ایرانین آذربایجانا قارشی سون واختلار تهدیدائدیجی ریتوریکاسینین سببلرینی ایضاح ائتمهیه چالیشان مقاله یاییلیب.
Axar.az خبر وئریر کی، بو بارهده مقاله «The Middle East Eye» سایتیندا «ایران و آذربایجان محاربهنین بیر آددیملیغیندادیر؟» باشلیغی ایله تیراژلانیب.
مؤلفی فردین افتخاری اولان مقالهنی آوروپادا یاشایان ژورنالیست ائلبیی حسنلی ترجمه ائدیب. او بیلدیریب کی، مقالهده تهران-باکی مناسیبتلری ایرانین نقطه-نظریندن تحلیل ائدیلیر.
افتخاری تهران اونیورسیتتینین رگیونشوناسلیق فاکولتهسینده چالیشیر. ایرانین میللی تهلوکهسیزلیگی و خاریجی سیاستی ایله باغلی آراشدیرمالاری ایله تانینیر.
مقالهده نلر وار و ایرانین ادعاسی ندیر؟
ایرانین ۱-جی ادعاسی
افتخاری یازیر کی، ایسرایل سون ایللر آذربایجانا کلی میقداردا حربی تکنیکا گؤندریب. ایسرایل ایرانین نووه اوبیئکتلرینه هجوم ائتمک فیکرینه دوشهجیی تقدیرده آذربایجاندا مؤوجود اولدوغو سؤیلهنیلن هاوا لیمانیندان ایستیفاده ائده بیلر.
جواب: البته کی، بو، بهانهدیر. آذربایجان دفعهلرله بیان ائدیب کی، اراضیسیندن ایرانا قارشی هر هانسی عملیاتا امکان وئرمهیهجک.
بو، اؤلکهمیزین دییشمز سیاستیدیر. ایرانا موناسیبتده بو مسلهنی خصوصیله وازکئچیلمز ائدن ایسه بو اؤلکهده ۴۰ میلیونا یاخین آذربایجانلینین یاشاماسیدیر. ایران اوردوسوندا یوزمینلرله آذربایجانلی خیدمت ائدیر، ایران اراضیسی بومبالاناجاغی تقدیرده ان چوخ اذیت چکهنلرین باشیندا آذربایجانلیلار اولاجاق.
دیگر طرفدن، ایران وورولاجاغی تقدیرده شمالا میلیونلارلا آذربایجانلی اوز توتا بیلر. آذربایجان رسپوبلیکاسینین ایسه بو قاچقینلاری قبول ائتمک امکانی خاریجیندهدیر، هم ده قبول ائتمهیه ده بیلمز – چونکی قارداشلاریمیزدیر، سویداشلاریمیزدیر، بورا اونلارین دا اؤلکهسیدیر. بئله بیر چیخیلمازلیغا آذربایجان راضی اولارمی؟ اؤز سویداشلارینین زیان گؤرمهسینی امکان وئررمی؟
مومکون دئییل و بونو ایران دا بیلیر، آنجاق ساختا بهانهسینی تکرارلاییر.
ایرانین ۲-جی ادعاسی
مؤلفین فیکرینجه، آذربایجانین انرژی رسورسلاری و ترانزیت امکانلاری، ائلجه ده ایران و خزر دنیزی سرحدلریندهکی گئوسییاسی مؤوقعی و حربی گوجو آمریکا و آوروپانی باکییا قارشی داها یومشاق مؤقع سرگیلهمهیه سؤوق ائدیب. بو باخیمدان، آذربایجانین «بینالخالق جزاسیزلیقلا» قونشو تورپاقلاری فتح ائتمک اوچون میلیتاریزمدن ایستیفاده ائده بیلدیی تقدیرده، گلهجکده ایرانین شمال-غرب سرحدلری و ایرانین آذربایجانلیلارین یاشادیغی ایالتلرینه میدان اوخوماق احتیمالی داها یوکسک اولاجاق.
بو مقصدله آذربایجان پرزیدنتی ایلهام علیئو آچیق شکیلده اؤزونو ایران آذربایجانلیلارینین حقوقلارینین مدافعهچیسی اعلان ائدیب، آذربایجان مئدیاسی ایسه آذربایجانلیلار یاشایان ایران اراضیسینی «جنوبی آذربایجان» آدلاندیریب.
