۱۹۴۶-جی ایل دکابرین ۱۷-ده آذربایجان میللی حکومتینی قان ایچینده بوغاندان سونرا تهران حاکمیتی آذربایجان تورکلرینین میللی-معنوی ثروتلرینه باسقین ائتدی.
۴۰ مین نفردک (سایین داها چوخ اولدوغو دا دئییلیر) اینسان ایرانداکی حاکمیت طرفیندن قتله یئتیریلدی، یوز مینلرله اینسان مهاجیرت ائدیلدی.
ایران مرکزلی فارس دوشونجه سیستمینین داشیییجیلاری تورکه اولان نیفرتینی آجیسینی میللی حکومتین آذربایجان تورکجهسینده چاپ ائتدیردیی کیتابلاردان چیخدی. اونلاری اودا توتدو.
بو گون هم ده ۱۹۴۶-جی ایل گونئی آذربایجان تورکلرینه قارشی سویقیریم گونودور.
صمد وورغونون ۱۹۴۷-جی ایل یانوارین ۲۰-ده یازدیغی شعیر بیر سیرا مطلبلری بیر داها یادا سالیر. بو شعیری اوخودوقجا،او گونلرین تاریخینی ورقلدیکجه تهرانین گونئی آذربایجان تورکونه مناسیبتینین دییشمدیی گؤرونور…
صمد وورغون
(ایران ایرتیجاچیلاری آذربایجان تورکجهسینده اولان کیتابلاری
وحشیجهسینه یاندیریرلار)
جللاد! سنین قالاق-قالاق یاندیردیغین کیتابلار
مین کمالین شهرتیدیر، مین اوریین آرزوسو…
بیز کؤچوروک بو دونیادان، اونلار قالیر یادیگار،
مین کمالین شهرتیدیر، مین اوریین آرزوسو…
یاندیردیغین او کیتابلار آلوولانیر… یاخشی باخ!
او آلوولار شعله چکیب شفق سالیر ظولمته…
شاعرلرین نجیب روحو مزاریندان قالخاراق،
آلقیش دئییر عشقی بؤیوک، بیر قهرمان میللته،
او آلوولار شعله چکیب شفق سالیر ظولمته…
جللاد! منیم دیلیمدهدیر بایاتیلار، قوشمالار،
ده! اونلاری هئچ دویدومو سنین او داش اوریین؟
هر گرایلی پردهسینده مین آنانین قلبی وار…
هر شیکستهن اوولادیدیر بیر مقدس دیلیین،
ده! اونلاری هئچ دویدومو سنین او داش اوریین؟
سؤیله! سنمی خور باخیرسان منیم شعر دیلیمه؟
قوجا شرقین شهرتیدیر فضولی’نین غزلی.
سنمی «تورک خر» دئییرسن اولوسوما، ائلیمه؟
داهیلره سود وئرمیشدیر آذربایجان گؤزهلی…
قوجا شرقین شهرتیدیر فضولی’نین غزلی.
جللاد! یانیب اود اولسا دا، کوله دؤنمز آرزولار،
طبیعتین آنا قلبی قول دوغمامیش اینسانی.
هر اوریین اؤز دونیاسی هر سعادت آرزولار،
قانلار ایله یازیلمیشدیر هر آزادلیق داستانی…
طبیعتین آنا قلبی قول دوغمامیش اینسانی.
ازل باشدان دوشمهنیمدیر اوزو موردار قارانلیق…
هر تورپاغین اؤز عشقی وار، هر میللتین اؤز آدی.
کایناتا دییشمرهم شؤهرتیمی بیر آنلیق،
منهم اودلار اؤلکهسینین گونش دونلو اؤولادی.
هر تورپاغین اؤز عشقی وار، هر میللتین اؤز آدی.
ندیر او دار آجاغلاری، ده کیملردیر آسیلان؟
اویونجاقمی گلیر سنه وطنیمین حاق سسی؟
دایان!.. دایان! اویاق گزیر هر اورکده بیر آسلان
بوغازیندان یاپیشاجاق اونون قادیر پنجهسی،
اویونجاقمی گلیر سنه وطنیمین حاق سسی؟
جللاد! سنمی، ده! قیریرسان فداییلر نسلینی؟
میللتیمین صاف قانیدیر قورد کیمی ایچدیین قان.
زامان گلیر… من دویورام اونون آیاق سسینی،
شهیدلرین قیام روحو یاپیشاجاق یاخاندان.
میللتیمین صاف قانیدیر قورد کیمی ایچدیین قان.
بیر واراقلا تاریخلری، اوتان منیم قارشیمدا،
آنام تومریس کسمهدیمی کیخوسروون باشینی؟
کوروغلو’نون، ستارخانین چلنگی وار باشیمدا.
نسیللریم قویمایاجاق داش اوستونده داشینی،
آنام تومریس کسمهدیمی کیخوسروون باشینی؟
سور آتینی، دؤردنالا چاپ! میدان سنیندیر… آنجاق؛
من گؤرورهم آل گئیینیب گلن باهار فصلینی…
قوجا شرقین گونشیدیر یاراندیغیم بو تورپاق،
من یئتیردیم آل بایراقلی اینقیلابلار نسلینی،
من گؤرورهم آل گئیینیب گلن باهار فصلینی…