خبر فورماسینین هم مضمون، هم ده شکلی ایکی جور اولور، یعنی خبر فورماسینین فعللری یا اولده وئردیییمیز فورمالار کیمی ساده اولور و یا آشاغیدا گؤره جه ییمیز کیمی مرکب، اولده گؤردویوموز کیمی، خبرین ساده سی: "کؤک+ زامان شکیلچیسی+ شخص سونلوقلاری"ندان عبارت اولدوغو حالدا، اونون مرکب فورماسیندا بونلاردان علاوه بیرده "ایدی" و یا "ایمیش" کؤمکچی فعللریی اولور. بو کؤمکچی فعللر علاوه اولدوقدا بو خبر فورمالارینین شکیلجه قورولوشو بئله اولور: کؤک+ زامان شکیلچیسی+ کؤمکچی فعل+ شخص سونلوغو.

"ایدی" و "ایمیش" کؤمکچی فعللری هاردان مئیدانا گلمیشدیر؟

بو کؤمکچی فعللر قدیم زامانلار دیلیمیزده اولموش و ایندی ایشلنمه ین "ایمک" مصدریندن قالمادیر. "ایدی" همین فعلین کؤکو ایله "شهودی کئچمیشین" اوچونجو شخص تکینین علامتی "دی" دن یارانمیشدیر. "ایمیش" ایسه یئنه ده همین فعلین کؤکو و "نقلی" کئچمیشین اوچونجو شخص تکینین علامتیدیر "میش".

همین "ایمک" مصدرینین کؤکوندن دیلیمیزده بو ایکی کؤمکچی فعلدن باشقا همده "ایسه" و "ایکن" کؤمکچی فعللر دوزه لیر.

"ایدی" و "ایمیش" کؤمکچی فعللری تکجه فعللرله دئییل، بعضا اسملر، صفتلر و باشقا نطق حصه لری ایله ده ایشله نیر و کئچمیش زامان آنلامی وئریر. مثلا:

اسملرده: ائلناز ایدی. ائلناز ایمیش. معجزا ایمیش.

صفتلرده: یاخشی ایدی. یاخشی ایمیش. یامان ایدی. یامان ایمیش.

عوضلیکلرده: بو ایدی. اونلار ایدیلر. اونلار ایمیشلر.

سایلاردا: آز ایدی. آز ایمیش. چوخ ایمیش....

ظرفلرده: برک ایدی. برک ایمیش....

مصدرلرده: یازماق ایمیش

بوتون بو مثاللاردا کئچمیش زامان آنلامی واردیر کی، همین کؤمکچی فعللردن مئیدانا گلمیشدیر. باشقا نطق حصه لرینده اولدوغو کیمی، بو کؤمکچی فعللر فعللردن باشقا زامانلارینی کئچمیش زاماناا باغلاییر. بوندان علاوه همین بو ایکی کؤمکچی فعل "شهودی" و "نقلی" کئچمیشلرین ده مضمونلارینی اؤزلرینده داشیییرلار. یعنی "شهودی" کئچمیش ایشین ایجراسیندا شاهیدلییی و "نقلی" کئچمیش غیر شاهیدلییی بیلدیریر.

بو سببلره گؤره ده مرکب خبرو باشقا مرکب فعل فورمالاریندا "ایدی" و "ایمیش" کؤمکچی فعللر ایشلندیکده اونلار دا یالنیز شکیل دئییل، همده مضمون ده ییشیکلییی عمله گلیر.

مرکب خبرلرین "ایدی" و "ایمیش" کؤمکچی فعللری، باشقا زامانلاری کئچمیشه باغلایغی اوچون، زامان شکیلچیلریندن سونرا گلیر. "ایدی" و "ایمیش" کؤمکچی فعللری اکثر فعل نوعلریندن مرکب فعللر یارادیر، لاکن یالنیز" شهودی" زامانا قوشولا بیلمیر. اونا گؤره کی، بو فعلده اولان قطعیلیک و شاهیدلیک خصوصیتی سبب اولور کی، بو کؤمکچی حکایه و نقل بیلدیرن فعللر اونلارا تاثیر ائده بیلممه سین. بو کؤمکچی فعللر "شهودی" کئچمیشدن باشقا قالان خبر فورمالارینا علاوه اولار و اونلارین مضمونوندا آشاغیداکی ده ییشیکلیکلری عمله گتیریر.

"ایدی": بو کؤمکچی فعل "نقلی" خبر فورماسیله ایشله نرکن:

١- شاهیدلیک مضمونونو بیلدیریر، بیر صورتده کی، بو کئچمیش زامان روایت مضمونونا مالیک اولور.

٢- ایشین ایجراسینین نسبتا اوزاق کئچمیشه عاید اولدوغونو بیلدیریر.

٣- ایشین کئچمیشده ایجرا اولونوب بیتدییینی و سونرادان همین ایش باره ده دانیشیلدیغینی بیلدیریر.

مثلا: یازمیشدیم، یازمیش ایدیم...