۱۹۳۰-جو ایللرین اورتالارین‌دا رسپوبلیکادا اصلن گونئی آذربایجان‌دان اولان خیلی سایدا اینسان یاشاییب.

Kult.az خبر وئریر کی، اونلار سوویت سندلرینده فارس و یا ایران تبعه‌لری آدلاندیریلیب، اکثریتی سووتلشمه‌یه قدرکی دؤورده شمالی آذربایجانا کؤچوبلر. ۱۹۳۰-جو ایللرین ایکینجی یاریسیندا عائله عضولری ایله بیرلیکده سایی ۶۰ میندن چوخ اولان بو اینسانلارین ۴۶ مینی باکی‌دا یاشاییب، تصروفاتین مختلیف ساحه‌لرینده چالیشیبلار.

۱۹۳۰-جو ایللرین ایکینجی یاریسیندا اس.اس.ار.ای-ده سیاسی رژیمین سرتلشدیریلمه‌سی، بین‌الخالق وضعیتین، او جمله‌دن ایرانلا مناسیبتلرین خیلی کسکینلشمه‌سی شرایطینده گونئی‌لیلر راحت هدف سئچیله‌رک شبهه‌لی المنتلر کاتگورییاسینا عایید ائدیلیبلر.

۱۹۳۸-جی ایل یانوارین ۱۹-دا او.ی.ک (ب)پ مرکزی کمیته‌سی سیاسی بوروسو ایران‌دان گلمیش آذربایجانلیلارا عایید خصوصی قرار وئریب. بو قرارا اساساً، سوویت وطنداشلیغینی قبول ائتمک ایسته‌مه‌یه‌ن و ایران تبعه‌لیینده قالماغی آرزولایانلار ۱۰ گون عرضینده ایرانا کؤچورولمه‌لی، بوندان ایمتینا ائد‌نلر ایسه سوویت وطنداشی کیمی بیر آی مدتینده قازاخیستانا کؤچمه‌لی ایدیلر. بو، دپورتاسییا دئمک ایدی. نتیجه‌ده اون مینلرله جنوبی آذربایجانلی سئچیم قارشی‌سیندا قالدی: یا ایرانا کؤچمک، یا دا سوویت وطنداشلیغینی رسمیلشدیره‌رک قازاخیستانا سورگون اولونماق. عکس حال‌دا اونلاری حبس تهلوکه‌سی گؤزلییردی. بو اینسانلارین خیلی حیصه‌سی آذربایجان اس.اس.ار-ین حدودلارینی ترک ائتمه‌یه مجبور اولوب ایرانا کؤچدولر. پهلوی رژیمینین حاکم اولدوغو ایراندا ایسه اونلارا مناسیبت بیرمعنالی اولماییب. شاه رژیمی بو اینسانلارا سوویت جاسوسو گؤزو ایله باخیردی. نه آذربایجانین شمالین‌دا، نه ده جنوبوندا اؤزلرینه یاشاماق اوچون یئر تاپا بیلن آذربایجانلیلارین چوخو ایرانی دا ترک ائدیب مهاجیرته گئتمک مجبوریتینده قالیبلار. بو، آیری-آیری دولتلرین و مختلیف ایدئولوگییالارین حکمرانلیغی آلتیندا ازیله‌ن اینسانلارین فاجعه‌سی ایدی. ایکی رژیمین سیاستی نتیجه‌سینده اونلار اؤز وطنلریندن دیدرگین سالینیبلار.