایالت" سؤزو آرتیق اؤز آنلامینی ایتیردی منیمچون. ایندی بیزیم مرکزی تئاترلارلا قید-شرطسیز ساغلام رقابت آپارماغا قادیر بیر تئاتریمیز وار - دئیه بیلریک.
کمال معلمین اثرلرینین دئمک اولار کی، هامیسینی اوخوموشام، بیر نئچهسینین رداکتورو اولموشام و جسارت ائدیب «سیررلرین سرگوزشتی» کیتابینا کیچیک بیر «اؤن سؤز» ده یازمیشام. «جاسوس»اون صحنه اؤمرونون بوتون اثرلرینین عمرو کیمی اوزونؤمورلو اولاجاغینا زرره قدر ده شوبهه ائتمیرم. چونکی جاسوسلار دونن ده اولوب، بو گون ده وار و تأسف کی، گلهجکده ده اولاجاقلار. اوغوز ائلی کیمی محشم بیر سلطنتده جاسوس اولوبسا، دئمک بو، جمعیتلردن، اجتماعی-سیاسی فورماسییالاردان آسیلی اولمایاراق، ازلی و ابدی بیر میکروبدور کی، سلطنتلری، دولتلری قورد کیمی ایچیندن یئییر. بو معنادا کمال عبدالله جسارتله بوتون تورک دونیاسینین میللی-معنوی خزینهسی اولان «کیتابی-دده قورقود»او تفتیش ائدرکهن، بو اثرین و دده قورقودون عادی بیر افسانه، میف اولدوغونو ایفشا ائدیر و تاریخیمیزین معین دؤورونده رئال حیاتین و دده قورقودون وارلیغینی اؤزونهمخصوص اوستالیقلا ثبوت ائدیر. «یاریمچیق الیازما» نشر اولوناندا کمال معلمه حاقسیز ایراد بیلدیرهنلر ایندی آرتیق آنلاییبلار کی، مؤلفین مقصدی-مرامی، نیتی محتشم منبع اولان «کیتابی-دده قورقود»اون میفولوژی اثر اولمادیغینی شعورلارا حک ائلتدیرمک اولوب و بونا دا ان یوکسک سوییهده نایل اولوب. اثرین آکتواللیغی دئدییم کیمی، بوتون زامانلاردا اؤز یئرینی قورویوب ساخلایاجاق و حساب ائدیرهم کی، جمعیتین بوتون طبقهلرینی جدی دوشوندورهجک قدر اهمیت کسب ائدجک.
…قدیم-قاییم اوغوز ائلینده جاسوس آختاریشینا ایلک گوندن هوسله گیریشهن اوغوز خانلاری باشدا قازان خان اولماقلا مدریک و هر شئیدن حالی اولان دده قورقود طرفیندن خبردار اولونورلار کی، ائله ائتسینللر، سوندا پشمان اولماسینلار. تاماشانین سونونا یاخین بوتون دویونلر یاواش-یاواش آچیلیر، معلوم اولور کی، سلطنتی ایداره ائتمهلی اولان بیلرین باشلاری عیش-عشرته ائله قاریشیب کی، حتی بیلربیی سایدیقلاری قازان خانین ائوی شؤکلومهلیکلر طرفیندن یاغمالانیر، سلطنته بؤیوک زیانلار دییر. یونگول اخلاقلی بیر بوغازجا بوتون بیلری یولوندان چیخاریب اوغوز ائلینی بیر-بیرینه ووردوروب. بیلرین هامیسینی بیر-بیرینین یانیندا گؤزوکؤلگهلی حالا سالیب. ائله قارماقاریشیقلیق سالیب کی، جاسوسون اصل آتاسی بیلینمیر و بوغازجا فاطما هامیسینا آیری-آیریلیقدا پیچیلداییر کی، یادیندادی، آخشام دوشنده فیلان درهده گؤروشندن سونرا اوشاگا قالدیم، ایندی اوغلونو جزادان قورتارمالیسان. تشویشه دوشهن بیلر ده مشورت کئچیریب جاسوسون آزاد اولونماسینی تکلیف ائدیرلر و ددهدن خاهیش ائدیرلر کی، بو اوشاغی آزاد ائتمکده یاردیمچی اولسون. هر شئیی اولجهدن بیلهن دده ده بیغالتی گولومسهییب قاییدیر کی، سیزه دئمدیممی ائله ائدین کی، سونرادان پشمان اولمایاسینیز...
اثردهکی حادثهلر او قدر دراماتیک جرهیان ائدیر کی، تاماشاچی آز قالیر ائله ددهنین اؤزوندن ده شوبههلنسین… بورادا مؤلفین قارشیسینا قویدوغو اساس مقصد تاماشاچییا ایانی شکیلده آیدین اولور و بوتون جمعیتلره وئریلهن جدی مئساژ یوخاریدا قید ائتدییم کیمی آکتواللیغینی قورویوب ساخلاییر.
بیر داها تاماشاچیدا یوکسک زؤوق فورمالاشدیردیران مکمل اثره گؤره موقتهدیر یازیچیمیزا، «جاسوس»اون اوغورلو صحنه حیاتینا گؤره لنکران دولت تئاترینین بوتون کولکتیوینه، سیفاریشچی و تشکیلاتچی اولان آذربایجان رسپوبلیکاسینین مدنیت ناظیرلیینین رهبرلیینه تشکرومو بیلدیریرم.
