او، باکیدا، آتاسینین کاسیب، اما خوشبخت کومهسینده آناسینین «یوخو کیمی شیرین لایلاسی» ایله بؤیویهن یئددی قیز اؤولاددان بیری ایدی. اومید، اینام دولو هزین لایلا صدالاری آلتیندا، سئوگی و نوازیشله بؤیویهن بو حساس طبیعتلی قیزین او واخت اصلا خیالینا گلمزدی کی، همین دوغما سسدن، ایستی آنا نفسیندن اوزون ایللر آیری دوشهجک و او سسی بیر ده اوتوز ایلدهن سونرا تلفندا ائشیدنده هیجاندان بوتون ووجودو تیترهیهجک...
بو تیترییشدن آنا ایله بالانی آیری سالان سرحدلر ده، سرحد دیرکلرینه محکم-محکم ساریلان تیکانلی مفتیللر ده اوتاناجاقدی... او واختا ایسه هله چوخ واردی. زامان اؤز گردیشینده، گونئی آذربایجانین تلاطملو صاباحلاری قارسیدایدی...
آزادلیق مجادیلهسی دالغاسی بوتون گونئی آذربایجانی بوروینده او، میللی آزادلیق حرکاتینین فعال ایشتیراکچیسی و دؤیوشهن شعرلری ایله همین حرکاتین جارچیسی اولاجاقدی. ایسرارلی، مباریز، عصیانکار روحو قدر تمکینلی و آمالینا دوغرو آددیملادیغی یولدا صبرلی، ثباتلی اولماغی دا باجاران بو گنج قیز مدینه گولگون (۱۹۲۶-۱۹۹۲) ایدی. شعرلرینه بستهلنهن ماهنیلار، نغمهلر تورک دونیاسیندا اون قازانان آزادلیق مجاهیدی، خالق شاعری بالاش آزروغلونون عمور-گون یولداشی، آذربایجان پوزییاسینین گؤرکملی قادین امضالاریندان بیری، آزاد میللت اولماغین یولونو علمده، تحصیلده گؤرهن، قادینلاریمیزا بو باخیمدان اؤرنک اولان مدینه گولگون...
مدینه گولگون ۱۹۲۶-جی ایل یانوارین ۱۷-ده باکیدا فهله عائلهسینده دونیایا گؤز آچمیشدی. یئددی اوشاغینی مین بیر زحمتله بؤیودن عائله اؤولادلارینا تحصیل وئرمیی اونلارین گلهجک خوشبختلیینین اساس تأمیناتی کیمی گؤروردو. بؤیوک جعفر جبارلینین «دلاره» حکایهسینده مشاهیده ائتدییمیز کیمی، او ایللرین باکیسیندا اؤولادینی مکتبه گؤندرمیین خیلی چتینلیکلری واردی. آنجاق بوتون سیخینتیلارا باخمایاراق مدینه گولگون و باجیلاری مکتب یاشلاری چاتاندا ابتیدای تحصیله باشلامیشدی. مدینه گولگون ابتیدای مکتبی باکیدا بیتیرمیش، اوشاق یاشلاریندان ادبیاتا بؤیوک هوهسی اولموش، هله ابتیدای مکتب ایللریندن آشیق علسگری، ناتوانی و صابیری سئوهرک مطالعه ائتمیشدی.
او، مکتب صحنهسینده گؤستریلهن کیچیک تاماشالاردا فعاللیغی ایله سئچیلیر، بعضا بو تاماشالارا اؤزونون یازدیغی کیچیک شعر پارچالارینی دا علاوه ائدیردی.
لاکین تالع ائله گتیرمیشدی کی، ۱۹۳۸-جی ایلده عائلهلیکله گونئی آذربایجانین اردبیل شهرینه کؤچموش، بیر قدر سونرا ایسه تبریزده یاشاماغا قرار وئرمیشدیلر.
