ارمنیستاندا دهشتلی زلزلهدن سونرا ایسپیتاک، لئنیناکان (گومرو)، کیروواکان (وانادزور)، ایستئپاناوان و دیگر یاشاییش منطقهلرینده ۲۵ میندن آرتیق اینسانین اؤلمهسی و یاریم میلیوندان چوخ اینسانین ائوسیز قالماسی بوتون دونیایا معلوم اولان فاکتدیر. آنجاق ایندییه قدر بو دؤورده باش وئرن حادثهلر نادیر حاللاردا آذربایجاندا گرگین آراشدیرما پردمتینه چئوریلیب.
زلزلهنین سیرلری...
ارمنیستاندا زلزلهنین تاریخی حقیقتا ساکرال، یا دا بعضیلرینین دئدیی کیمی، میستیک آنلاما مالیکدیر. محض ۱۹۸۸-جی ایلین دکابریندا ارمنیستاندا داشناکلارین – موختلیف نؤع ترورچولارین، دؤیوشچولرین و جینایتکارلارین تشببوسو ایله آذربایجانلی اهالینین قووولماسینین باشا چاتماسی گئنیش قید اولونور.
قید: ۱۹۸۷-۱۹۸۸-جی ایللرده ارمنیستاندان زورلا، سلاح گوجو ایله تخمیناً ۲۰۰ مین آذربایجانلی، ۱۸ مین موسلمان-کورد، مینلرله روس قووولوب. ۲۵۵ آذربایجانلی اؤلدورولوب: ۲ نفرین باشی کسیلیب، ۱۱ نفر دیری-دیری یاندیریلیب، ۳ نفرین بدنی حیصهلره بؤلونوب، ۲۳ نفر ماشینلارلا ازیلیب، ۴۱ نفر اؤلنه قدر دؤیولوب، ۱۹ نفر داغلاردا دونوب، ۸ نفر ایسه ایتکین دوشوب. همچینین ۵۷ قادین، ۲۳ اوشاق قددارلیقلا قتله یئتیریلیب.
آنجاق آذربایجانلیلارین قووولماسینین باشا چاتماسی ایله باغلی ارمنیستاندا کئچیریلن «شنلیکلر» هله ده اینانجلی ارمنیلرین تورکلرین قووولماسینا گؤره «اللهین جزاسی» آدلاندیردیقلاری داغیدیجی زلزلهیه چئوریلدی.
شاهیدلر وار...
ارمنیستاندان آذربایجانلیلارین قووولماسینین حیاتدا قالان شاهیدلریندن بیری سنوبر ساراللی او دؤورده گؤردوکلری بارهده اطرافلی شکیلده اؤزونون «اوغورلانمیش تاریخ. سویقیریم» کیتابیندا یازیب. سنوبر خانیم فاکتلاری توپلاماق اوچون آغیر و حساس آراشدیرما آپاریب، آذربایجانلیلارین یاشادیغی سووت ارمنیستانی طرفیندن آدلاری دییشدیریلمیش رایونلارین آنوتاسییاسینی وئریب، همچینین ۱۹۸۷-۱۹۹۲-جی ایللرده ارمنیستاندا اؤلن و قددارلیقلا قتله یئتیریلهنلرین سیاهیسینی تقدیم ائدیب. ارمنیستاندا باش وئرن دهشتلی زلزلهدن اول باش وئرنلری ساراللی بئله ایفاده ائدیر:
«۷ دکابر. سحر. ساعت ۱۰ رادهلرینده خامالینسکی (ایسپیتاک) رایونو ایستیقامتینده بوتون حرکت دایاندیریلدی. ۱۱:۳۰-دا ایسه مینلرله اکسترمیست دوشونجهلی طلبه کورسالی و ساراللی کندلرینه هوجوم ائتمیی پلانلاشدیریردیلار. آرتیق سلاح سسلری ائشیدیلیردی، ائولر یانیردی، آنجاق گؤزلنیلمز فلاکت اکسترمیستلری قاباقلادی. بو جینایتین جزاسی اولاراق ۱۰ باللیق زلزله باشلادی.
ارمنیستان داخیلی ایشلر ناظیرلیینین حساباتیندان: ۱۹۸۸-جی ایلین ۸ دکابر تاریخینده آذربایجان زلزلهدن اذیت چکهنلره یاردیم گؤسترمک ایستهیهن ایلک اؤلکهلردن بیری اولوب، ۱۰ دکابر ۱۹۸۸-جی ایلده ایسه ایرواندا ارمنیستانین تورکلردن آزاد ائدیلمهسی موناسیبتیله بایرام قید اولونوب...