تهران باکینین اراضی آوانتوریزمی قارشیسیندا گئری چکیلرسه، آذربایجان چوخ گمان کی، غرب اوچون داها نفوذلو و اهمیتلی اولاجاق.
جواب: آذربایجان هئچ واخت هئچ بیر اؤلکهنین تورپاغینا ادعا ائتمهییب، آذربایجان تورپاغی ۳۰ ایلدیر ایشغال آلتیندادیر و هله ده ایشغالدان تام آزاد اولماییب.
آذربایجان ارمنیستانلا سرحدلرین دلیمیتاسییاسی و دمارکاسییا اوچون دفعهلرله تاکید ائدیر، صولح سازیشی ایمضالاماغا چالیشیر. بو حالدا کیمدیر میلیتاریست؟ کیمدیر ایشغالچی؟
ارمنیستان سرحدی دلیمیتاسییا ائتمک ایستمیر – چونکی ایشغال ایللریندن بینالخالق سوییهده تانینان سرحدلریمیزه گیریب، اؤز اراضیسینه قاتیب. آذربایجان تاکیدله بو اراضیلردن چیخماغی طلب ائدیر، ارمنیستان ایسه چیخمیر، سرحد بؤلگهسینده یاشایان اهالیسی ایللردیر آذربایجان تورپاقلارینا داخیل اولوب، بورانی اوتلاغا چئویریب، اکین اکیب، بیزیم یوللاردان ایستیفاده ائدیرلر. آذربایجان اوردوسو بو اراضیلره گیرهنده ایسه چیغیر-باغیر سالیرلار کی، اوتلاقلاریمیز، اکین ساحهلریمیز الیمیزدن آلیندی.
بس نیه دلیمیتاسییا ائتمیر سرحدی؟ نیه دقیق سرحدین چکیلمهسینه راضی دئییل؟
چونکی اشغالی داوام ائتدیرمک، سرحدده اله کئچیردیی اراضیلری ساخلاماق ایستییر. اوردولاری «گوزگو پرینسیپی» ایله گئری چکمک طلبی ده بوندان دوغور. ایستییرلر کی، اوردولار گئری چکیلسین، ارمنی اهالیسی ده او اراضیلردن ایستیفادهیه داوام ائتسین و دلیمیتاسییا اونیللرله "نتیجهسیز" قالسین...
او کی قالدی ایرانا، آذربایجان هئچ واخت ایرانا میدان اوخوماییب، عکسینه، هر زامان ایرانین مئیدان اوخومالاری، ارمنیستانین اشغال سیاستینه داوام ائتمهسی اوچون دوشمن اؤلکهیه گؤستردیی میثیلسیز یاردیملارلا اوزلشیب.
آذربایجان مئدیاسی «ایران اراضیسینی» دونندن «جنوبی آذربایجان» آدلاندیرماغا باشلاماییب. «جنوبی آذربایجان» ایکییه بؤلوندویوموز واختدان بیزیم ادبیاتیمیزدا، تاریخیمیزده، بایاتیلاریمیزدا ایشلنیب. بو، سون ۳۰ ایلین ترمینی دئییل کی، ایران بونا اعتراض ائتسین؟
آراز چایینین جنوبوندا آذربایجان اولدوغونو ایران اؤزو ده تصدیقلییر: غربی و شرقی آذربایجان اوستانلاری ایرانین انضباطی اراضی بؤلگوسودور. عمومیلیکده ۶ اوستانا بؤلدویو آذربایجان اراضیلرینی بیز نئجه آدلاندیرمالیییق؟
«آواتوریزم» ایسه داها چوخ ایران اوچون خاراکتریکدیر. هر زامان آوانتوریزمه گئدیب و آذربایجان رئاکسییا وئرمدیکجه ادعالارینی آرتیریب. محض ایندی ایرانین آواتوریزمی قارشیسیندا آذربایجان گئری چکیلمیر؛ محض ایرانین آذربایجانا قارشی آچیق تهدیدلریندن سونرا آذربایجان گونئیدهکی ۴۰ میلیونلوق سویداشینین حقوقلارینین آچیق مدافعهسینه باشلادی.