یئنییئتمهلیک چاغلاریندان مدینه گولگونون ان گؤزل گونلرینین شاهیدی، گنجلیک خاطرهلرینین مقدس عنوانی اولان تبریز شهری قلبینین، دویغولارینین زیروهسینده یئر آلیردی. او، ایلک امک فعالیتینه ده بورادا باشلامیش، توخوجولوق کارخاناسیندا ایشلمیشدی. او، هله ایلک گنجلیک ایللریندن تبریزده آذربایجان خالقینین میللی حقوقلارینین پوزولدوغونون ایانی شاهیدی اولموش، بونو اورک آغریسی ایله یاشایانلاردان بیری کیمی آزادلیق مباریزهسی میدانینا آتیلمیشدی. بو مباریزه یولوندا یئترینجه ساوادا و زنگین دونیاگؤروشه صاحب اولماغین واجیبلیینی آنلادیغی اوچون تحصیلینی آرتیرماغا احتیاج دویموشدو. قیسا مدتده عرب گرافیکاسینی و فارس دیلینی اؤیرهنهن مدینه گولگون سونرالار تبریزین مدنی حیاتینین اؤن سیرالاریندا آددیملامیش، تبریز درام تئاتریندا فعالیتی ایله میللی-مدنی ترقییه خیدمت ائتمیشدیر.
عمرونو گونئیلی-قوزئیلی بوتؤو آذربایجان آمالینا حصر ائدن شاعر ایستر وطنین او تاییندا، ایسترسه ده بو تاییندا یاشادیغی ایللرده بوتون فعالیتی بویو میللی-مدنی اینکیشافیمیز اوچون یورولمادان قلم چالمیشدیر. تبریزده چیخان «آذربایجان» قزئتینین رئداکسییاسیندا خصوصی مخبر وظیفهسینده ایشلدیی ایللرده میللی آزادلیغی ترنم ائدن شعرلری ایله اوخوجولارین سئوگیسینی قازانمیشدی. او، ۲۱ آذر میللی آزادلیق حرکاتینین فعال ایشتیراکچیسی کیمی اؤز مباریز شعرلری ایله انقلابین اؤن سیرالاریندا آددیملامیشدیر. ۱۹۴۵-۱۹۴۶-جی ایللر مدینه گولگونون حیاتیندا یالنیز گونئی آذربایجان میللی آزادلیق حرکاتینا قاتقیلاری ایله دئییل، هم ده پویزییاسینین اؤز اوخوجو اوخوجو کوتلهسینی قازاندیغی دؤنهم کیمی اؤنملی و یاددا قالان اولموشدور. گونئی آذربایجاندا میللی حکومت ارتجا قوهلری طرفیندن بوغولدوقدان سونرا مدینه گولگون دوغولدوغو باکییا دؤنمهیه مجبور اولموش، تحصیلینی ده بورادا داوام ائتدیرمیشدیر. او، ۱۹۴۸-جی ایلده آذربایجان پداقوژی اینستیتوتونون دیل و ادبیات فاکولتهسینه داخیل اولوب، ۱۹۵۲-جی ایلده همین فاکولتهنی اوغورلا بیتیرمیشدیر.
مدینه گولگون باکیدا بدیعی یارادیجیلیقلا یاناشی، اجتماعی-سیاسی فعالیتینی ده داوام ائتدیرمیشدیر. آذربایجان دموکرات فیرقهسی مرکزی کمیتهسینین عضولویونه نامیزد سئچیلمیش، اس.اس.ار.ای-ده یاشایان ایرانلی مهاجیرلر جمعیتینین آذربایجان شعبهسینین پلنوم عضوو اولموشدور. عینی زاماندا، آسییا و آفریکا اؤلکهلری ایله رئسپوبلیکا همرایلیگی کمیتهسینین عضوو سئچیلمیشدیر. او، دونیا خالقلارینین استقلالیتی، اینسانلارین حریتی اوغروندا مباریزهسینی بیر هومانیست شاعر کیمی دایم ایزلهیهرک صنعتی، سؤزو ایله سسینی مجاهیدلرین سسینه قاتمیشدیر. مدینه گولگون آذربایجان یازیچیلار اتفاقی ایداره هئیتینین، «آذربایجان» ژورنالی رئداکسییا هئیتینین و یازیچیلار اتفاقینا قبول کومیسییاسینین عضوو کیمی ده ثمرهلی فعالیت گؤسترمیشدیر.
