Kult.az «گونئی آذربایجانی تانیاق» لایحهسی چرچیوهسینده غربی آذربایجان ایالتینین سولدوز (نقده) محلی حاقدا معلوماتی تقدیم ائدیر:
جغرافی مؤوقعی و انضباطی بؤلگوسو
سولدوز (نقده) – گونئی آذربایجانین غربی آذربایجان ایالتینین محلیدیر. اوللر سولدوز کیمی تانینان محلین آدی پهلوی حاکمیتی دؤورونده - ۱۹۶۷-جی ایلده دییشدیریلرک «نقده» آدلاندیریلیب. شهرین آدینین بورادا یاشایان سولدوز تورک طایفالرینین آدیندان گؤتورولدویو بیلدیریلیر.
اهالیسی، آدینین اتیمولوگییاسی، اینانجی
سولدوز شهری ۱۰۵۰.۰۸۷ کوادرات کیلومتر ساحه ایله غربی آذربایجان ایالتینین اراضیسینین ۲.۶۷ فایزینی تشکیل ائدیر. شهر ایالت مرکزی اولان اورمیه شهرینین ۱۰۰ کیلومتره جنوب و جنوب شرقینده، اورمیه گؤلوندن ۷۰ کم جنوب-غربده، دنیز سوییهسیندن ۱۳۰۰ متر هوندورلوکده یئرلشیر. ۲۰۲۱-جی ایلین سیاهییاالماسینا گؤره اهالیسی ۱۳۳.۵۰۰ نفردیر. اهالینین ۶۵ فایزی شهرده، ۲۸ فایزی کندده، ۷ فایزی ایسه کؤچری یاشاییر. شهر سویوقبولاق (مهاباد)، پیرانشهر، اوشنو (اوشنویه) و اورمیه ایله احاطه اولونوب. شهر اهالییسینین ۷۸ فایزی، کند اهالیسینین ایسه ۵۷ فایزی ساوادلیدیر.
رایونون اتنیک ترکیبی اساساً آذربایجان تورکلریندن عبارتدیر. رسمی ایستاتیسکالارا گؤره، سولدوز جمعیتینین ۶۵ فایزدن چوخو آذربایجانلیلار، ۳۵ فایزی ایسه کوردلر و باشقا اتنیکلردن عبارتدیر.
۱۹۷۹-جو ایل انقلابیندان اؤنجه بورادا تخمیناً ۸۰۰ یهودینین یاشادیغی بیلدیریلیر. اونلار انقلابدان سونرا اؤلکهدن چیخیب، قالان آز سایدا یهودی ایسه دیگر بؤلگهلره کؤچهرک کیملیکلرینی گیزلتمک مجبوریتینده قالیبلار.
سولدوزون جمعیتینین اؤنملی حصهسینی قاراپاپاق تورکلری تشکیل ائدیر. اونلار قاجار دیناستییاسینین(سلسه) ائرکن واختیندا قافقازدان گونئی آذربایجانا کؤچورولوب و سولدوز دوزنلیینده مسکونلاشیبلار.
بو شهرین تاریخینده چوخلو حادثهلرین ایزی وار. آرکئولوژی قازینتیلار حسنلی تپهده شهرین قدیم تاریخیندن بحث ائدیر و شهرین سالینما تاریخینین میلاددان اول ۲۰۰۰-جی ایله عاید اولدوغونا اشاره ائدیر. آسورییا، مانا و تورک طایفالاری بورادا مسکونلاشیبلار.
ولادیمیر مینورسکی سولدوز شهرینین آدی بارهده یازیر کی، بورا ۱۳۰۴-جو ایلده قازان خان طرفیندن امیر چوبانا وئریلیب. بونا اساساً، سولدوز آدینین منشأیینین امیر چوبانین آدیندان گؤتورولدویو احتمالی دا وار. بیر سیرا قایناقلاردا ایسه سولدوز سؤزونون بؤلگهده یئرلشن سولاق دوزنلیکلردن آلیندیغی، «سولو دوز» آنلامینا گلدیی قید ائدیلیر. بونونلا یاناشی شهرین باشقا آدی نقدنین ایسه نوقادای تورکلرینین آدیندان گؤتورولدویو بارهده نظریهلر مؤوجوددور.