ایرانین ۳-جو ادعاسی
«ایران هم ده سرحدینده آذربایجانین گوندهمیندن ایرلی گلن گئواقتصادی تهلوکه ایله اوز-اوزدیر. ۲۰۲۰-جی ایل آتشکس سازیشینده ناخچیوانلا آذربایجان آراسیندا بیرلشدیریجی مارشروتون یارادیلماسی نظرده توتولسا دا، باکی ارمنیستاندان یوکسک ایستاتوسلو دهلیز ایستییر. زنگزور دهلیزی، اساساً، رگیونال تجارت دهلیزی اوچون اؤز باخیشلاری اولان روسییا و ایرانی مارگیناللاشدیراراق، خزر دنیزی و جنوبی قفقاز واسطهسیله مرکزی آسییادان آوروپایا ایستراتژی ترانزیت مارشروتو آنلامینا گلیر.
ایران آذربایجانین اساس حیصهسینین ارمنیستان اراضیسیندن کئچمکله ناخچیوانا بیرلشدیریلمهسینین علیهینه دئییل، تهران آذربایجانین مختار رسپوبلیکایا چاتماق اوچون اؤز هاوا مکانیندان ایستیفاده ائتمهیه ده اجازه وئریب. ایران اوچون داها چوخ ناراحاتلیق دوغوران اودور کی، باکی زنگزور دهلیزیندن سیاسی، اقتصادی و تهلوکهسیزلیک مقصدلری اوچون ایستیفاده ائتمک پوتنسیالینا صاحب اولا بیلر».
جواب: آذربایجان ۱۰ نویابر ۲۰۲۰-جی ایل سازیشینده نه نظرده توتولوبسا، اونو دا ارمنیستاندان طلب ائدیر. بو، ۹-جو بندده عکسینی تاپیب. همین بنده گؤره، ناخچیوانلا آذربایجانین غرب رایونلارینی بیرلشدیرهجک یول مانعهسیز اولمالیدیر، نظارتی ایسه روسییا ف.ت.خ حیاتا کئچیرمهلیدیر.
بو، بیرباشا دهلیز دئمکدیر – یولدا نقلیاتین تهلوکهسیز و مانعهسیز گئدیش-گلیشینین تعمین ائتمک عهدلیینی ارمنیستان اوزرینه گؤتوروب، تهلوکهسیزلییه ضمانت وئرن و یولا نظارت ائتمهلی اولان ایسه روسییادیر.
بو دا ارمنیستاندان طلب ائدیلیر. ایرانا بونون نه عایدیتی وار؟ زنگزوردان مانعهسیز گئدیش-گلیش ایرانی نیه ناراحات ائتمهلیدیر؟
"روسییانین مارگیناللاشماسی" ایفادهسی ده اؤزونه یولداش آختارماق جهدیدیر. روسییا بو دهلیزین آچیلماسیندا بیرباشا ماراقلیدیر - هم اقتصادی، هم ده سیاسی باخیمدان.
ایرانین ۴-جو ادعاسی
«آذربایجانین ۲۰۲۰-جی ایل آتشکس راضیلاشماسینا عمل ائتمهمهسی، لاچین دهلیزی اطرافیندا باش وئرنلر فونوندا باکینین تل-اویوله سیخ علاقهده اولماسی رسمی تهرانی آذربایجانین اعتبارلی طرفداش اولمادیغی قناعتینه گتیریب. لاچین سناریسینین گلهجکده ایران سرحدینده تکرارلانا بیلجیی ریسکی وار».
جواب: محض ارمنیستان زنگزور دهلیزینه امکان وئرمدیی، لاچین دهلیزیندن حربی مقصدلر اوچون ایستیفاده ائتدیی، جینایتکارجاسینا خانکندییه سلاح و مینالار داشیدیغی اوچون؛ محض ایرانین بو دهلیزدن سوء-ایستیفاده ائدرک، خانکندییه قانونسوز داشیمالار حیاتا کئچیردیی، سپاراتچی-ترورچولارا یاناجاق، سلاح-سورسات، پوا چاتدیریب، سونرا دا متخصص گؤندریب، اوردا آذربایجانا قارشی ارمنی ترورچولارا تعلیم کئچدیی اوچون لاچین دهلیزی نظارته گؤتورولدو.
اورتادا اونلارلا فاکت، ثبوت، گؤرونتولر اولدوغو حالدا ایرانین بو ادعاسی، اؤز تفریقچی، قیزیشدیریجی حرکتینی گیزلتمهسی، سپاراتچیلاری آذربایجانا قارشی سلاحلاندیرماسینی اؤرت-باسدیر ائتمک جهدی گولونجدور.
