«بیر دفعه فرانسوا ده لورن آدلی بیر فرانسیز سیاحین شاهین حضورونا گلمک ایستدیینی خبر وئردیلر.

سیاح ایچری گیرر – گیرمز غریبه حرکتلرله اییلیب دورا – دورا، قوللارینی یئلله‌ده‌رک، باشینداکی شلیاپاسینی چیخاراراق شاه ایسماییلی سلاملاییب قارشی‌سیندا تعظیم ائتدی.

– محطرم شاه حضرتلری، – دئیه او، صحبته باشلادی: – ونسییالی دوستوم، سیاح جووانی ماریا آنجولئللو سیزین حاقینیزدا او قدر تعریفلر یاغدیردی کی، ماراق منی بورا – سیزین مملکتینیزه و سارایینیزا گتیردی. لاکین چوخ تأسف کی، سیز آوروپا دیللریندن هئچ بیرینی بیلمیرسینیز و من اؤزومله ترجمه‌چی گتیرمه‌یه مجبور قالدیم.

شاه ایسماییل عینی آهنگله اونا جواب وئردی:

– مؤسیؤ لورن، چوخ تأسف کی، سیز بو واختا قدر شرق دیللرین‌دن هئچ بیرینی اؤیرنممیسینیز. آخی سیز سیاحسینیز، سیاحت ائتدیینیز اؤلکه‌نین ده شرق‌ده یئرلشدیینی بیلیرسینیز. ظنیمجه، دیل اؤیره‌نمک سیزه داها چوخ لازیم‌دیر.

شاهین حاق‌لی ایرادلاریندان پرت اولموش سیاح صحبتی دییشمک مقصدیله دئدی:

– محترم شاه حصرتلری، بوردان اول من عثمانلی دؤولتینین سلطانی یاووز سلیمین قوناغی اولموشام. اونون سارای حرمخاناسین‌دا یوزلرله جارییه‌لر گؤردوم. حدیمی آشدیمسا عذر ایستییرم، بس سیزین حرمخانانیز نئچه نفردن عبارت‌دیر؟

شاه تمکینینی پوزمادان سوالا جواب وئردی:

– منیم حرمخانام یوخدور. ایکی زؤوجه‌م و ایکی اؤولادیمین آنالاری اولان جارییه‌لریم وار. قالان زنان خئیلاقلاری سارای خیدمت‌چیلریدیر. من‌ده عیش – عشرته، خانیملارلا واخت کئچیرمه‌یه واخت هاردان ایدی؟ گونوم، عؤمروم آت بئلینده کئچیر. گؤزللرین زولفوندنسه، قولوم قیلینجیما ساریلار. چونکی دؤولتیمی قیلینجیمین گوجو ایله قازانمیشام و اونو قورومالییام.

فرانسیز سیاحی:
– بس ساواشلاردا اسیر گؤتوردویونوز قیز – گلینلری نه ائدیرسینیز؟ سارایا گتیرمیرسینیز؟ آخی عثمانلی سارایین‌دا سئچیلمیش گؤزل قیزلاری سارایا یئرلش‌دیریرلر، – دئیه لوررئن ماراقلا سوروشدو.

شاه ایسماییل:
– اونلارین اکثریتینی ائولره پایلاشدیریریق. کیمیسی کبینلی آرواد اولور، کیمی‌سی یاشلیلارا و یا اؤولادی اولمایانلارا اؤولادلیق وئریلیر.

سیاح:

– دوستوم ایتالییالی سیاح فرانچئسکو رومانو سیزین حاقینیزدا اؤز قیدلرین‌ده بیلدیریب کی، شاه ایسماییل تحصیل‌لی، تمکین‌لی و مودریک، چوخ چالیشقان، چوخ تجروبه‌لیدیر. او، نه گیزلینده، نه ده آشکاردا شراب ایچمیر. وار – دؤولته اعتیناسیزدیر و سخاوتلیدیر. بو حقیقتا بئله‌دیرمی؟

شاه گولومسه‌یه‌رک دئدی:

– او باخیر سیزین دوستونوزا اولان اینامینیزا. اگر اونا اینانیرسینیزسا دئمک، حقیقت‌دیر.

اوزون دیالوقدان سونرا فرانسیز سیاح فرانسوا ده لورئن سارایی ترک ائتدی. لاکین عینی زامان‌دا قلبین‌ده شاه ایسماییل کیمی مرد، اهالی‌سینین تالعیی اوچون ناراحات اولان، گؤزل اخلاق‌لی بیر حکمدار تصوراتی ایله اوردان اوزاقلاشدی…»

منبع: محبوبه حاجییئوانین «تاجلی بییم» رومانین‌دان بیر حیصه..