باکیدا حیاتینی نظاما سالیب گؤزل بیر عائله اوجاغی، یوکسک اختصاص، صنعت شهرتینه صاحب اولسا دا، آنجاق هر زامان او تایی، تبریزی دوشوندویوندن یارادیجیلیغیندا کدر موتیولری داها قاباریق گؤرونموشدور. «تبریزین گوللری قؤنچه، گوللر آچماز من گلینجه» دئین شاعرین قلبینده همیشه تبریز نیسگیلی قالمیشدیر. «تبریزی بیر داها گؤرمیینجه اوزوم گولمهیهجک» دئیهن مدینه گولگون سئویملی تبریزینی بیر داها گؤرمهسه ده، وطنینین بو تایینین مستقیللیینی گؤرمک نصیبی اولدو.
۱۹۹۲-جی ایل فئورالین ۱۷-ده، ۶۶ یاشیندا باکیدا وفات ائدن شاعر ۲-جی فخری خیاباندا دفن اولونوب.
***
۲۰-جی یوزیلین ۴۰-جی ایللرینده ادبیاتا گلن، ایلک شعرلرینی ۱۹۴۵-جی ایلده تبریزده «وطن یولوندا»، «آذربایجان» قزئتلرینده چاپ ائتدیرهن شاعرین ۱۹۵۰-جی ایلده ایشیق اوزو گؤرهن ایلک کیتابینین آدی دا تبریزله باشلاییردی. «تبریزین بهاری» آدلی بو کیتابدان سونرا مدینه گولگون بوتون عمرو بویو شعرلرینده تبریزی وصف ائتدی، تبریزه جان آتدی، تبریزین حسرتینین آغیرلیغینی قلبینده داشیدی، بو سئوگینی، نیسگیلی اینجی-اینجی شعرلرینه سپهلهدی... شاعرین باکیدا و مسکوادا ۱۹۵۰-۱۹۸۳-جو ایللر آراسیندا گون اوزو گؤرهن «تبریزین بهاری»، «ساوالانین اتکلرینده»، «صولحون سسی»، «یادیگار اوزوک»، «تبریز قیزی»، «فریدون» (پویما)، «دونیامیزین صاباحی»، «دورنالار قاییداندا»، «دونیا شیرین دونیادیر»، «چینار اولایدی»، «آرزو بیر عموردور»، «یورا بیلمز یوللار منی»، «کؤنلومو اومیدلر یاشادیر» کیمی اونلارجا شئیر کیتابینین آپاریجی مؤضوعسو گونئی حسرتیدیر. لیریک شعرلری و ماهنیلاری دیللر ازبری اولان مدینه گولگون یارادیجیلیغیندا تبریز خیفتی، آراز نیسگیلی، ساوالان حسرتی اساس لئیتموتیولر کیمی دقتی جلب ائدیر:
قاییدایدیق او تبریزلی گونلره،
آرزولاریم غنچهسیندن چیخایدی،
ساچلاریما یاز یاغیشی یاغایدی...
ظریف بیر پویتیک آهنگله دیله گتیریلهن بو نیسگیل اونون بوتون وارلیغینا هوپموش، حیاتینی، فعالیتینی یؤنلندیرمیشدیر. تصادفی دئییل کی، بو ایکی گونئی حسرتلی شاعرین – بالاش آذروغلو و مدینه گولگون عائلهسینین ایلک اؤولادی دونیایا گلنده اونا «آراز» آدینی وئرمیشدیلر. بونونلا دا یوللاری یاخین ائتمهیه، اوستوندهکی خودافرین کؤرپوسویله محض آرازین اونلاری الچاتماز تبریزه، ال یئتمز ساوالانا قوووشدوراجاغینا اینام ایفاده ائتمیشدیله... بیر-بیرینین فیکیر، آمال، صنعت دوستو، عمور-گون یولداشی اولان بو ایکی دیرلی شاعریمیز حسرته بیرلیکده تابلایا بیلمیش، یارادیجیلیقلاریندا عینی حس و دویغولارین پویتیک ایفادهسینی وئرمیشلر. بالاش آزروغلونا حصر ائتدیی شعرده مدینه گولگون یازیر: «نه یاخشی کی، ائل دردینی قوشا چکدیک».
وطن تعصب کشلیگی، تبریز حسرتی شاعرین «ننهلر و نوهلر»، «خاطرهلریمین نغمهسی»، «اورکلرده، نغمهلرده یاشایانلار»، «داستانا چئوریلمیش حیات» کیمی پویمالاریندا دا دقتی جلب ائدن باشلیجا کئیفیتدیر. «بیر تورپاق اوستونده دوگولموشوق بیز، بیر قولوم باکیدیر، بیر قولوم تبریز» دئیهن مدینه گولگون عمرونون چوخ حیصهسینی باکیدا یاشاسا دا، بیر آن بئله تبریزی اونوتمور، کؤکسونده بوتؤو بیر وطن سئوگیسینی گزدیریردی.
