ادبیات تاریخین‌ده نسیمی آدلی بیرجه شاعر تانینیر. اما آرخیوده تخمیناً یوزه یاخین شعیری تاپیلان باشقا بیر نسیمی ده وار. بو نسیمینین باشقا بیر شاعر اولدوغونو، اونون حیاتییلا باغلی معلوماتلاری و شعیرلرینی ایلک دفعه بیر کیتابدا (کول نسیمی، ۱۹۶۹) توپلاییب اورتایا چیخاران تورکییه‌لی یازار، فولکلورشوناس جاهید اؤزتئللیدیر. او، «کول نئسیمی» آدلی کیتابین‌دا عمادالدین نسیمینی حاقین‌دا دانیشدیغیمیز نسیمیدن آییرماق اوچون ایکینجییه «قول نسیمی» دئیه‌رک مراجعت ائدیر.

قول نسیمینین شعیرلریندن چوخ آزی گلیب چاتیب، اونلارین دا عمادالدین نسیمینین شعیرلری اولدوغو حساب ائدیلیب. هئجا وزنینده یازیلان شعیرلرین بئله اونون یئنی شعیرلری اولاجاغی دوشونولوب. ج. اؤزتئللیدن داها اول سعادتین نوزهت «بکتاشی شعیرلری» آدلی اثرینده یئنی بیر شاعر قارشی‌سیندا اولدوغوموزا ایشاره ائتمیش، شاعرین حیاتی حاقین‌دا معلومات وئرمه‌دن آلتی شعیرینی یایینلاییب. آد اوخشارلیغی و هر ایکی‌سینین ده حروفی اولماسی قاریشیقلیق یاراتسا دا بو شاعرلرین دیللری چوخ فرقلیدیر.

ایکینجی نسیمینین ۱۷-جی عصرده یاشادیغینی اثباتلایان کیفایت قدر معلوماتلار وار.

بیر شعیرین‌ده قول نسیمی بئله دئییر:

ایکیوز آلتمیش دؤرت ییلدان سونرا

بو نظمیله بونو ائتدیم بئن ایظهار

بو شعیرده حروفیلیین قایدالارییلا بیرلیکده اؤزوندن ده بحث ائد‌ن قول نسیمی یوخاریداکی بیت‌ده عمادالدین نسیمینین اؤلوم ایلینی و توتدوغو یولو سؤیله‌مک ایستییر. عمادالدین نسیمینین اؤلوم ایلینین (۱۴۱۷) اوستونه ۲۶۴ گلن‌ده ۱۶۸۱ ائدیر. بو شعیری یئتکینلیک، گنجلیک واختلاریندا یازدیغی قبول ائدیلرسه، قول نسیمینین ۱۷-جی عصرین اوللرینده تورکییه‌نین آنادولو اراضی‌سین‌ده دوغولدوغونو دوشونمک یانلیش اولماز. همچینین شاعرین باشقا بیر شاعرین دیلینین خصوصیتلرینی بو قدر منیم‌سه‌یه‌رک بو عصردن اوزاغا آپارماق ایمکانی دا اینانیلمازدیر. دیلی بوتؤولوکده ۱۷-جی عصر خالق ادبیاتی شاعرلرینین دیلیدیر.

بوندان علاوه، اؤز دؤورونده یاشامیش شاعرلرین قول نسیمینین شعیرلرینه یازدیقلاری نظیره‌لری ده وار.

۱۷-جی عصرین بیرینجی یاریسی، دئمک اولار کی، بوتونلوکله عثمانلی-صفوی محاربه‌لرله یاددا قالیب. قیزیلباش اوردوسو بغداد شهرینی اله کئچیریب، عثمانلی اوردوسو بیر نئجه دفعه اوغورسوز موداخیله ائتسه ده، نهایت، ۱۶۳۹-جو ایلده ۴-جو موراد باغدادی گئری قایتاریب. بو واختلار عرضین‌ده عثمانلی تورپاقلارینداکی قیزیلباش-شیعه‌لرین صفوی دؤولتینی دستکلدیی معلومدور. قول نسیمی ده سیاسی حادثه‌لره بیگانه قالماییب عصیانلارا قوشولوب، بونا گؤره ده توتولاراق محاکیمه اولونوبدور.

