Kult.az «گونئی آذربایجانی تانییاق» لاییحه‌سی چرچیوه‌سینده شرقی آذربایجان ایالتینین مرند محلی حاقدا معلوماتی تقدیم ائدیر:

جوغرافی مؤوقعی و اینضیباطی بؤلگوسو

شرقی آذربایجان ایالتینین تبریز و ماراغادان سونرا اوچونجو بؤیوک شهری اولان مرند ایالتین شمال حیصه‌سین‌ده یئرلشیر. ۳۲۸۶ کوادرات کیلومتر ساحه‌سی اولان مرند شهری (ایالت اراضی‌سینین ۷،۲%-i) طبیعی گؤزللیکلری، مونبیت و محصولدار تورپاقلاری ایله مشهوردور. مرند جنوبدان تبریزله، شمال‌دان زونوز، علمدار و جلفا واسطه‌سیله آرازلا، غربدن خوی و ماکو ایله، شرقدن ایسه قاراداغ محالی ایله قونشودور.

۲۰۱۶-جی ایلده اهالینین سیاهییا آلینماسینا گؤره مرندین اطرافلا بیرلیکده اهالی‌سینین سایی ۲۶۰.۵۹۲ نفردیر. اونلارین تخمیناً ۱۵۰ نفری رایون مرکزینده یاشاییر.

طبیعی ایقلیم شرایطینه گؤره مرندین اراضی‌سینین ۲/۳ حیصه‌سی داغلیق و تپه‌لیکدیر. مرند دنیز سوییه‌سیندن ۱۳۰۰-۱۴۰۰ متر یوکسکلیکده یئرلشیر. تبریزله مرند آراسینداکی مسافه ۷۱ کم، جلفا (ناخچیوان) ایله ایسه ۶۰ ک.م-دیر. شهر ترانزیت یولو اوزرینده یئرلشدیینه گؤره تبریز-جلفا دمیر یولو، ائلجه ده تبریزدن آوروپایا گدن یوللار مرنددن کئچیر.

مرندی احاطه ائد‌ن بؤیوکلو-کیچیکلی داغ سیلسیله‌لری آراسین‌دا ۳۲۰۰ متر هوندورلویو اولان میشوو داغی جغرافی مؤوقعی، زنگینلیگی و طبیعتینین رنگارنگلیگی ایله فرقلنیر.

میشوو داغینین اتیین‌ده یئرلشن یام گدیی، یایلاغی و خیزک مرکزی بؤلگه‌نین ان تانینمیش استراحت و گزمه‌لی یئرلریندندیر.

مرندین اراضی‌سینی احاطه ائد‌ن باشلیجا چایلار سئلی سو، زیلبیر، زونوزچای، سینیق‌چای، قاراچای و علمدار چای‌دیر.

آدینین ائتیمولوگییاسی

آذربایجانین ان قدیم شهرلرین‌دن اولان مرندین آدی میلاددان اولکی دؤورلره عایید تاریخی منبع‌لرده «ماندقارنا» کیمی چکیلیر. بو، قدیم آذربایجان دولتی ماننانین آدی ایله علاقلندیریلیر. مرند سؤزو قدیم تورک دیلینده باسدیریلمیش، اؤرتولموش، دفینه کیمی شرح ائدیلیر. بو آدلا باغلی اهالی آراسیندا بئله بیر افسانه ده واردیر کی، گویا نوح پیغمبر و آناسی مرندده دفن ائدیلیب. لاکین نوه پیغمبر توربه‌سی ناخچیوان شهرینده یئرلشیر.

مرندین آدی یونان منبع‌لرینده میلاددان اول ۲-جی عصرده چکیلیر و بورادا یاشاییش منطقه‌سی اولدوغو قید ائدیلیر. تاریخی منبع‌لرین وئردیی معلوماتا گؤره، مرند شهری مادایلارین حاکمیتی دؤورونده بیر مدت مهم اینضیباطی مرکز کیمی ایستیفاده ائدیلیب.