ایرانین ۵-جی ادعاسی
«حاضردا تهرانین اساس تهلوکهسیزلیک پریوریتئتی آذربایجانین ارمنیستانین جنوبونو ایشغال ائتمهسینین و اونون ایرانلا سرحدینی اله کئچیرمهسینین قارشیسینی آلماقدیر. اونون سیاسی پریوریتتلری آراسیندا داغلیق قاراباغین اراضی ایستاتوسو ایله باغلی ارمنیستان و آذربایجان آراسیندا بیرباشا دانیشیقلارین آپاریلماسی، آوروپا و ناتو کیمی یابانچی آکتورلارین اشتراکی اولمادان کومونیکاسییا خطلرینین و سرحدلرینین یارادیلماسی داخیلدیر».
جواب: بو، آرتیق حیاسیزلیق، حقوق تانیماماغین سون حدیدر
اولا، ۱۰ نویابر ۲۰۲۰-جی ایل سازیشینده قاراباغ ارمنیلری اوچون هئچ بیر ایستاتوس نظرده توتولماییب. آذربایجان ایسه بیرمعنالی اعلان ائدیب کی، ایستاتوس اولمایاجاق.
ایران هانسی اخلاق، هانسی حقوق، هانسی حاقلا ۴۰ مین ارمنی اوچون ۱۰ میلیونلوق خالقین ایچینده خصوصی ایستاتوس ایستییر؟
بو جور ادعایا دوشن اؤلکه ۸۵ میلیونلوق اهالیسینین آز قالا یاریسینی تشکیل ائدن آذربایجانلیلارا مختاریت وئریبمی؟ اؤلکهنین ۵۰ فایزینی تشکیل ائدن خالقا مدنی مختاریت بئله وئرمهیهن ایران هانسی اوزله، صیفتله آذربایجاندان ۴۰ مینلیک ارمنییه ایستاتوس وئرمهسینی ایستییر؟
عمومیتله، بو پروسسه ایران نیه قاریشمالیدیر؟ اونو کیم وکیل سئچیب؟ آذربایجان و ارمنیستان آراسینداکی دانیشیقلاردا ۳۰ ایلدیر بللی واسطهچیلر وار. بو واسطهچیلرین ایچینده ایران آدینا هارداسا راست گلینیبمی؟
ایرانین ۶-جی ادعاسی
«ایران جنوبی قفقازدا غربین رهبرلیک ائتدیی صولحمراملی میسییالاردا ماراقلی دئییل. داها دوغروسو، ایران، روسییا، تورکییه، ارمنیستان، آذربایجان و گرجوستانین اشتراکی ایله بحرانی ۳+۳ فورماتی ایله حل ائتمهیه اوستونلوک وئریر.
تهرانین اقتصادی پریوریتتلرینه گلینجه، بونلار ترانزیت دهلیزلرینده برابر اشتراک و رگیونال اقتصادی ماراقلارین عدالتلی شکیلده بؤلوشدورولمهسینی احاطه ائدیر.
جواب: رگیوندا ۳+۳ فورماتینی ایرلی سورهن، ارمنیستانین یانیندا اولان و ۴۴ گونلوک ساواشداکی مغلوبیتین مسئولیتینی بؤلوشوب، دپرسییایا دوشن ایرانی وضعیتدن چیخارماق، رگیونال لاییحهلره جلب ائتمک تشببوسو ایله چیخیش ائدن محض آذربایجاندیر، ایلهام علیئودیر!
دونهنه قدر ۳+۳ فورماتینا سویوق یاناشان ایران نئجه اولدو کی، ایندی بو فورماتا اوستونلوک وئرهسی اولدو و یاخود اؤزونو بئله گؤستریر؟
ترانزیت دهلیزلرده برابر اشتراکا گلینجه ایسه - زنگزور دهلیزیندن هانسی برابر اشتراکدان صحبت گئده بیلر؟ بو، آذربایجانین ارمنیستاندان کئچن لاییحهسیدیر، ۱۰ نویابر ۲۰۲۰-جی ایل سازیشینده نظرده توتولوب. ایران هانسی اساسلا بو دهلیزده رول آلماق ایستییر؟
حالبوکی بو دهلیزین ایرانا دا بؤیوک اقتصادی خیر وئرجیی دفعهلرله قید ائدیلیب. ایران بوندان آرتیغینی ایستییر؟ قافاندا اونا گؤره کونسوللوق آچیب کی، زنگزور دهلیزینده ف.تخ. یوخ، اطلاعات و یا سپاه دورسون؟
ایرانین ۷-جی ادعاسی
«ایرانین جنوبی قفقازدا ماکرو سیاستی رگیونال طارازلیغی قوروماق، مناقیشهلرین و محاربهلرین قارشیسینی آلماقدان عبارتدیر. ایران آذربایجانلا گرگینلیگی آرتیرماق و حربی مناقیشهیه باشلاماق نیتینده دئییل و بو یاخینلاردا خوشمراملیلیق علامتی اولاراق آذربایجانا یئنی سفیر تعیین ائتدی.
