بو گون تبریزلی تاریخچی، دیلچی، تدقیقاتچی، حقوق‌شناس و متفکر احمد کسروینین دوغوم گونودور.

Kult.az خبر وئریر کی، احمد حکم‌آبادی تبریزی (کسروی) ۳۰ سنتیابر ۱۸۹۰-جی ایلده تبریز شهرینین حکماباد محله‌سینده آنادان اولوب.

ایلک تحصیلینی حکماباد محله‌سینده ملا مکتبینده آلان احمد کسروی داها سونرا تبریزین «طالبییه» دینی مکتبینه داخیل اولوب.

همین دؤور شیخ محمد خیابانی ایله یاخین مناسیبت قوران کسروی بیر مدت دین خادیمی کیمی فعالیت گؤستردیکدن سونرا ملالیقدان ایمتینا ائدیب.

او، خاریجی دیل اؤیره‌نمک مقصدیله ۱۹۱۵-جی ایلده آمریکانین تبریزده تاسیس ائتدیی «مموریال سکول"ا داخیل اولوب.

بیر مدت اورادا اینگیلیس دیلیندن درس آلماقلا یاناشی، عرب دیلی معلمی کیمی چالیشیب. سونرا تیفلیسه، اورادان باکییا، عشق آبادا سفر ائدیب.

یئنی‌دن تبریزه قاییدان کسروی شیخ محمد خیابانینین دموکرات پارتییاسینا قوشولوب. قیسا مدت سونرا خیابانی ایله آراسیندا اختلافلار یارانیب و پارتییادان آیریلاراق تهرانا گئدیب.

حقوق ساحه‌سینده‌کی بیلیی و ایستعدادینا گؤره عدلیه ایداره‌سینده ایشه دوزه‌له‌ن کسروی حاکمیته قارشی موقعی و محکمه‌ده سارایا قارشی چیخاردیغی حؤکمه گؤره عدلیه سیستمیندن قووولوب.

او، بوندان سونرا حیاتینی تدقیقاتا حصر ائدیب، دوری مطبوعاتدا یوزلرله مقاله یازیب، چوخ سایدا کیتابلار نشر ائتدیتریب.

اونون ۱۹۰۵–۱۹۱۱-جی ایللر مشروطه حرکاتینین تاریخینی تدقیق ائد‌ن ۳ جیلدلیک «تاریخ-مشروطه ایران» («ایران مشروطه تاریخی») کیتابی او دورون سیاسی پروسسلرینی و مشروطه حرکاتینی ان احاطه‌لی و اوبیکتیو شکیلده ایشیقلاندیران اثردیر.

«شهریاران گمنان» (نامعلوم حکمدارلار»)، «آذری، یا زبان باستان آذربایجان» («آذری، یاخود آذربایجانین قدیم دیلی») و باشقا اثرلری واردیر. او، اثرلرینده آذربایجانا خصوصی یئر آییرسا دا، مسئله‌لرین ایضاحیندا ایران میللت‌چیلییی مؤوقعین‌دن چیخیش ائدیب. ایراندا یاشایان آذربایجانلیلارین فارسلاشدیریلماسی کیمی مرتجع ایدئیا ایر‌لی سوروب.

احمد کسروی ۱۹۲۱-جی ایلده اونو آذربایجانلیلارین گؤزوندن سالان و فارس میللتچیلرینین یانیندا مشهورلاشدیران «آذری یا زبان باستان آذربایجان» آدلی اثرینی نشر ائتدیریب.

مؤلف بو اثرینده آذربایجانلیلارین تورک یوخ، آذری آدلی آیری بیر میللت اولدوقلاری فیکرینی ایر‌لی سوروب. کسروییه گؤره «آذربایجان دیلی تورک دیل عائله‌سینه منصوب دئییل، «آذری» دیلی ایران منشأ‌لی بیر دیلدیر. آذریلر سلجوقلولارین ایرانا گلمه‌سی ایله تورکلشمه‌یه باشلاییب».

احمد کسروی بو گونده فارس میللتچیلرینین تکرار ائتدیی، شمالی و جنوبی آذربایجانین بیر-بیریندن آیریلماسی و فرقله‌نمه‌سی خیدمت ائد‌ن داها بیر نظریه‌نین مؤلفی کیمی آذربایجانلیلارین لعنتینی قازانیب.

احمد کسروییه گؤره، «شمالی آذربایجان اصلینده قفقاز آلبانییاسی‌دیر و آراز چاییندان شمال‌داکی اؤلکه تاریخین هئچ بیر دورونده آذربایجان آدلانماییب. بو اؤلکه‌یه آذربایجان آدی محمد امین رسولزاده طرفیندن وئریلیب».

احمد کسروی هم ده «تمیز دیل» سیاستی فیکرینی، فارس دیلینین باشدا عربجه اولماق اوزره اجنبی دیلده اولان سؤزلردن تمیزله‌نمه‌سی، ائلجه ده «تمیز دین» (دینین خرافاتدان آیریلماسی) فیکیرلرینی ایر‌لی سوروب.

کسروی ایرانین ان بؤیوک پروبلئمینین دیل، دین و ائتنیک موختلیف‌لیک اولدوغونو ادعا ائدیب، ایران‌داکی و بوتون شرق‌ده‌کی گئریلیین اساس سببینی جمعیت‌ده‌کی موختلیف‌لیک‌ده گؤروب.

آذربایجان تاریخی و دیلی ایله باغلی یانلیش مؤوقئیینه باخمایاراق، احمد کسروی دینی خورافاتین آرادان قالدیریلماسی، جمعیتین مااریفلندیریلمه‌سی اوغرون‌داکی فعالیتلرینه گؤره، دؤورونون ان قاباقجیل موتفککیرلرین‌دن بیری اولوب.

اونون، خصوصاً، دین تاجیرلری آدلاندیردیغی موللالارا قارشی داوام‌لی چیخیشلاری و اینسانلاری اونلارین تأثیرین‌دن چیخارماق اوچون سیلری حیاتینی ایتیرمه‌سینه سبب اولوب.

احمد کسروی ۱۹۴۶-جی ایلین مارت آیینین ۱۱-ده رادیکال دینی تشکیلات اولان «ایسلام فدایلری جمعیتی»نین عضولری طرفین‌دن اؤلدورولوب.

کسروینین گنج واختلاریندا ملالارلا باغلی یازدیغی فیکیر و وئردیی پروقنوز اؤزونو ۱۹۷۹-جو ایلده دوغرولدوب.

«بیز ملالارا بیر حاکمیت بورجلویوق. یعنی بیر گون ملالار حاکمیته گلمه‌لیدیر کی، جمعیت اونلارین عمللرینی داها یاخشی گؤروب، اونلاردان بیر دفعه‌لیک اوز دؤندرسین»،- کسروی بیلدیرمیشدی.