آشیق آلخاس ایروان تورک خانلیغی چاغیندا (۱۷۴۹-۱۸۲۸) یاشامیش، گؤزله‌مه‌لری ایله تانینان اوزانیمیزدیر.

Kult.az نیظام الدین اونکون «تورک کولتورو» ژورنالینین ۱۹۷۳-جو ایلده چیخان ۱۲۴-جو سایین‌داکی مقاله‌سینی (مقاله‌نی دیلقم احمد دیلیمیزه اویغونلاشدیریب) تقدیم ائدیر:

(نظام الدین اونک ۱۹۳۷-جی ایلده ایغدیردا دوغولوب. مختلیف یئرلرده معلم‌لیک ائدیب. حاضردا آلمانییادا یاشاییر. «گؤیچه‌لی آشیق علسگر» (۱۹۶۴)، «قفقاز سفریمیز ۱۹۱۸ و ملی میخانا» (۱۹۷۷)، «قاراقویونلو» (۲۰۰۰)، «قفقازدان آنادولویا ایغدیر تاریخی» (۲۰۰۶)، «بؤیوک شاعر موصیب زیه‌م» (۲۰۱۳) کیمی کیتابلارین مؤلفی‌دیر).

آرازبویو اوزانلاریندان ایروانلی آشیق آلخاس

آشیق آلخاس ایروانا عایید ان گؤزل شعیرلری سؤیله‌یه‌رک اؤزونو سئودیرمیشدیر.

دئییشلرینی (رئد.: شعیرلر توپ‌لوسونو) تحلیل ائتدییمیز زامان هرارت‌لی یورد سئوگی‌سینی، درین حسرت، آخیجی اصلوب گؤروروک. «مدحی-روان» تجنیسین‌ده‌کی محبت ایزلری اوزانین اوریینین درینلیکلرینده‌کی ایروانی گؤستریر. حقیقتا ده تورک یوردو اولان ایروانین آدینین دییشدیریلیب «ایریوان» دئیه یاد اؤلکه‌یه چئوریلدیینی خاطرلادیقجا، آتالارا لاییق اولاد اولا بیلمه‌میین اوزونتوسوندن قورتولماق ممکن‌دورمو؟

یاد ائللرین کراللیغینی قبول ائتمه‌یه‌ن اوزان ایروان‌دا یوخسول اولاراق یاشاماغی اؤزونه روا گؤرمک‌ده‌دیر.

ایروانین گؤزل دره سانجاغیندان اولان اوزان «روانلی آشیق آلخاس» کیمی تانینماقدادیر. گئنیش یاییلمیش بیر نئچه شئیری الیمیزه کئچمیشدیر. داها درین آراشدیرما آپارا بیلسک، چوخ شئی توپلایاجاغیمیزا اومیدلییه‌م. چونکی قارس، ایغدیر و اونون یان-یؤره‌سین‌ده اوزان حاقین‌دا بیلگی چوخدور.

اوزانین اون یارپاق‌لی چیغالی تجنی‌سی ایله باشلاییریق:

«مدحی-روان»

کؤنول وئرسه‌لر، یاد ائلده خان اولما
تک قال دا، یوخسول اول، دیلن روان‌دا.
عزیزینم روان‌دا
کؤنول آلان روان‌دا
مراد آلان روان‌دا
خان اوتورموش حکم ائدر
زوقه دالان روان‌دا.
دولانسان جهانی تصدیق ائدرسن
گؤررسن کی، قدیر بیلن روان‌دا.

جنت‌ده وارمیدیر خان باغچالاری؟
اؤلموشه وئرمه‌ده جان باغچالاری.
عزیزینه‌م باغچالاری
گول، گولشن باغچالاری
گؤیچکدیر آغچالاری
بولبول تک اؤتر قیزلار
نار دولو باغچالاری.
باغ بوزاندا سیر ائت سن باغچالاری
یئمه، ایچمه، بیرجه دولان روان‌دا.