تاریخده رولو

مرند آذربایجانین میللی قهرمانی بابکین باشچیلیغی آلتیندا عرب ایشغالینا قارشی حرکاتدا دا مهم مؤقع توتوب، مباریزه‌نین مهم اوجاقلاریندان بیری اولوب. محل چوخلو هجوم و تالانلارا معروض قالیب. اولکی شهرتینی ایتیردییندن منبع‌لرده شهرین آدی چوخ گئج-گئج چکیلیب.

صفویلرین حاکمیتی دؤورونده شهره خصوصی فیکیر وئریلیب، آبادلاشدیریلماسینا و بؤیومه‌سینه دقت یئتیریلدیی اوچون بؤلگه‌ده یئنی‌دن جانلانما باش وئریب.

مرند هم ده صفوی-عثمانلی آراسین‌دا باش وئرن محاربه‌لره شاهیدلیک ائدیب، همچینین، ایکی ایمپرییا آراسیندا باغلانان صولح مقاویله‌سینین مرکزی اولوب.

۱۶۱۸-جی ایلده مرندده صفوی-عثمانلی دولتلری آراسیندا یئنی صولح مقاویله‌سی ایمضالانیب. بو صولحه گؤره، ۱۶۱۲-جی ایلده ایستانبولدا باغلانمیش صولح مقاویله‌سین‌ده معین ائدیلمیش سرحدلر برپا ائدیلیب.

عینی زاماندا، ۱۷۴۷–۱۸۲۸-جی ایللر عرضینده موجود اولان مرند خانلیغی آذربایجان تاریخینده اؤزونه‌مخصوص یئری ایله سئچیلیر. بو خانلیق شیمالدان گرگر محلی، شرق‌ن قاراداغ خانلیغی، جنوبدان تبریز خانلیغی، غرب‌دن خوی خانلیغی ایله همسرحد ایدی. خانلیغین یارادیجیسی محمد رضا خاندیر. محمدرضا خان نادر شاه افشارین اؤلوموندن سونرا مرندین حاکمی اولوب. مرند خانلیغینا حاکم اولماق اوغروندا اصلن یکان محالیندان اولان میر قیلینج بابا خانین تؤره‌مه‌لری ایله خوی‌دان اولان دونبیلی ائلینین نماینده‌لری مباریزه آپاریردیلار.

۱۹۰۵-۱۹۱۱-جی ایللر آراسی مشروطه حرکاتین‌دا ستارخانین باشچی‌لیق ائتدیی مجاهید دسته‌لرینه قوشولان و اونا یاردیم گؤسترن مرندلیلره ایرتجاعچی شوجا نیظام خان مانع اولوردو. تبریزدن مشهور انقلابچی حیدر عموغلونون گؤندردیی سوقات باغلاماسیندا یئرلشدیریلن بومبانین پارتلاماسی نتیجه‌سینده شوجا نیظام هلاک اولور. بوندان سونرا مرند مشروطه‌چیلرین اساس دایاقلاریندان بیرینه چئوریلیر. ۱۹۲۰-جی ایلده شیخ محمد خیابانی عصیانیندا، ۱۹۴۵-۴۶-جی ایل ۲۱ آذر حرکاتیندا، ۱۹۷۸-جی ایل تبریز عصیانی و ۱۹۷۸-۷۹-جو ایللر انقلابیندا مرند اهالی‌سینین اهمیتلی رولو اولوب.

اقتصادیاتی، مشغول‌لوغو

مرند محلی، اؤزللیکله، رایون مرکزینده مختلیف ایریلی-خیردالی صنایع موسسه‌لری، فابریکلر و سخلرین اولماسینا باخمایاراق، بؤلگه‌نین ایقلیمی و مونبیت، محصولدار تورپاقلارینا گؤره، اهالینین اقتصادی گلیر و مشغوللوغو داها چوخ کند تصروفاتی ساحه‌سی ایله باغلیدیر.