خالق شاعری رسول رضا ۱۹۷۸-جی ایلده «آذربایجان قادینی» ژورنالیندا درج اولونموش «حسرت، اومید، اینام نغمهلری» آدلی مقالهسینده مدینه گولگون پویزییاسینی گئنیش تحلیل ائدرک شاعرین پویزییاسیندا تبریز مؤوضوعسونون اؤنملی یئر توتدوغونو گؤستریردی. مدینه گولگونون هزین نغمهلرینین اوخوجونو «اینجیکلی خاطره یوللاری ایله» تبریزین قوینونا آپاردیغینی وورغولایان رسول رضا یازیردی: «سن تبریزین کوچهلرینین، محلهلرینین آدینی چکیرسن. من اونلاردان چوخونو گؤره بیلمدیم. منیم خیالیمدا تبریز بیر خالقین تاریخی، دونیا مدنیتینه یازدیغی زنگین-زنگین صحیفهلر، جنگاورلیک داستانلاری، سایب شعرینین اؤلمز سطرلری، خیابانیلرین، ستارخانلارین، باقرخانلارین، فریدونلارین تونجلاشمیش هیکلی کیمی بیر عظمتلی، جانلی عابده اولاراق غالیب. سن تبریزین کوچهلرینی منیم گؤزلریمده بیر ده جانلاندیردین. تبریزین حسرتینی قلبیمده یئنیدن اویاتدین. دوداقلاریمدا ایکی کلمه تیترهدی: «تبریزیم – منسیزیم».
دوغما آذربایجانین هر قاریشینی سئوهن، وطنه هئیرانلیغینی، مفتونلوغونو شئیرلرینده دولغون بدیعی بویالارلا ایفاده ائدن مدینه گولگونون بیر عؤمور بویو سورهن حسرتی ده بو سئوگیله برابر یاشادی:
یوواسی وار کؤرپهجه بیر قوشون دا،
معناسی وار قایانین دا، داشین دا.
نه یاخشی کی، کؤنلوم جوشوب-داشاندا
نغمه بوردا هاوالانان اولوبدور،
ایلک بئشییم آذربایجان اولوبدور.
یاخود:
ای دوغما وطنیم، دوغما تورپاغیم
من اگر قوش اولسام یووام سندهدیر.
سنسهن خیلاصکاریم، سنسن دایاغیم،
لقمان طبیعتلی هاوام سندهدیر.
تبریز مؤوضوعلو شعرلری ایچریسینده غم، کدر یوکو داها آغیر اولان، اینسانی دردین درینلیینه چکهن پوئتیک اؤرنک کیمی «تلفن خطلرینده» شعری دقتی جلب ائدیر. شعرده شاعرین حیاتیندا باش وئرهن تأثیرلی بیر حادثهدن بحث اولونور. مدینه گولگون اوتوز ایللیک آیریلیقدان سونرا آرازین او تاییندا قالان آناسی ایله ایلک دفعه دانیشیر. بو شعرین یاراتدیغی پویتیک اووقاتی، دویغولار تلاطمونو سؤزله ایفاده ائتمک ایمکانسیزدیر. شاعر یازیر:
تلفن خطلرینده بیر سس دوشدو دونیایا،
تلفن خطلرینده بیرلشدی آنا-بالا.
بیر آنانین سسیندن سانکی اوشودو دونیا،
بیر بالانین سسیندن گؤی آغلادی آز قالا.
...سونا چاتدی نهایت تلفن گؤروشوموز،
ائله بیل بیر غریبلیک یاییلدی یئر اوزونه.
گؤروشرکهن تزهدن آیریلمالی اولدوق بیز،
آنام دا، من ده سونسوز ناغیلا دؤندوک یئنه...
لاکین نه قدر گیلئیلنسه ده، کدری ایله اوخوجونو هزونلندیریب درین دوشونجهلره غرق ائتسه ده، اونون ایچیندهکی اومید، خوشبخت صاباحا اینام آزالمادی، سولمادی. وطنی، میللتی زامانین آمانسیز سیناقلاریندان کئچن، یورد حسرتی تالعینه، عمرونه کؤلگه سالان شاعر اصلا روحدان دوشمدی، یورولمادی، بیر گون ساحللرین قوووشاجاغینا ایناندی...
