کولت. آذ گنج یازیچی فرید اؤزایین یئنی "قوجا تابوت" حکایهسینی تقدیم ائدیر:
پالید آغاجیندان قاییردیغی تابوتون ایچینه گیریب نزاکتله اوزاندی. بلی، او، بونو خصوصی اینجهلیکله، نزاکتله ائتدی، چونکی یوز یاشلی پالیدا حؤرمت گؤسترمیی اؤزونه بورج بیلیردی. اول اویانا، سونرا بویانا چئوریلیب هئچ ده یومشاق اولمایان یئرینی راحت ائتدی. تابوتون اوستونده دایاندیغی آغاج لؤحه چوروسه ده، قوجانین بونا محل قویمادیغی سیر-صیفتیندن، هر حرکتیندن گؤرونوردو. اؤلومه میدان اوخویان وئجسیزلیینه باخاندا، یقین، عزرایلین ده دقتینی چکمیش، غضبینه سبب اولموشدو کی، حرکت ائتدیکجه آغاجلار، ائلجه ده تابوت قریبه سسلر چیخاریر، ائله بیل اونا نسه دئمهیه چالیشیردیلار. ائشیتمک اوچون باشینی تابوتون کنارینا سؤیکهدی، اما بیردن ایستولون آغاجدان آیاقلاری قیریلدی و قوجا تابوت قاریشیق یئره چیرپیلدی. بیر نئچه ثانییهلیک گؤزلری یوواسیندان چیخسا دا، سویوققانلیلیغینی پوزمادی، سانکی ائله بئله ده اولمالی ایدی. قالخیب اوست-باشینی، پئنجیینین چیینلرینی اللرینین ترسی ایله تمیزلدی، «یوخ، هله واختا وار» دئییب تسکینلیک تاپدی. ایقامت ائتدیی ائو ایکی اوتاقلی، اونلاری آییران دیوار ایسه شوشهدن ایدی. اونا گؤره یان اوتاقدا تئلئفونلا دانیشان اون یئددی یاشلی اوغلونو گؤردو، اما سئوگیلیسی ایله دانیشدیغینی دوشونوب اوزونو چئویردی. اوزاقدان گلن سیقنال سسی کولیین ویییلتیسینا قاریشیب بیر قولاغیندان گیردی، دیگریندن چیخدی. هئچ اونا دا محل قویمادی، عکسینه، اؤزو ده فیت چالا-چالا اونو زومزومه ائتمهیه باشلادی. چؤلدهکی موممالی سس یاخینلاشیب اونون سسینی کؤلگهده قویاندا سویوق بدنینی واهیمه بورودو، باییرا چیخیب اطرافی گؤزلرینین سوزگجیندن کئچیردی. نظره آلساق کی، قیش گلنده هامی شهره، شاختا بابانین باشینا ییغیشیردی، اوندا ماشین سسینه تعجبلهنمهسی باشا دوشولن ایدی. عمومیتله، قیشدا کندی تک گؤروب دوشوردو جانینا، یوخلوقلا اؤزو آراسیندا قالان بوشلوغا آیاقلارینی یئلکهن آچیب باشلاییردی گزمهیه. اما بو دفعه تامام باشقا ایدی.
گلن تعجیلی یاردیم ماشینی ایدی، اونا گؤره یان-یؤرهسینه باخدی، اما ایشیقلاری یانان باشقا ائو گؤرمهییب چاشدی، اولا بیلسین اوغلو زنگ ائتمیشدی. تئز ایچری، اونون یانینا قاچیب نه اولدوغونو خبر آلماق ایستهدی، یئنی چئوریلمیشدی کی، اوز-اوزه گلدیلر، اما اوغلو یانیندان کئچیب سرعتله حکیملرین یانینا گئتدی، اونلاری دارتیب اؤزو ایله تابوتون اولدوغو اوتاغا آپاردی. اللهین سلامینی ائشیتمهیهنده – یاشیم آلتمیشی آدلاییب، داها یازیچینی سایان دا یوخدو – دئییب کور-پئشمان، گؤزلرینی دؤیه-دؤیه اونلارین آرخاسینجا ایچری کئچدی. تابوتون قارشیسیندا دیزلرینی بوکهن حکیملر دیکلدیلر، اوغلانا نسه دئییب چیخدیلار، اما چوخ چکمهدی اللرینده خرک یئنیدن قاییتدیلار. تابوتدا یاتان جسدینی گؤرهنده قوجا اؤزونو تانیمادی، اوریی یئریندن چیخماق ایستهدیسه ده، – چوخ شوکور، ائله بیر شئی اولمادی.
