اوزون زماندیر سووئت دؤورونده ارمنیلرین نظارتینده اولان تاریخ کتابلاریندان گؤتورولمه بیر فاکتی دقیق آراشدیرمادان هر کس یازیر. حتی بو گونون اؤزونده بئله تورکیه و آذربایجاندا بئله بیر تاریخی یانلیشلیق کتابلاردا و سوسیال مدیادا پایلاشیلیر: «انور پاشا ۴ آوگوست ۱۹۲۲-جی ایلده قربان بایرامی زمانی تاجیکیستان‌داکی بلچیوان یاخینلیغیندا آگوپ ملکوویانین رهبرلیک ائتدیی بولشویک اردوسونا قارشی اولان دؤیوشده اؤلدورولوب».

بو گونه قدر ده هر کس ائله بیلیر کی، انور پاشا کیمی قهرمان کیشینی هانسی‌سا ارمنی اؤلدوروب. حتی ارمنی تاریخ‌چیلری لاپ ایر‌لی گئدرک، گویا آگوپا انور پاشانین تک‌به‌تک دؤیوشده مغلوب اولماسی و ارمنینین اونو قیلینجلا دوغراماسی حاقدا ادعا سسلندیریبلر.

انور پاشا تورک دونیاسینین ان جسارتلی گنراللاریندان بیری اولوب. یالنیز بو فاکت اونو تورک دونیاسیندا، خصوصیله آذربایجاندا نئجه سئودیکلرینی اورترایا قویور. عزیز آلپوود تورکیه‌ده قلمه آلدیغی خاطره‌لرینده ۱۹۲۰-جی ایلده باکیدا کئچیریلن شرق خالقلارینین قورولتاییندا اشتراک ائتمک اوچون گلن انور پاشا حاقیندا یازیردی: «حرمتله الینی سیخدیم، تشکور ائد‌رک آیریلدیم. آرخامدا خیلی هم‌یئرلیمیز ییغیشمیشدی. من ماشیندان آرالانارکه‌ن آغ ساققاللی، یاشلی بیر قوجا ایکی الی ایله ساغ الیمه یاپیشدی و من اونون نه ایستدیینی آنلایینجایا قدر الیمدن اؤپدو... چونکی بو الیم انور پاشانین الینه توخونموشدو...»

انور پاشا بولشویک دسته‌لرینه قارشی ساواشدا اؤلدورولوب، لاکن اونو نه آگوپ ملووکیان اؤلدوروب، نه ده اونون اؤلومونده بیر ارمنینین رولو اولوب. ارمنیلر یالاندان روسلارین الی ایله بئله ساختا تاریخ یازیب، انور پاشانین گویا اویدورما سویقیریما گؤره قصاصلارین آلیبلار. انور پاشانین اؤلدورجک کیشی‌لیکده دونیادا ارمنی اولا بیلمز، اولماییب دا.

گورگی آغابکووا انور پاشا عملیاتیندا اشتراک ائدیب و او یازیر:

«انور پاشانین باشچی‌لیق ائتدیی باسماچیلارین قرارگاهی داغلارا قاچدی، لاکن اطرافا گؤندریلن اسکادرونا راست گله‌رک دؤیوشو قبول ائتدی. دؤیوش نتیجه‌سینده دشمنین قرارگاهی دارماداغین ائدیلدی. یالنیز اوچ نفر قاچا بیلدی. دؤیوش میدانیندا ۲۸ جسد قالدی. اونلارین آراسیندا انور پاشا دا معین ائدیلدی. قیلینج ضربه‌سی ایله اونون باشینا و گؤوده‌سینین بیر حصه‌سینه ضربه ائندیریلدی. او اؤلنده الینده قرآن کتابی وار ایدی» (باخ: آغابئکوو گورگی گپو چئکیستین قیدلری. برلین، ۱۹۳۰. س. ۵۵.).

انور پاشانین دسته‌سی - دولتمند بی، قازاخ موراد، کازانلی کریم بی، مسلومانقول، چرکز حسین نافیز، دانیال بی کیمی دؤیوشچولردن عبارت ایدی و دولتمند بی انور پاشانی آرخادان وورماق ایسته‌یه‌ن بولشویک عسگرینی آتین اوستونده اللری ایله بوغموشدو.

سونرادان ابراهیم بیین دیندیریلمه‌سی زمانی او دئمیشدیر کی، انور پاشا جان وئرن زمان «هر شی وطن اوچون، هر شی تورکوستان اوچون» دئییب.

تورک گنرالینین جنازه‌سی، ائلجه ده سندلر بخارا قوه‌لر گروپونون خصوصی اداره‌سینین سرانجامیندا ایدی. کاغذلار آراسیندا تورک، فارس، اؤزبک دیللرینده سندلر، شیفره‌لر، مکتوبلار، او جمله‌دن تاوفیا آدلی قادیندان، ائلجه ده قرونوالددان اوشاقلارین آتالارینا آلمانجا یازدیغی مکتوبلار وار ایدی.

«انور پاشانین محو ائدیلمه‌سینده ام. نیکیتی-نین کماندان‌لیغی آلتینداکی ساغ کولوندا اولان ۸-جی باشقیرد سوواری بریقاداسینین ۱۶-جی آلایینین ۳-جو ائسکادریلیاسینین خصوصی خیدمتلری اولوب. انور پاشا سینه‌سین‌دن بئش گولله ایله اؤلدورول‌دو».

بو، رس‌می معلومات ایدی و بولشئویک حکومتی بونو بئله‌جه قئید ائدیب. (باخ:Olaf Caroe, Soviet Empire, the Turks of Central Asia and Stalinism. London, 1953, s.125.).

لاکن انور پاشا اؤلدورولوب دفن ائدیلمه‌سینه باخمایاراق، ۱۱ گون بولشویک دسته‌لری اونون اؤلدویونو بیلمه‌ییبلر. بوتون اراضینی آختاریبلار و نهایت، اسیر دوشن باسماچلاردان بیری – ابراهیم بی (سونرادان شاهد اولدوغو اوچون گوله‌لندی) انور پاشانین دؤیوشده اؤلدورولدویونو اعتراف ائدیر. بولشویکلر ۱۱ گوندن سونرا همین اراضی‌ده قبیرلری قازمیش، بیر-بیر مییتلری اینجله‌میش و نهایت اونون جسدینی تاپمیشلار. بولشویکلر انور پاشانین اؤلدویونه تام امین اولدوقدان سونرا اونون دفن ائدیلمه‌سینه ایزن وئرمیشلر (باخ: آرخیو سندی، РГВА، ф.۱۱۰، оп.۳، д.۱۱۰۶، л.۴۹).

انور پاشا شهید اولدوقدان سونرا روس حصه کماندیری کولیکوو طرفیندن اشیالاری داشکنده، اورادان دا سونرالار مسکوا حربی موزئیینه گؤندریلمیشدی.

۱۹۹۶-جی ایلده ایسه تاجیکستان-تورکیه آراسیندا امضالانان مقاوله‌یه گؤره دوشنبه‌نین تخمیناً ۲۰۰ کیلومتر شرقینده‌کی بلچیوان شهرینه باغلی اوبتار کندینده انور پاشانین مزاری معین ائدیلیب، تورکیه‌یه آپاریلیب، اوردا دفن ائدیلیب.

ایندییه قدر آگوپ ملکومیانین گویا تک‌به‌تک دؤیوشده اونون ساغ الینی کسمه‌سی مسئله‌سی ده یالاندیر. یئنه ده ارمنیلرین ساختا تاریخ یازدیغی ثبوت ائدیلدی.