آذربایجان دیلینین قراماتیکاسی

مصدر

فعللرین بعضی خصوصیتلری واردیر کی، آیری نطق حصه لرینده یوخدور. بونا گؤره ده او بیری نطق حصه لرینه گؤره فعل بؤلومو چوخدور.

ایش- حرکت و حالین آدینا مصدر دئییلیر. مصدر زمان، شخص و کمیت بیلدیرمز. مصدرین علامتی قالین صایتله بیتن فعللرده "ماق" و اینجه صایتله بیتن فعللرده "مک" دیر. مثلا: یازماق، گؤرمک، گلمک، آتماق... مصدرلر جمع علامتی و سؤز دوزلدیجی شکیلچیلری قبول ائتمز، تام ایسملشنده ایسه جمع اولور.

مصدرلر" نه ائتمک؟" و" نه اولماق؟" سواللارینا جواب وئریر.

مصدرلر اسم کیمی حاللانیر: یازماقدان، قاچماقدان..

مصدرلر منسوبیت شکیلچیلری ده قبول ائدیر. یازماقیم، گؤرمییم..

هم حال، هم ده منسوبیت شکیلچیلرینی قبول ائدنده، اولجه منسوبیت و اونلاردان سونرا حال شکیلچیلری گلیر: ایشله مه ییمده..

هم حال، هم ده منسوبیت شکیلچیلری مصدرلره قوشولاندا، اگر بو شکیلچیلر سسلی ایله باشلانارسا، سس بؤلومون ده گؤردویوموز کیمی، "ق" حرفلری "غ" حرفینه و "گ" حرفلری "گ-ی" حرفلریندن بیرینه چئوریلیر و نئجه کی دئییلیر، ائله جهده یازیلیر. مثال: قاچماغیمدان..

مصدرلرین مصدرلیک شکیلچیلرینی آتساق، یئرده قالان حصه یه فعلین کؤکو دئییلیر.

حاللار قالین سسلی اینجه سسلی

آدلیق یازماغ+یمیز گؤرمک- گؤرمه ی+یمیز

ییه لیک یازماغ+یمیز+ین گؤرمک- گؤرمه ی+یمیز+ین

یؤنلوک یازماغ+یمیز+ ا گؤرمک- گؤرمه ی+یمیز +ه

تأثیرلیک یازماغ+یمیز+ی گؤرمک- گؤرمه ی+یمیز+ی

یئرلیک یازماغ+یمیز+دا گؤرمک- گؤرمه ی+یمیز+ده

چیخیشلیق یازماغ+یمیز+دان گؤرمک- گؤرمه ی+یمیز+دن

فعلی صفتلر

دیلیمیزده فعلین ایندیکی، کئچمیش و گلجک زامانلاریندان مختلف شکیلچیلر واسطه سیله صفتلر دوزلر. بو شکیلچیلری و اونلارین دوزلتدیکلری صفتلری کئچمیش ده صفت بؤلومونده یازمیشیق.

فعلی باغلامالار

"سولماز ایچری گیریب سلام وئردی" جمله سینده "سلام وئردی" فعلی شهودی کئچمیشین اوچونجو شخص تکینی بیلدیریر. اما "ایچری گیریب" فعلینده نه زمان ، نه شخص، نه نوع و نه ده فعل شکیللری علامتی واردیر.بیز ایندییه قدر فعللرده بو معنادا بئله بیر شکیل چی یه راست گلمه میشدیک. دئمک " ایچری گیریب" ده فعلین بیر خصوصی نوعودور. بورادا "سلام وئردی" جمله نین اساس فعلیدیر. اما "ایچری گیریب" فعلی اساس فعلین اجراسی اوچون بیر مقدمه و حاضرلیقدیر. بئله فعللرین نوعو، شخصی، زمانی و شکلی جمله نین اساس فعلیندن معلوم اولور. یعنی بورادا "سلام وئردی" فعلی معلوم نوع، اوچونجو شخصین تکی، کئچمیش شهودی و خبر شکلینده دیر. بونا گؤره ده "ایچری گیریب" فعلینین ده زمانی کئچمیش شهودی، اوچونجو شخصین تکی، نوعو معلوم و شکلی خبر شکلیدیر. بو جور فعللره "فعلی باغلاما" دئییلیر.