نقصانی یوخ، هر بیر گریی سازدیر.
اؤزگه یئرین گؤزللری مجازدیر.
عزیزینه‌م مجازدیر
حقیقی دئییل، مجازدیر
قیشی یوخ کوللی یازدیر
یایلاغی آلاگؤزدور.
زنگی سویون قیراغی
یاشیلباش اؤردک، قازدیر.
دانیشدیغیما قولاق وئر نه سؤزدور
آلخاسا قووغایا سالان روان‌دا...

روانین وارلیغینی تصویر ائد‌ن بیر دئییشین‌ده:

ییغیلین آحبابلار یارادانا، یولداشلار
هله گؤرون ایرواندا نلر وار؟
پامبیغی، بوغداسی، دینگی-دویوسو
بیر ده گؤرون بو میدان‌دا نلر وار.
دوه‌لر چکیلیر، زیللر چالینیر
هم وئریلیر، هم سالینیر، آلینیر
کئچی‌سی قیرخیلیر، قویون یولونور
بیلمیرم کی، بو میدان‌دا نلر وار.
آشیق آلخاس سن ده گل ایروانا
گؤر بو گؤزللری قال یانا-یانا
بونلار کیمی هئچ گلمه‌دی جهانا
حوری کیمی بو قیلمان‌دا نلر وار؟

بورالاردا عادتدیر، هله ده داوام ائدر: ایش زامانی ایش، سونراسین‌دا ایله‌نجه و عالم... بهار، یاز گونلرینین گؤزللیگی گؤز قاماشدیریر. نه بوگونکو آوروپا، نه ده باشقا اؤلکه‌لر زؤوق و دیگر ایشلری آییرمازلار. روان نئجه آییریردی؟ اوزاندان دینلیک:

ایروانین احتیشامین گؤرموشم
ییغیلیب قیز، گلین بیر هنگ ائیلرلر
مهترین، زورنانین، داوولون سسی
بختیار باغچادا دوران ائیلرلر.

مریمله، صفییه توتموش ال-اله
کئشیش قیزی اصلی من قوربان دیله
بی‌مروت ائلیمی وئرمه یاد ائله
بلکه، اورتالیقدا بیر قان ائیلیر.

آلخاس، یورولوبسان بو تعریف آزدیر
کؤنوللرده اؤتوشن کوبادی، قازدیر
ایروان باغلاری بهاردی، یازدیر
گلیب بختورلر سیران ائیلرلر.

اوزانین گرایلی‌سی دا گؤزلدیر:

داغیلاسی فانی دونیا
سئوداسی سری یاندیریر
هئچ بیر گونوم خوش گئتمه‌دی
دردیننه‌ن عمی یاندیریر.

زارینجییام من زارینان
دئیه بیلمه‌م ائل آریننان
دومانیم چیخار سریم‌دن
اشر-الایا دایاندیریر.

پونهانا یاردیم‌چی خودا
قودرت‌دن درسین اوخودا
آلخاسی شیرین یوخودا
ظالم سئودا اویاندیرار.

ایروانا یولو دوشن اوزان گؤزل دره گؤزللرینی گئریده قویور. آیریلیق حسرتینی نئجه دیله گتیریر؟ اوزاندان دینلیک:

ایروانا دوشدو یولوم
گؤزلدره گؤزللری
سیزه آیاندیر حالیم
گؤزل دره گؤزللری...

آلاگؤزدن گوللر درین
الله‌دان آغ گونلر گؤرون
بیر دسته گول بیزه وئرین
گؤزلدره گؤزللری.

مکتوبونوز وارمی منه؟
دولانیرام یانا-یانا
بیچاره آلخاس دیوانه
گؤزل دره گؤزللری...

بیزده عادتدیر، هر شئیی یازیلی ادبیاتدا آختاراریق. خالق دونیاسینا اوزوموزو چئویرسک، دیوانین دوشونه بیلمیجیی یوکسلیشی گؤرریک. اوزانین یورد، ملت عشقی او محیطی بیزه نئجه ده گؤزل شکیلده تانی‌دیر ایروانی، اونون دؤشونه یاسلاندیغی آلاگؤز داغینی...