فعلین خبر شکیللریندن دانیشارکن، یئری گلدیکده گؤستردیک کی، اونلارین اکثرینین هم شهودی، همده غیر شهودی شکیللری واردیر.

شهودی خبر شکیللری باره ده اوللرده دانیشدیق و قید ائتدیک کی، فعلین بو شکیللری اکثر دیللرده واردیر، لاکن فعلین غیر شهودی شکلی تانیدیقیمیز دیللرده یوخدور. بو شکیل اساسا تورک سیستملی دیللرده، او جمله دن آنا دیلیمیزده واردیر.

فعلین زمانلارینین اکثرینین غیر شهودی فورماسی دا واردیر کی، البته مضمونجا کئچمیش زمانا دلالت ائدیر. اگر فعللرین کئچمیش خبر شکیللریله غیر شهودی فورمو ایله بیرلیکده نظره آلساق، اوندا دیلیمیزین فعل قورولوشونون نه اندازه ده گئنیش و درین مضمونلو اولدوغونو حدس وورماق اولار. فعلین غیر شهودی شکلی دیلیمیزده ائله بیر قدرت و ییغجاملیق وئریر کی، بعضی غیر شهودی فعللرین بیرجه کلمه ایله ایفاده اولونان سؤزونو مثلا "گلمه مه لی ایمیش" سؤزونو تقریبی اولاراق فارس دیلینه بئله ترجمه ائتمک اولار: "حوادث نشان میدهد کی، نمی بایستی می آمد".

ایندی ده غیر شهودی کئچمیش زامانین خصوصیتلری و شکیللرینی نظردن کئچیرک.

بوتون فعللرین / کئچمیش- ایندیکی- گلجک/ هم تصدیقی، همده اینکاری معنا جهتدن ائله دیر کی، اونلاردان خبر وئرن شخص یا او ایشلرین ایجراسینی اؤز گؤزو ایله گؤرموش، اونلارین شاهیدی اولموش، شهودی شکیلده اونلارا تاماشا ائتمیشدیر و یا اینکی او ایشلرین ایجراسینا تاماشا ائتمک امکانی وار. بو فعللره شهودی کئچمیش دئییلیر.

بونلاردان علاوه آنا دیلیمیزده فعللرین ائله معناسی دا واردیر کی، اونلاردان خبر وئرن شخص اونلارین ایجراسینی اؤز گؤزوله گؤرمه میش و گؤرمک امکانی دا اولماز، اما باشقالاریندان ائشیتدییی سؤزلر، خبرلر و یا باش وئرن حادثه لردن نتیجه چیخاردیب غیر شهودی شکیلده او ایشلرین ایجراسیندان خبر وئریر. فعلین بئله شکیللرینه "غیر شهودی" و یا "روایت" شکلی دئییلیر. غیر شهودی شکلینی بیر مثال ایله آیدینلاشدیراق:

بیر نفر ماشین سوره بیلمیردی و گومان ائدردی کی، بو ایش اصلا اونون الیندن گلمز. دوستلاری اوزون مدت اونو بو ایشه تشویق ائدیب، عملی شکیلده اونا یاردیم ائدیرلر. نهایت او ماشین سورمهیی اؤیره نیر و رولون دالیندا اوتوران حالدا دوستلارینا و اؤز اؤزونه بئله دئییر: بالام! من ده ماشین سوره بیلرمیشم. یا من ده ماشین سورهرم میش.

فعلین غیر شهودی کئچمیشینین شکیل علامتی دؤرد چشیدلی "میش٤" و یا تام فورمادا "ایمیش" دنن عبارتدیر. بو علامتلر بیتیشن شخص عوضلیکلریندن اول و بعضی حاللار و یئرلرده اونلاردان سونرا ایشله نیر. غیر شهودی فورمون عمومی فورمولو بئله دیر:

کؤک+ زامان شکیلچیسی+ کؤمکچی فعل(میش)+ شخص سونلوقلاری.

غیر شهودی شکلین اینکار علامتی هامان "ما- مه" دیر کی، بلاواسطه کؤکونه قوشولور.مثال:

صیاد جفاکاردا رحم اولمایاجاقمیش،

آهولاری، جئیرانلارییییی نئیلردین ایلاهی....

(صابیر)

ایندییه قدر اؤیرندیییمیز فعل شکیللریندن مصدر، امر و شهودی کئچمیش زامانین غیر شهودی شکلی اولماز، قالانلارینین ایسه اولور. نمونه لر:

١- نقلی کئچمیش زاماندا: وورموش موشام= ووروب موشام+ وورموش ایمیشم...

٢- دواملی کئچمیش/ بیرینجی نوع/: گلیرمیشدیم+ گلیرمیشدین+ گلیرمیشدی+ گلیرمیشدیک+ گلیرمیش+ گلیرمیشدیلر...

٣ - دواملی کئچمیش/ایکینجی نوع/: گلرمیشدیم+گلرمیشدین+ گلرمیشدی+ گلرمیشدیک+ گلرمیشدینیز+ گلرمیشدیلر...

٤- اوزاق کئچمیشده: اله میش ائدیم+ اله میشدین میش... چوخ نادیر حاللاردا ایشله نیر..

۵- ایندیکی زامان: یازیرمیشام= یازیر ایمیشم+ یازیر ایمیشسن+ یازیرمیش= یازیر ایمیش+ یازیرمیشیق+ یازیرمیش سیز+ یازیرمیشلار...

۴- قطعی گلجک زامان: قالایاجاق+ ایمیش+ام= قالایاجاقمیشام...

۷- غیر قطعی گلجک زامان: سوررمیشم+ سوررمیشسن+ سوررمیش+ سوررمیشیک...

بوتون اسمی چمله لرده مختلف نطق حصه لری غیر شهودی اولا بیلیر. مثاللار:

نه پیس قاری ننه ایمیش سن؟! (شهریار)...

اوغلوموز، آی خان صنم، بیر یئکه پهلوان ایمیش

بختور اولسون باشین، بختور اوغلان ایمیش... (صابیر)