«دیرک» کیمی دونوب یئرینده قالدی.
– آخی قاییدیب نه دئیهجهم؟ «باغیشلایین، جنابلار، بورا کیمی سیزه اذیت وئرمیشهم، اصلینده یازماغا یئنی باشلادیغیم حکایهده قفلتهن حیاتینی دییشهن گنجین اؤلدوکدن سونرا یاشادیقلارینی ایمیتاسییا ائتمک اوچون تابوتا اوزانمیشدیم. دوشونموشدوم کؤمک اولار، اما نئجه اولدوسا، شدتله یئره چیرپیلدیم و قوجا اورییم بونا دؤزمهییب دایاندی». – یوخ، بئله اولماز! – دئییب دیلینین آلتیندا اؤزونو دانلادی. حکیملر اؤرتویو جسدین اوزونه چکهنده حس ائتدی کی، دونیاسی ایشکاف (کمد) قاریشیق باشینا ییخیلدی. سئودیی کیتابلارین، چخووون، داستایوسکینین، تولستویون و باشقالارینین آراسیندا چابالاماغا باشلادی. گؤزلری قارالدی… هر شئیین بیتدیینی دوشونوردو کی، یئنیدن تابوتدا اویاندی. بلی، یئنه میزین اوستونده، یئنه تابوتون ایچینده ایدی. گؤزلرینی اوووشدوردو، یوخو گؤردویونه شوکر ائتدی، اما تئز ده چیخماق ایستهدی. آیاغینی تابوتدان کنارا آتاجاقدی کی، بودرهییب کله میاللاق ییخیلدی، اونلا دا قالمادی، تابوت دا چئوریلیب باشینا آشدی.
– آی بئله بختین ایچینه پوخ! – دئیه عصبلشسه ده – اولموشلا اؤلموشه چاره یوخدور – دئییب
ساکیتلشدی. قالخیب اوستونو تمیزلهدی، گؤزوجو اطرافی نظردن کئچیرتدی. ائله بیل ایللردی بوردا هئچ کیم یاشامیردی، مبل لارین اوستونو توز باسمیش، اوتاغین کونجلرینی ده هؤرومچک تورو اؤرتموشدو. ایشاره بارماغینی گیجگاهینا سیخیب اوووشدوردو، دئیهسهن، ییخیلاندا باشینی هاراسا محکهم وورموشدو. جدی بیر شئیی یوخ ایدی، اما دقتینی بیر یئره توپلایا بیلمدییندن نظرینی مبل و اوتاغین کونجلریندن آییریب یازی ماساسینا توشلاماغا چالیشدی، هدف تاختاسینا آتیلان اوخ کیمی آیاقلارینی بیر-ایکی آددیم ایرلی آتدی. آددیملادیقجا یئر-گؤی لرزهیه گلیر، هئچ ده ساغلام اولمایان دؤشهمه اوشاغی اؤلموش آنا کیمی قوجانین آیاقلاری آلتیندا زاریییب سانکی مرحمت دیلییردی. اؤزوندن راضی اوردان اوزاقلاشیب، نهایت، منزیل باشینا یئتیشدی، ایلشیب واخت ایتیرمهدن قلمی الینه آلدی. «هر شئی دوزلدیینه گؤره ایندی باشلاماق اولار» دئیهنده الله بیلیر نه قدر خوشبخت ایدی. اما نه قدر ائتدیسه، قریبهدیر، هئچ نه یازا بیلمهدی، حتی ورقدهکی باشقا حرفلری ده تانیماییب لاپ دهشته گلدی.
بیردن قولاقلارینین دیبینده ویزیلدایان تانیش سس، بلی، سیگنال سسی اونو هورکوتدو. ائشیتمزدن گلمک ایستهدی، حتی اوووجلارینی قولاقلارینا سیخیب قیشقیردی، اما نه ائتدیسه، عبث یئره… آز کئچمهدی ماسانین اوستونده اوخویان تلفون دقتینی چکدی، مگر سس اوندان گلیرمیش. اول خاتیرلاماسا دا – اولا بیلسین، آلدیغی ضربهدن موقتی یادداشینی ایتیرمیشدی – بیر نئچه دقیقهنین آردیندان قیشقیردی.
– هه، بئله ده. نئجه ده سفههم!