بیر سیرا آرکئولوژی قازینتیلار و فاکتلارا اساساً، بو شهرین تاریخینین ۷۰۰۰ ایله یاخین اولدوغو بیلدیریلیر. سولدوزون شمال-شرق استقامتیندن ۹ کیلومتر آرالیدا، اورمیه گؤلونون ۱۲ کیلومتر جنوب-غربینده یئرلشن و ۶۰۰۰ ایللیک تاریخی اولان حسنلی تپهسی آدلی تاریخی یئر، بؤلگهنین و عمومیتله گونئی آذربایجانین (ایرانین) چوخ اهمیتلی تاریخی مسکن و عابدهلریندن حساب ائدیلیر.
حسنلی تپهسینده داشدان ایشلنمیش معمارلیق نمونهلری، او جملهدن چوخ سایدا معبدلر، قالا، برج و باشقا حربی استحکاملار، دینی مراسملرین کئچیریلمهسی اوچون اوستو آچیق میدانچالار، قربانگاهلار و باشقا تیکیلیلرین قالیقلاری مؤوجوددور.
حسنلی تپهسیندن آشکار ائدیلمیش تاریخی تاپینتیلار آراسیندا «حسنلی» آدی وئریلمیش قیزیل جام دونیانین ان اسکی و اهمیتلی تاریخی تاپینتیلاریندان بیری ساییلیر.
حسنلی تپهسینین شمال اتییندهکی نکروپول اراضیسینده ۱۹۴۷-۱۹۴۸-جی ایللرده مستقل قازینتیلار آپاریلمیشدیر و م.راد و آ.حکیمی اؤز تدقیقاتلاریندا سلیقهسیز استقامتلی دفنلری شرح ائتمیشلر. اونلارا گؤره، حسنلی ساکینلری دفن زامانی گونشی اساس استیامت گؤتوروبلر. اونا گؤره ده ایلین و گونون واختیندان آسیلی اولاراق دفن زامانی استقامتلر دییشیردی.
حسنلی تپهسیندن باشقا بورادا تاریخی قالیقلارلا زنگین اولان و قازینتیلار آپاریلان تپهلرین ایچینده ان اهمیتلیلریندن حاجی فیروز تپهسی، دلمه تپه، پیشتهلی تپه، نادر تپه، آغابیلی تپه، عقربلی تپه، آغجوزوه کورقانی و باشقا آدلارینی چکمک اولار.
سولدوز شهری اؤزونون اؤزل توپوگرافیک مؤقعینه گؤره دوزنلیکده یئرلشیر. اونون اساس داغلاری بودور: قاراداغ (۱۶۵۲)، سلطان یعقوب (۲۱۴۹)، بابا حسن داغی، خرنج، فیرنگی داغی، مهدی خان داغی و باشقالاری.
سولدوزون ایکی اساس چایی - گودار و بالیقچی چایلاریدیر. بو چایلار غربی آذربایجانلا عراق سرحددیندهکی یوکسکلیکلردن قایناقلانیب، آخاری بویونجا مختلیف سو قوللارینی اؤزونده بیرلشدیرهرک اوشنو (اوشنویه) دوزنلییندن کئچیب سولدوز دوزنلینه داخل اولور.
سولدوز ماحالیندا ۳۴۹۴۰ هکتار اراضیده اکین ایشلری آپاریلیر. بونون ۵۵.۲ فایزی دیمی، ۳۳.۳ فایزی سولو اکین اراضیلریدیر. اکین آلتیندا اولان اراضیلرین محصولونون ۲۸.۸۹ فایزی باغ محصوللاریدیر. ماحالدا اکیلیب و یئتیشدیریلن محصوللار اساساً نوخود، چغندر، لوبیا، آرمود و قوزدور.
ماحالدا مالدارلیق، قوشچولوق و آریچیلیق گئنیش شکلده، بالیقچیلیق ایسه قسماً یاییلیب. سولدوز ماحالی غربی آذربایجان ایالتینین بال، قیرمیزی ات، قوش اتی و یومورتایا اولان احتیاجینین چوخ حصهسینی اؤدییر. سولدوز ماحالیندا سالینمیش گؤللرده داها چوخ کپور آمور و فیتوفاگ بالیقلاری یئتیشدیریلیر.
ال ایشلری:
سولدوزدا اساساً خالچا، کیلیم، حصیر، پالاز، جاجیم، کئچه و باشقا بو کیمی ال ایشلری یایغیندیر.
رسمی ایستاتیستیکایا گؤره، سولدوز ماحالیندا بئش فعال معدن مؤوجوددور. بو معدنلردن استحصال اولونانلار اساساً اونیکس مرمری، آروانیت مرمری، چینی داشی و بزک داشلاریدیر.