ایرانین نقطه نظریندن آذربایجانین داورانیشی ایسرایلین تخریباتلارینین نتیجهسیدیر و ایران باکینی قورخوتماق اوچون دئییل، ایسرایلی آذربایجاندان گئری ایتهلهمک اوچون اؤز سرحدی بویونجا حربی قوهلری یئرلشدیریب. ایرانین حربی ایکانلاری محدود و یا گنیشمیقیاسلی مناقیشه وضعیتینده تهلوکهسیزلیگی کؤورک اولاجاق آذربایجاندان خیلی اوستوندور».
جواب: بوردا هم ادعا، هم اعتراف، هم ده سون دؤورلرده یوروتدویو سیاستین ایفلاسا اوغرادیغینی آنلاماق آجیسی وار.
۱. ایران جنوبی قفقازدا مناقیشهلرین قارشیسینی آلمیر، مناقیشه یارادیر - عکس حالدا، ارمنیستانا راکتلر و پوا-لار باغیشلاییب، اونو آذربایجانا قارشی قیزیشدیرمازدی؛
۲. آذربایجانلا محاربهیه باشلاماق نیتینده دئییل – دئمه، ایسرایلی آذربایجاندا ایتهلهمک اوچون سرحدیمیزه اوردو ییغیبمیش.
بوتون دونیا ایرانین آذربایجانا محاربه ائتمهسینی ایستییر – یالنیز آذربایجاندان باشقا. چونکی ایران آذربایجانا محاربه اعلان ائتسه، ایرانا درحال ایسرایل باشدا اولماقلا، غرب آغیر ضربهلر ائندیرهجک.
بونو آرزولامایان آذربایجاندیر – یوخاریدا سببینی دئدیک.
دیگر طرفدن، دوغرودانمی ایران ائله دوشونور کی، آذربایجاندان ایسرایلی «قووماق» اوچون سرحدیمیزه اوردو گتیرمک نورمال "تاکتیکا"دیر؟ بونون اوچون آذربایجانلا اقتصادی-سیاسی علاقهلری ان یوکسک سوییهیه قالدیرماق لازیم ایدی، اوردو گتیرمک، آذربایجانی هدهلهمک یوخ!
ایران آذربایجانا دوشمنچیلیکله، قصداً، دوشونولموش صورتده ایسرایلی رگیونا داخیل ائدیر و بونو آنلاماماق اوچون "ملا" اولماماق کیفایتدیر.
۳. ایرانین گنیشمیقیاسلی مناقیشهده آذربایجاندان حربی اوستونلویونو بو مقالهده بیلدیرمیین اؤزو ده هدهدیر.
البته، ایران آذربایجاندان حربی باخیمدان اوستون اولا بیلر، اوستوندور ده، آنجاق ایسرایلین قفیل هجوملارینا آچیقدیر، آذربایجان اراضیسینی شوشا بیاننامهسی ایله حمایهسی آلتینا آلان ناتو-نون ان قدرتلی اوردوسو – تورکییهنین قارشیسیندا ضعیفدیر…
بو، ایراندان فرقلی اولاراق، بیزیم هدهیه جوابیمیز دئییل، رئاللیغی بیر داها ایضاح ائتمییمیزدیر.
ایرانین آذربایجانا قارشی ممکون آقرسییاسی و هجوموندان دهشتلی درجهده زیان چکهجک اؤلکه اولاجاقسا، بو، ائله ایرانلا آذربایجان اولاجاق. تهران بونو آنلاییرسا - چوخ یاخشی!
آنجاق بو شرایطی ایسه بیز یاراتمامیشیق – سادهجه، هدهلر قارشیسیندا گئری چکیلمیریک.
نتیجه ایسه وار – باخ، «۳+۳» فورماتیندان آرتیق هوسله دانیشیر، آذربایجانلا مناقیشه ایستمدیینی آچیق اعلان ائدیر…