سن دئمه ایمیتاسییا پروسسینی آسانلاشدیرماق اوچون هله تابوتا گیرممیشدن تلفونا سیگنال سسی قویوبموش. اؤز-اؤزونه گولوب نه قدر آخماق اولدوغونو دوشوندو. بیر مدت تلفوندا قورجالاندی، تابوتدا یاتان زامان زنگ ائدن اولوب-اولمادیغینا باخدی. هئچ کیم زنگ ائتمهسه ده، بیر نؤمره دقتینی چکدی. تعجبونو گیزلهده بیلمهدی، چونکی زنگ اوندان گئتمیشدی، هم ده ۱۰۳-ا.
– یوخ، من زنگ ائتممیشهم، یقین جیبیمده اولاندا اؤزلویوندن ییغیلیب – دئیهرک همین دوشونجهلری اؤزوندن اوزاقلاشدیردی، تلفونو کنارا قویوب فیکره گئتدی.
باخیشلارینی اوتاغا یئنیدن قارماق آتدی، اما کؤهنه بالیقلاردان – اشیالاردان هئچ بیری تیلووا دوشمهدی. ائله بیل، آکواریومون سویو دییشیب ایچینه ده یئنی بالیقلار آتمیشدیلار – ماسانین اوستونده قیریق لامپا، کونجده کؤهنه پیانینو، رفده کیریل الیفباسی ایله یازیلمیش بیر-ایکی کیتاب، هاوادا آت اوینادان میلچکلر و یئنی باشقا-باشقا شئیلر…
قفلتهن قاپیدا پئیدا اولان آغ خالاتلی ایکی نفر دقتینی اوغورلایا بیلدیلر.
– سلام، سیزه نئجه کؤمک ائده بیلرهم؟ – تعجبله باخان قوجا قورخموش گؤرونوردو. بیر
سؤز دئمهدن اوستونه آتیلیب ال-قولونو باغلادیلار، ماشینا سوروکلهییب آرخا قاپیدان ایچری آتدیلار. یولبویو سواللاری جاوابسیز قالسا دا، حکیملرین اؤز آرالاریندا نه دانیشدیقلارینی یاخشی ائشیدیردی.
– قوهوملاریندان کیمسه وار؟
– هئچ کیمی یوخدو، اوشاق ائوینده بؤیویوب، دئدیکلرینه گؤره اوندا هله یاخشی ایمیش. یئتیم ده اولسا، ابله اوغلو ابله کندده-کسکده یامان مشهوردور. کیمدن قوجا یازیچینی سوروشورسان، اوغونا-اوغونا، اما آغیز دولوسو دانیشیر. هامییا یاخینلاشیب دئییرمیش کی، دونیانین ۵۰-دن چوخ اؤلکهسینده کیتابلاری چیخیب، دؤورونون ۱۰ ان یاخشی مؤلفیندن بیریدیر. اما گل گؤر یازیب اوخویا دا بیلمیر.
– اشی، بئلهلرینی چوخ گؤرموشم. بونون نیی تزه اولدو؟!
– یوخ، دیگرلرینه باخما، بو، باشقادیر.
– سن ده یامان اوزاتدین هاا، رحمتلیین اوغلو! دانیش گؤروم!
– دئمهلی بیر گون کندلیلر باخیب کی، بیر نفر قادین کیمی گئیینیب گلیر. اؤزو ده کیم اولسا یاخشیدیر؟ هه، ائله بیزیم بو قوجا. اول غیرته گلیبلر، ایستهییبلر باسیب-دؤیسونلر، سونرا دئییبلر «یوخ، اوخوموش-گؤرموش آدامدی، ان اساسی قلم اهلیدی، سوروشاق، بلکه نسه بیلدیی وار؟!». نه باشینی آغریدیم، قوجادان خبر آلیبلار کی، بس قادینلار حاقیندا یئنی رومان یازیر، او دا بو جور گئیینیب کی، اونلاری باشا دوشه.
یئری گلمیشکن، اؤزو ده بت پرستدیر. دئدیکلرینه گؤره اینکلر حاقیندا یازاندا سسیندن کندده آدام قالماییبمیش.
– آخ، یازیخ، هر شئی جهنمه، اللهیندان دا یاریمیییب – ایکیسی ده قه-قهه چکیب اوزون مدت گولدولر.
بیردن سسینین گور یئرینه سالیب قیشقیردی:
– دایانین، او، اؤلجک! ائشیتمیرسینیز؟! سیزی ییغان من ایدیم! الله عشقینه، دفتریمی اوخویون، دئییرم، او، اؤلجک!