شاعرین اصل آدینین علی اولدوغو شعیرلریندن بیرینده معلوم اولور:

ماهلاسیم نسیمی،ایسمیم علی‌دیر

بو چرخ دؤنمکده‌دیر، ساممام حالیدیر،

شوکور قلبیم ایمان ایله دولودور،

جورم عصیانیمیز بئلئدئن بئری

شیعه-بکتاشی اینانجلارینا باغلی اولان، هر شعیرین‌ده بونو دیله گتیره‌ن قول نسیمینین، ائله نسیمی لقبینی ده حروفی شاعر عمادالدین نسیمییه اولان سئوگیسینه گؤره گؤتوردویو ادعا ائدیلیر.

اهل ایمان ایشلرین شول دمده اینکار ائتدیلر

چون نسیمیی حالپ شهرینده بئردار ائتدیلر

اؤیله کیم جؤور ائیله‌ییب ظلمیله حاککی باستیردیلار

احسن تقویمی گؤر کیم اینکار ائتدیلر.

سویدولار چیکاردیلار تنیمدن چون دریمی

یاس ائدوب گؤکته ملکلر جمله‌سی زار ائتدیلر

ای نسیمی، واسیل اولدون خالیکی رحمانا سن،

جننتی اول ماوایی بولدون، یئرین گولزار ائتدیلر.

هم جعفری، هم ده حیدری اولدوغونو سؤیله‌یه‌ن قول نسیمینین علی`یه اولان سئوگیسی سون حده‌دیر. بونو بیر شعیرین‌دن اؤرنک وئره‌رک گؤسترمک اولار:

حق قاتین‌دا عالمین محبوبی رحماندیر علی،

اؤولییالار سروری هم شاه مرداندیر علی،

ای نسیمی «مین عرف» سیررین بیله‌ندیر آد‌می،

آد‌مین هم صورتینده حرفی قوران‌دیر علی

ای نسیمی «من عارف» سیررین بیلئندیر آدمی،

قول نسیمی حاقین‌دا هئچ بیر تاریخی سندده و باشقا اثرلرده هئچ بیر معلوماتا راست گلینمیر. اونا گؤره ده حیاتینی، یاشامی، اینانجلاری حاقین‌داکی معلوماتلاری آنجاق شعیرلرین‌ده‌کی معنالارلا باشا دوشمک مومکون اولور.

سون‌دا قول نسیمینی عمادالدین نسیمین آدینا چیخان ان مشهور شعیرینه نظر یئتیرک:

بن ییتیردیم بن آراریم،

یار بنیم‌دیر کیمه نه.

گاه گیدریم اؤز باغیما ،

گول دئرئریم کیمه نه.

گاه گیدئریم مدرسه یه،

درس اوکوروم هاک ایچین،

گاه گیدریم میحانه یه،
دم چئکئریم کیمه نه.

صوفولار حرام دئمیشلئر،

بو آشکین شارابینا،

بن دولدورور بن ایچئریم،

گناه بنیم کیمه نه.

بن ملامت هیرکاسینی،

کئندیم گیدیم اینیمه،

آر او ناموس شیشه سینی،

تاشا چالدیم کیمه نه.

سوفولار سجده ادئرلر،

مسجیین میحرابینا.

یار ائشیغی سجده گاهیم،

یوز سورئریم کیمه نه.

گاه چیکاریم گؤک یوزونه،

حکم ائدئریم کافتان کافا،

گاه اینئریم یئریوزونه،

یار سئوئریم کیمه نه.

کئلپ راکیپ بؤیله دیورموش،

گوزل سئومک پک گناه،

بن سئوئریم سئودیغیمی،

گناه بنیم کیمه نه.

نسیمی`یه سوردولار کی،

یارین ایله هوش موسون؟

هوش اولاییم اولمایاییم،

او یار بئنیم کیمه نه.