آذربایجان شیفاهی خالق ادبیاتیندان

کئچمیش ایامدا شرق اؤلکه‌لرینین ایکی قودرتلی شاهی آراسیندا دوشمانچیلیق موناسیبت‌لری داها دا گرگینله‌شیر. گونده بیربیرینه هده-قورخو گلیرلر. نهایت، شاهین بیری او بیری اؤلکه‌نین شاهینا موحاریبه اعلان ائدیب، اونو تک‌به‌تک مئیدانا چاغیریر. ائلچی‌لر موحاریبه‌نین باشلاناجاغی گونو دقیق معیین‌لشدیریرلر و سون حربی حاضیرلیق ایش‌لری گؤرولور.

دؤیوشه چاغیریلان شاه ایییرمی ایل ایدی کی، موحاریبه ائتمیردی. اودور کی، دؤیوش پال-پالتارینی و دببه-ده‌بیلقه‌سینی کؤهنه اوتاقلاردان بیرینه آتمیشدی. ووروشمایا بیر گون قالمیش شاه، آناسیندان دؤیوش پاپاغینی گتیرمه‌سینی خواهیش ائتدی. آناسی گئدیب لاکین چوخ چکمه‌دی کی، الی ‌بوش قاییتدی. اوغلو آناسیندان سوروشدو:
- نه اوچون پاپاغیمی گتیرمه‌دین؟!

آناسی اوغلونا معمالی جاواب وئردی:

- پاپاغی گتیره بیلمه‌دیم دئدی.

- آنا، من سنی باشا دوشمورم! مئیداندا اؤلوم-ایتیم اولار. یاخشیسی بودور کی، دؤیوش پاپاغیمی گتیریب، غلبه خئییر-دوعاسی وئره‌سن.
- یانیلیرسان بالا، دؤیوش پاپاغین او قده‌ر آغیر، سیرلی-سئحیرلی ایدی کی، اونو یئریندن ترپتمه‌یه گوجوم چاتمادی.
- "منیم گوجوم چاتار" -دئیه اوغلو اؤزو دبیلقه اولان اوتاغا گئتمک ایسته‌دیکده، آناسی، اوغلونون آیاقلارینا دؤشه‌ندی:
- سنی آند وئریره‌م حلال سودومه، پاپاغا ده‌یمه!

- آناجان، من شاهام! شاه مئیدانینا پاپاق‌سیز ده‌بیلقه‌سیز نئجه چیخیم؟!

اولور دئیه آنا اوغلونو عنادیندان دؤنده‌رمک اوچون گؤردوکلرینی آچیقلادی:

- بالا! سنین دؤیوش پاپاغی‌نین ایچینده ایندییه‌دک هئچ کیمه زیان وورمایان، دونیادا ان دینج حئیوان اولان، آغ گؤیرچین یووا باغلاییب. اؤزونون ده، اوچ دانا أتجه بالاسی وار. آرام اؤزونو چؤله ووروب بالالارینی یئمله‌ییر. اونلاری تهلوکه‌سیز بیر یئرده بویا-باشا چاتدیرماق ایسته‌ییر. من بو گوناهسیز بالالارا توخونسام، آغ گؤیرچین بیزدن کوسوب گئده‌ر. یئتیم بالالارین آه-نالاسی اؤلکه‌میزه بلالار گتیره‌ر. گل بو دفعه پاپاغینی قویما.

بو سؤزلری ائشیده‌ن اوغلو هئچ نه دئمیر. شاهلیق تاجینی آغ-گؤیرچینه تاپشیریب، باشی‌آچیق دوشمانین مئیدانینا چیخیر. دؤیوشه گلن شاه، رقیبی‌نین دؤیوش پاپاغی اولمادان دؤیوشه گلدییینه تعججوبله‌نیر. بو سیرلی اویونون سببینی سوروشور. دبیلقه‌سیز شاه دئییر:

- منیم پاپاغیم‌دا آغ گؤیرچین اوچ بالا چیخاریب. آنام سودونه آند وئردی کی، بالالارا توخونماییم.

رقیب شاه سؤزه اینانمیر. دؤیوشو ساخلاییب، وزیرینی گؤنده‌ریر کی، گئدیب بو سؤزون دوزگونلویونو یوخلاسین. بیر آزدان سونرا وزیر قاییدیر. هر شئیین دوغرو اولدوغونو سؤیله‌ییر. بونو ائشیدن شاه درین فیکیره دالیر. الینی دوشمانینا اوزادیب دئییر:

- گل باریشاق! صولح باغلایاق. سنین آنان بیر قوشون، ائوینی داغیتماق ایسته‌میر. بیز نییه ناحاق قان تؤکوب مین‌لرله اینسانلارین ائوینی داغیداق؟!..

اونلار صولح باغلاییرلار. او گوندن، آغ گؤیرچین صولح قوشو، باریش سیمبولو حئساب اولونور.