آذربایجان دیلینین گراماتیکاسی

دیلیمیزده ائله سایلاردا واردیر کی، معین و مشخص بیر مقداری بیلدیرمیر، بلکه تام غیر معین بیرمقداری نظرده جانلاندیریر. بو سایلار " آز، چوخ،خیلی، بیر قدر، او قدر، فیلان قدر... کیمی سؤزلردن عبارتدیر. غیر معین سایلار "نقدر؟" سوالینا جواب وئریر.

غیر معین سایلارین آشاغیداکی وظیفه لری واردیر:

١. بوتون غیر معین کمیت بیلدیرن سؤزلر اشیانین معلوم اولمایان بیر مقدارینی بیلدیریر. مثلا:چوخ دفتر، خیلی قلم..

٢. فعلدن قاباق گلنده حرکتین غیر معین مقدارینی بیلدیریر. مثال: بیر قدر گؤزله. بو سایلار مقدار ظرفی کیمی ده قبول ائده بیلر.

٣. بو سایلار صفتلردن اول گلدیکده اونلارین تعیینلیک درجه لرینی آرتیریر و یا اکسیلدیر. مثلا: او قدر گؤزل ایش گؤردو کی...

٤. بو سایلار "چوخ" سؤزونون اولینده ایشلنیب اونون غیر معین کمیتینی آرتیریر. مثال: بیر قدر چوخ ایشله دیک..

۵. بو سایلار "آز" سؤزونون اولینده ایشلنیب اونلارین غیر معینلیک کمیتینی آزالدیر. مثلا: آز- آز گؤندر..

۶. "بیر" سؤزو "چوخ، آز، بو قدر، او قدر" سؤزلریله؛ "هر" سؤزو ایسه "نه قدر" سؤزو ایله ایشلندیکده غیر معینلیک مضمونونو داها دا آرتیریر. مثلا: بیر چوخ، بیر آز، هر نه قدر..

بو عمومی جهتلردن علاوه "چوح" و "آز" سؤزلرینین اؤزلرینه خاص آشاغیداکی خصوصیتلری ده وار.

١. صفتلرین چوخالتما درجه سینی بیلدیرن "ان، لاپ، داها، اولدوقجا" سؤزلری "چوخ، آز" سؤزلریله ایشلنرک اونلارین غیر معینلیک کمیتینی آرتیریر و یا آزالدیر. مثلا: لاپ چوخ، لاپ آز، داها چوخ، اولدوقجا چوخ..

٢. "چوح" و "آز" سؤزلریندن فعل یارانیر. مثلا: چوخالماق، آزالماق.

٣. بو ایکی سؤزدن اسم یارانیر: چوخلوق، آزلیق.

٤."چوخ" و "آز" سؤزلری نسبت/و- ی/ شکیلچیلریله غیر معین کمیتین سون حدودونو بیلدیریر. مثال: آزی بیر گون، لاپ چوخو..

۵. "چوخ" و "آز" سؤزلری بیرگه ایشلندیکده "بیر قدر" معناسی وئره بیلر. مثال: او دا آز چوخ دانیشدی..

بو ایکی سؤز بعضا "دان" شکیلچیسینی قبول ائده رک بیرلیکده ایشلنیر: آزدان-چوخدان نه یین وارسا گتیر مئیدانا..

۶."چوخ" و "آز" سؤزلری "جا" شکیلچیسیله غیر معینلیک کمیتی یا چوخالدیر و یا آزالدیر. مثلا: آزجا دانیش..

بوندان باشقا "چوخ" سؤزونون اؤزونه خاص آشاغیداکی خصوصیتلری ده واردیر.

١."چوخ" سؤزو جمع و نسبت شکیلچیلریله غیر معین کمیت مضمونلو غیر معین عوضلیک کیمی ایشلنیر.

٢. بو سؤز نسبت شکیلچیسیله/ ۇ/ غیر معین عوضلیک کیمی ایشلنیر. مثال: چوخو هله اؤز ملی حقوقو ایله تانیش دئییلدیر..

٣. "چوخ" سؤزو "لو" صفت شکیلچیسیله ایشلنیر، لاکن یئنه ده غیر معین کمیتی بیلدیریر. مثال: چوخلو کتاب آلدیم..

٤."چوخ" سؤزو "دان" شکیلچیسیله ظرف یارادیر.مثال: چوخدان بو فیکیرده یم..

۵."چوخ" سؤزو "دان" شکیلچیسیندن سونرا "کی" شکیلچیسینی ده قبول ائدیب صفت اولور. مثال: بو چوخدانکی مسله دیر..

۶."چوخ" سؤزو "دان" شکیلچیسیندن سونرا ییه لیک شکیلچیسینی ده قبول ائدیب زامان ظرفی اولور.مثال: چوخدانین مسله سیدیر.

۷."چوخ" سؤزو بعضا "دا" باغلاییجیسی، بعضاده هم "دا"، هم ده "کی" باغلاییجی سیله ایشلنیر و هئچ بیر کمیت مضمونو ایفاده ائتمیر. مثال: چوخداکی زنگیندیر (وارلیدیر).