ساراللینین دئدیکلریندن: «زلزلهدن سونرا قورخمادان منی گیزلهدن یاشلی بیر ارمنی قادینین سؤزلرینی هله ده خاطیرلاییرام: «الله بیزی تورکلری بورادان قوودوغوموزا گؤره جزالاندیردی».
بیز ارمنیستان اراضیسینده آذربایجانلیلارین کوتلوی شکیلده قتله یئتیریلمهسی، زوراکیلیق و واندالیزم بارهده معلومات وئرمک ایستدیک. سایسیز-حسابسیز بو جور فاکتلار وار. اونلاردان بیری خامالینسکی رایونوندا قئیده آلینیب. ارمنیلر آذربایجانلی اوشاقلاری دیری-دیری بورولارین ایچینه دولدوراراق بورونون هر ایکی طرفینی قایناق ائدیبلر. زلزهلهدن سونرا فرانسیز خیلاص ائدیجیلر اونلاری تاپدیلار و بوندان درحال سونرا ارمنیستانی ترک ائتدیلر. ماراقلیسی اودور کی، اس اس ار ای-نین باش پروکورورلوغو باش وئرهن وحشیلیکلرین فرقینده ایدی. نویمبریان رایونونون کئچمیش ساکینی، معلم شریف مانسورووون بو یوللا قتله یئتیریلمیش ۳۰ اوشاق بارهده سوالینا اس اس ار ای-نین باش پروکورورونون معاوینی آندرئیئو بو جور جواب وئریب: «۳۰ یوخ، اورادا ۲۳ آذربایجانلی اوشاق اولوب». سانکی بو رقم ارمنی واندالیزمینین غیری-اینسانی قددارلیغینین ماهیتینی دییشیر».
هومانیتار یاردیم گتیرهن وورولموش تییارهلر...
بو شنلیکلری تشکیل ائدن داشناکلار «تورکلرین قووولماسینی»نی یئنی قانلی آکسییالارلا قید ائتمک قرارینا گلدیلر. ایروانین زوارتنوتس هاوا لیمانینداکی «اؤز» دیسپتچرلریندن بیری ارمنی میللتچیلرینه خبر وئریر کی، ایروانا زلزلهدن زیان چکهنلره یاردیم اوچون خیلاص ائدیجیلرین اولدوغو ایکی طیاره - بیری آذربایجاندان، دیگری تورکییهدن اوچور. ۱۱ دکابردا گومرو رایونوندا (لنیناکان) زلزلهدن ضررچکهنلره یاردیم اوچون گلن ۵۰ آذربایجانلی، ۱۳ لزگی، ۱۱ روس، ۲ تاتار، ارمنی و یهودی اکیپاژا صاحب اولان آذربایجانا مخصوص ایل-۷۶ حربی-نقلیات طیارهسی وورولور. بیر نفردن باشقا طیارهنین بوتون اکیپاژی هلاک اولور. یالنیز طیارهنین گؤیرتهسیندهکی یوک ماشینیندا ایلشن فخر الدین بالایئو ساغ قالیر. نؤوبتی گون، ۱۲ دکابر گئجهسی ارمنیستانداکی زلزله قوربانلارینا یاردیم گتیرهن یوگوسلاوییایا مخصوص آن-۱۲ حربی-نقلیات طیارهسی قزایا دوشور. ۷ نفرلیک هئیت هلاک اولور. طیاره یوگوسلاوییا-بولغاریستان-تورکییه-اس اس ار ای بینلخالق مارشروتو ایله اوچوردو. یوگوسلاوییانین آن-۱۲ طیارهسی تورکییهدن ترانزیت اوچوش حیاتا کئچیردیی اوچون ارمنی میللتچیلری اونون تورک طیارهسی اولدوغونو دوشونهرک ایروان یاخینلیغیندا وورورلار.
ارمنیستان داخیلی ایشلر ناظیرلیینین حساباتیندان: «هاوا لیمانی اراضیسینده متوشرتلر نورمال ایدی. طیارهلرله دیسپتچر علاقهسی اینگیلیس دیلینده یارادیلیردی. لاکین طیارهنین ایروان هاوا لیمانینا ائنیش ائتدیی بیر واختدا علاقه کسیلدی. طیاره زوارتنوتس هاوا لیمانیندان ۱۲-۱۳ کیلومتر آرالیدا یئره چیرپیلدی».