بورادا شرقی آذربایجان ایالتینده موجود اولان باغ ساحه‌لرینین ۱۱ فایزی یئرلشیر. باغلاردان الده ائدیله‌ن چئشیدلی محصوللار ایالتله بیرگه ایرانین باشقا بؤلگه‌لرینه و خاریجی اؤلکه‌لره اخراج ائدیلیر.

همچینین، اکینچی‌لیک، آریچی‌لیق، حیواندارلیق، قوشچولوق مرندلیلرین اساس گلیر قایناقلاریندان بیریدیر. مرندده ۹ آکتیو معدنین اولماسی، غیری-متال مینرال محصوللارین ایستحصالینداکی نیسبی اوستونلویو، اؤلکه‌نین آوروپا، قفقاز و مرکزی آسییایا گئدن دمیریولو مارشروتوندا یئرلشمه‌سی، صنایع، معدن چیخارما و کند تصروفاتینین اعمالی صنایعسینه اینوستیسییالار اوچون بؤیوک پوتنسیالا مالیکدیر.

سون ایللر مرندده سو قیتلیغی پروبلمینین یارانماسی آز سو ایله یئتیشدیریلمه‌سی ممکن اولان، باهالی و «قیزیل بیتکی» آدلاندیریلان زعفران ساحه‌لرینین گئنیشله‌نمه‌سینه سبب اولوب. بو، مرندلیلرین مشغوللوق و اقتصادی سوییه‌لرینده دییشیکلیکله نتیجلنیب.

گونئی آذربایجانین باشقا یئرلرینده اولدوغو کیمی، مرنده ده ال ایشلری اهالینین بیر قیسمینین اساس مشغوللوغونا داخیلدیر. ائولرده و سخلرده چئشیدلی ناخیشلاردا خالچا، کیلیم، ججیم و ورنی توخونور. خصوصیله کند یئرلرینده آدی چکیلن ال ایشلری قادینلارین اساس مشغولیتلریندن ساییلیر.

بؤلگه‌ده دولوسچولوق و کرامیکا صنایعسی ایسه مرندین باشقا یئرلره آپاریلان اساس هدییه‌لیک محصوللاریندان ساییلیر.

بونلارلا یاناشی، مرند شرقی آذربایجانین اساس تجاری و توریزم بؤلگه‌لریندن بیری کیمی چوخ سایدا داخیلی و خاریجی قوناقلاری قبول ائدیر. بو سبب‌دن توریزم سکتورو و بیزنس ساحه‌سی ده مرندلیلرین اقتصادیاتین‌دا اهمیتلی رول اویناییر.

تاریخی عابده‌لری و گزمه‌لی-گؤرمه‌لی یئرلری

مرند محلی چوخسایلی تاریخی و طبیعی عابده‌لری ایله گونئی آذربایجانین ان زنگین بؤلگه‌لریندن بیری ساییلیر.

پیربالا مسجیدی، هووانس کیلسه‌سی، مانداگارانا آتشگاهی، مرند جمعه مسجیدی، سنسارود قالاسی، هولاکو قالاسی، شاه عباس کروانسارایی، مرندین تاریخی اوستو اؤرتولو بازاری، قاضی حمامی، حاجی موسی حمامی، تاریخی دوزلاخ قبیریستانلیغی، پیر خاموش توربه‌سی و ب. مرندین تاریخی عابده‌لریندن بیر نئچه‌سیدیر.

پیربالا شلاله‌سی، دوگیجان ماغاراسی، عیش آباد شلاله‌سی، یام گدیی و یایلاغی، یام خیزک خیزک یاماجی، یکانات قوروغو، علمدار داغی قوروغو، زونوز کندی، اویاندین کندی، مختلیف ایستی سو و معالیجوی کاراکترلی بولاقلار بؤلگه‌نین اساس گزمه‌لی و گؤرمه‌لی یئرلرینی تشکیل ائدیر.