سولدوز ماحالیندا چوخ سایدا کیچیک فابریک و سئخ(آتلیه) فعالیت گؤستریر.
بونلارین چوخو کیچیک سئخلردن عبارتدیر. کیچیک فابریک و سئخلرده اساساً ۵ نفردن آز ایشچی مشغولدور. اورتا فابریک و سئخلرده ایشچیلرین سایی ۶-۹ آراسی، بؤیوک فابریک و زاوودلاردا ایسه ۵۰ نفردن چوخدور.
سولدوز صنایع شهرجیی:
بو شهرجیک سولدوز-محمدیار یولونون ۵ کیلومترلیینده یئرلشیر و اونون عمومی ساحهسی ۳۰ هکتاردیر. بورادا تکستیل، ارزاق ماللاری واحدی فعالیت گؤستریر.
سولدوزدا ۲ عمومی کتابخانا، ۲ کینوتئاتر، ایکی مدنی محصوللار (کیتاب، دیسک، درگی و...) ساتیشی ایله مشغول اولان مرکز، ۱ موزه، ۲ مطبع مؤوجوددور.
سولدوزون اساس گؤرمهلی یئرلری آشاغیداکیلاردان عبارتدیر:
سولدوز گؤلو: سولدوز شهرینین ۲۵ کیلومترلیینده یئرلشیر.
گودار چایی: بو چای غربی آذربایجانلا عراق سرحدیندهکی یوکسکلیکلردن قایناقلانیر. اونون سولدوزدان کئچن حصهسینده بیر چوخ طبیعی گؤزللیکلر و استراحت یئرلری اولدوغو اوچون بؤلگهیه گلن توریست و قوناقلارین دقتینی جلب ائدیر.
گودار درهسی: بو دره سولدوزون شمالیندا یئرلشیر و بیر چوخ طبیعی گؤزللیکلره و بولاقلارا مالیکدیر. بورا تعطیل گونلرینده سولدوز اهالیسی و شهره گلن قوناقلارین استراحت یئریدیر.
حسنلی بندی: بو بند حسنلی (شورگؤل) گؤلو اوزرینده قورولوب. طبیعی گؤزللیینه گؤره، اهالینین، ائلجه ده قوناقلارین دینجلمه و ایلنجه مکانیدیر.
محمد اوراز مزاری: بورادا سولدوزون محمد اوراز آدلی مشهور آلپینیستی دفن اولونوب. بورا بیر چوخلارینین، خصوصیله آلپینیستلرین تئز-تئز زیارت ائتدیکلری یئر ساییلیر.
یئددی گؤز بولاغی: سولدوزون ان مشهور گزمهلی یئری و پارکلاریندان اولان بو مکاندا یئددی بولاق وار.
سولدوزدا مؤوجود اولان تاریخی اثر و طبیعت عابدهلرینین ۸۴-او رسمی اولاراق ایران مدنی ارث، توریزم و ال ایشلری تشکیلاتی طرفیندن قیدیاتا آلینیب.
سولدوز قتل عامی:
ایراندا پهلوی حاکمیتینین دئوریلمهسیندن سونرا ۱۹۷۹-جو ایل آپرلین ۲۰-ده گونئی آذربایجانین سولدوز شهرینده ترور آکتی باش وئریب.
حاکمیت دییشیکلییندن ایستیفاده ائدن کورد سلاحلی قروپلاشمالارینین سولدوزو آذربایجان تورکلریندن تمیزلمک جهدی قتل عاما سبب اولوب.
کورد سلاحلیلاری سیاسی پارتیا آدی آلتیندا ایرانداکی چئوریلیشدن استفاده ائدرک حربی بازالاری غارت ائدیب و آغیر-یونگول سلاحلارلا سولدوز (نقده) شهرینده توپلانماغا باشلاییرلار.
اونلارین مقصدی آذربایجان تورپاقلارینین ایچینه نفوذ ائتمک، یئنی تورپاقلار غصب ائتمک و «بؤیوک کوردوستان» یاراتماق ایدی. شهرده یاشایان سلاحسیز، دینج آذربایجان تورکلرینین هوجوما معروض قالماسی چوخ بؤیوک ایتکی ایله نتیجلنیب.
تخمیناً ۱۰ گون داوام ائدن سلاحلی هوجوم گونئی آذربایجانین باشقا بؤلگهلریندن یاردیما گئدن سلاحلی شخصلرین و حکومت قوهلرینین سعیی نتیجهسینده باشا چاتیب.