یئری گلمیشکن خاطیرلاتماق لازیمدیر کی، دونیا ارمنیلرینین هر یئرده آذربایجان علیهینه ایسترییا و داغلیق قاراباغا قارشی ادعالارلا چیخیش ائتمهسینه باخمایاراق، آذربایجان خیلاص ائدیجیلری ارمنیستاندا باش وئرمیش زلزلهنین فسادلارینین آرادان قالدیریلماسی ایشینده ائله ایلک گوندن اعتباراً فعال شکیلده ایشتیراک ائدیبلر.
آذربایجان درحال ارمنیستانا یاردیم گؤسترمهیه باشلادی. بورادان ارمنیستانا بنزین، تکنیکا، کرانلار گؤندریلدی. لاکین ارمنیستانا کؤمک اوچون گئدن آذربایجانلی خیلاص ائدیجیلر اؤلوم تهدیدلری ایله اوزلشدیلر. اونلاری هر یئرده ایزلهیهن ارمنیلر داها سونرا حاق-حساب چورودهجکلرینه سؤز وئریردیلر. حادثه شاهیدلرینین سؤزلرینه گؤره، ارمنیلر بیزیم یاناجاغیمیزی ممنونیتله قبول ائدیردیلر، لاکین کونسرولشدیریلمیش قانلا دولو قوتولار گلدیکده ایسه اونلار همین قانی یئره تؤکوردولر. هرچند بو قانین آذربایجانلیلارا مخصوص اولماسی هئچ ده شرط دئییلدی.
آذربایجانین امکدار اینشاعاتچیسی، باکی باش تیکینتی ایدارهسینین کئچمیش رهبری امیل آخوندوو.
زلزلهدن اذیت چکن ارمنیستاندا داشناکلارین ائتدیکلری بارهده آذربایجانین امکدار اینشاعاتچیسی، ۱۹۸۸-جی ایلین دکابریندا ارمنیستانا گؤندریلهن آذربایجان اینشاعاتچیلارینا رهبرلیک ائدن مهندیس امیل آخوندوو دا دانیشیب. آخوندوو «لنیناکان ۱۹۸۸-جی ایل: آذربایجانلیلار ارمنیلری نئجه خلاص ائتدیلر» باشلیقلی ماتئریالدا ۲۵-۳۰ درجه شاختادا ارمنی میللتچیلرینین اؤلوم تهدیدلری قارشیسیندا آذربایجانلی خیلاص ائدیجیلرین و اینشاعاتچیلارین داغینتیلار آلتیندان اونلارلا جسدی چیخاردیغینی قید ائدیب. آخوندووون رهبرلیک ائتدیی دسته زلزلهنین اپیسنترینده یئر آلان آذربایجانلیلارین یاشادیغی ۲۲ کندین خلاص ائدیلمهسی عملیاتینا جلب اولونوب.
او گونلری خاطیرلایان آخوندوو بئله دئییردی: «غیری-ایختیاری اللها اینانماغا باشلاییرسان – چونکی زلزلهدن بیر نفر بئله اولسون، آذربایجانلی خسارت آلمامیشدی. نالبند کندینده بیزه ۸۶ یاشلی آذربایجانلی قوجا و ۷۰ یاشلی حیات یولداشینین یاشادیغی داش ائو گؤستردیلر. ائوده بیرجه دنه بئله چات یوخ ایدی».
خاطیرلاداق کی، صحبت دئمک اولار کی، بوتون تیکیلیلری یئرله-یکسان ائدن ۱۰ باللیق زلزلهدن گئدیر.
بو گون، ایللر اؤتدوکدن سونرا ۷ دکابردا ارمنیستاندا باش وئرمیش زلزله ایله باغلی حادثهلرین سببلری و نتیجهلری داها آیدین گؤرونور. سووئت ارمنیستانیندا ترور قروپلاشمالارینین یئرلشمهسی و اونلارین بو اؤلکهدهکی کریمینال فعالیتینه دایر فاکتلار آیریلیقدا آراشدیرما طلب ائدیر. چوخسایلی ثبوتلاردان معلوم اولور کی، داشناکلار سادهجه آذربایجانلیلاری محو ائتمک شعارلاری ایله میطینقلر کئچیرمهییبلر، عینی زاماندا بیرباشا اولاراق ائتنیک تمیزلهمه، آذربایجانلیلارین اؤلدورولمهسینی و تئراکتلار تشکیل ائدیبلر.
مقاله قافقاز تاریخی مرکزینین دیرکتورو ریزوان حسینووون تقدیم ائتدیی ماتئریاللار اساسیندا حاضیرلانیب.