مدینه گولگونون پویزییاسیندا اینجه بیر لیریزم وار. اونون قلمه آلدیغی «دنیز، ساحل، من»، «باغلارین بار واختی»، «پاییز»، «گؤی-گؤل، «آغ بادام چیچکلری» و دیگر بو قبیلدن اولان شعرلردن دنیزین قوخوسو گلیر، دالغالارین تبسمو گؤرونور، «اولدوزدان مرواریسی، آیدان تاجی اولان» گؤی-گؤلون اولوو گؤزللیگی دویولور، برکتلی تورپاقلاریمیزین آرزوسو چیچکلییر... اونون شعرلری بو خفیف پویتیک آهنگی، اینجه لیریزمی سایهسینده بستکارلارین دقتینی جلب ائتمیش، سؤزلرینه ماهنیلار بستلنمیشدیر. علکبر تاغییئوین مدینه گولگونون شعرینه بستلدیی «سن گلمز اولدون» ماهنیسینین آذربایجانین سرحدلرینی آشاراق بوتون تورک دونیاسیندا سئویلمهسی ده مؤلفین لیریک-رومانتیک دویغولارینین، شعریتینین طنطهنهسی کیمی علامتدار حادثهدیر.
او، همیشه تالعینی وطنین تالعینه باغلادی، کؤنلو وطنله آچیلدی، قلبی اونون دردی ایله سیخیلدی. یاشینین آغبیرچک چاغلاریندا ۲۰ یانوار فاجعهسینین شاهیدی اولدو، وطنین آغیر گونلرینی گؤردو، قاراباغ دردینی یاشادی... آذربایجانین باغریندان قارا قانلار آخاندا وطن سئودالی شاعرین عمروندن عؤمور گئتدی. یارالی اوریینه خنجر ساپلاندی سانکی. ۱۹۹۰-جی ایلین ۲۰ یانوار فاجعهسی اونون پویزییاسیندا غملی مصراعلارین آغیر آهنگی ایله گؤروندو. شعرلرینه هوپان عموم میللی کدریمیز شاعرین روحونو سارسیتدی. شهیدلره اورکدن یانان، آجی گؤز یاشلاری تؤکهن شاعر «بو شهید بالالارین اؤلن واختی دئییلدی» دئیهرک اونلارین دردی ایله فغان قوپاردی.
مدینه گولگون معنالی عمرونو بوتؤولوکده وطنینین آزادلیغی، میللتینین تالعی اوچون یاشادی. بو عمرون یاشانتیلاری، ظریف روحلو قادین شاعریمیزین کؤنول چیرپینتیلاری بوللور کیمی صاف شعرلره هوپدو، ابدیت عمرو قازاندی. وطن ده اونون فداکار ادبی فعالیتینی هر زامان یوکسک دیرلندیردی. مدینه گولگون آذربایجان قانونوئریجی اورگانینین «فخری فرمانلاری (۱۹۶۰، ۱۹۷۴، ۱۹۸۶) ایله تلطیف اولونوب. اونا یوکسک دؤولت مکافاتی ساییلان «شرف نشانی» اورئنی (۱۹۸۰) وئریلیب، آذربایجانین امکدار اینجهصنعت خادمی فخری آدینا لاییق گؤرولوب. خانیم شاعریمیز همچینین «۲۱ آذر» (۱۹۴۶، تبریز)، «امک وترانی» (۱۹۴۸، باکی) مئاللاری ایله تلطیف اولونوب. اثرلری کوتلوی تیراژلارلا ایشیق اوزو گؤروب، مختلیف دیللره ترجمه اولوناراق نشر ائدیلیب. اما اونون ان بؤیوک تلطیفی، قازاندیغی ان اوجا مکافاتی اوخوجو سئوگیسی اولوب. بو گون مدینه گولگونون آدینی یاشادان، اثرلرینی دیللر ازبری ائدن، خاطرهسینی احتیراملا آنان خالقیمیزین اؤز شاعر قیزینا سئوگیسی هر زامان وار اولاجاقدیر.
روحو شاد اولسون!
