۱۹۳۰-جو ایلده یارادیلمیش آغدام رایونو اجدادلاریمیزین اولو مسکنی‌دیر. قاراباغ داغ سلسله‌سی ایله کور-آراز اووالیغینین آراسیندا یئرلشن شهر تاریخاً قالالار شهری اولوب. کئچن عصرین ۵۰-جی ایللریندن باشلایاراق، منتظم اولاراق آپاریلان آرخئولوژی تدقیقاتلار بو اراضیلرین هله ۶-۸ مین ایل بوندان اول مسکونلاشدیغینی و تاریخی-مدنی عابده‌لرین سایینا گؤره جنوبی قافقازین ان زنگین مکانلاریندان بیری اولدوغونو گؤستریر.

سووئت دؤورونده سرعتله انکشاف ائد‌ن آغدام بوتون قاراباغ بؤلگه‌سینین اساس صنایع و تجارت مرکزینه چئوریلمیشدی. ۱۹۹۳-جو ایلده ارمنی تجاوزو ایله اوزلشن آغدام ساکنلری ۴۲ گون اؤز شهرلرینی رشادتله مدافعه ائتدیلر. لاکن سونادک مقاومت گؤسترمک و شهری ساخلاماق ممکون اولمادی و ۲۳ ایول تاریخینده آغدام اراضی‌سینین رایون مرکزی ایله بیرگه ۹۰ کندی اشغال اولوندو. ارمنیلر اشغال ائتدیکلری بوتون اراضیلرده اولدوغو کیمی آغدام رایونونو دا اتنیک تمیزلمه‌یه معروض قویدولار. ۱۹۹۳-جو ایل ۲۹ ایول تاریخینده بیرلشمیش ملتلر تشکیلاتی-نین تهلوکه‌سیزلیک شوراسی طرفیندن قبول ائدیلمیش ۸۵۳ سایلی قطعنامه‌ده «اشغالچی قوه‌لرین آغدام رایونو و دیگر اشغال ائدیلمیش آذربایجان اراضیلریندن درحال، تام و قید-شرط‌سیز چیخاریلماسی» طلب ائدیلدی. لاکن خارجده‌کی هوادارلارینا آرخایین اولان ارمنیستان بین‌الخالق قانونلارا تابع اولماقدان یاییندی. اشغال نتیجه‌سینده اؤلکه‌نین مختلف بؤلگه‌لرینده یئرلشدیریلمیش ۱۲۸ مین آغداملی ۲۷ ایل عرضینده مجبوری کؤچکون حیاتی یاشاماغا مجبور اولدو.

۲۷ ایل عرضینده دشمن اسارتینده قالان آغدام دئمک اولار کی، یئر اوزوندن سیلیندی. تورپاقلاریمیز اشغالدان آزاد اولوندوقدان سونرا آغدام اراضی‌سینه سفر ائد‌ن خاریجی ژورنالیستلر اونو «قافقازین هیروشیماسی» آدلاندیرمیشدیلار. چونکی آغدام‌دا هئچ بیر حیات نشانه‌سی قالمامیشدی. مدنی و دینی عابده‌لریمیز واندالیزمه معروض قویولموش، تحقیر و غارت ائدیلمیشدی. آغدامی زیارت ائد‌نلر بورانی «روحلار شهری» ده آدلاندیریردیلار. بو، آغدامین اوزمانکی وضعیتی اوچون ان دوغرو ایفاده ایدی. شهرده بیر دنه ده اولسون سالامات بنا قالمامیش، بوتون تیکی‌لیلر بونؤوره‌سینه قدر سؤکولوب تالان ائدیلمیشدی. اوردا یالنیز روحلار اوچوشوردو. آغدامین مدافعه‌سی اوچون جانینی قربان وئرمیش شهیدلریمیزین روحلاری. ۲۷ ایل عرضینده او روحلار هامیمیزی – بوتون آذربایجان خالقینی تورپاقلاریمیزین آزادلیغی اوغروندا مجادله‌یه سسلییردی. نهایت، مقدس ساواش آنی گلدی. ۲۰۲۰-جی ایلین وطن محاربه‌سینده الده ائتدییمیز غلبه نتیجه‌سینده امضالانمیش اوچ‌طرفلی بیاناتا اساساً، نویابرین ۲۰-ده آغدام رایونونون بوتون اشغال اولونموش اراضیلری آذربایجانا تحویل وئریلدی. او زمان ارمنی وحشیلیینین اصل سیماسی تام چیلپاقلیغی ایله بوتون دنیایا بللی اولدو.

اشغالدان آزاد اولوندوقدان سونرا آغدام شهرینی زیارت ائتمیش پرزیدنت ایلهام علیئو دئمیشدی: «داغیلمیش آغدام شهری ارمنی وحشیلیینین شاهدیدیر. بیز آغدام شهرینی برپا ائدجییک، بوتون کندلری برپا ائدجییک. هئچ کیمده بو حاقدا شبهه اولماسین».

پرزیدنت ایلهام علیئوین ۳۱ ایول ۲۰۲۳-جو ایل تاریخ‌لی سرانجامی ایله آذربایجان رسپوبلیکاسینین اشغالدان آزاد ائدیلمیش اراضیلری اوزره شهر گونلری تاسیس ائدیلدی. همین سرانجاما اساساً ۲۰ نویابر آغدام شهری گونو کیمی معین اولوندو. بو گون آغدام‌دا شهر گونودور. اونون آزاد اولوندوغو و یئنی‌دن دوغولدوغو گوندور. بو گون یئنی آغدامین مرکزی میدانیندا آذربایجانین غالبیت بایراغی قورورلا دالغالانیر.

۲۰۲۱-جی ۲۸ مای تاریخینده آغدام شهرینین برپاسی اوزره باش پلان اجتماعیتینه تقدیم اولوندو. سون ایکی ایلده آغدام شهرینده و کندلرینده آبادلیق-قوروجولوق ایشلری سرعتله آپاریلیر. مجبوری کؤچکونلرین اؤز دوغما شهرینه قاییتماسی اوچون تیکیلن چوخ‌سایلی یاشاییش بنالاری و ائولرله یاناشی رایوندا صنایع پارکی، ظفر موزئیی، مکتب، باغچا و خسته‌خانا بنالاری دا تیکیلیر. آغدامی اطراف رایونلارلا بیرلشدیرن آوتوموبیل یوللاری، دمیر یوللاری و آوتوواغزال تیکیلیر. اشغال مدتینده داغیدیلمیش قالالاریمیز، قاراباغ خانلارینین توربه‌لری و یاشاییش ائوی، مسجدلریمیز و موزئیلریمیز برپا اولونور. بیر سؤزله، بو گون آغدامین هر گوشه‌سینده حیات روحو دولاشماقدادیر. شهیدلریمیزین روحو ایسه شاددیر. الله بوتون شهیدلریمیزه رحمت ائلسین!