هئجا وورغوسو

وورغونون ۳ نؤوعو وار: هئجا وورغوسو، منطیقی وورغو، هیجانلی وورغو.

سؤزده هئجالاردان بیرینین قالانلارینا نیسبتا داها قوت‌لی تلفوظ ائدیلمه‌سی وورغو آدلانیر. اوزرینه وورغو دوشه‌ن هئجا ایسه وورغولو هئجا آدلانیر.
سؤزده وورغونون یئرینی معین ائتمک اوچون سؤزو هئجالارا آییرمادان وورغونو اول بیرینجی، سونرا ایکینجی، داها سونرا ایسه اوچونجو هئجانین اوزرین‌ده دئمک لازیمدیر. آذربایجان دیلی التصاقی دیل اولدوغو اوچون شکیل‌چیلر سؤزون سون هئجاسینا آرتیریلیر و سؤز شکیل‌چی قبول ائدرکن وورغو شکیلچینین اوزرینه کئچیر. بونون اوچون ده آذربایجان دیلینین وورغوسو کئچیجی ثابت وورغو حساب اولونور.

دیلیمیزده بیر سیرا شکیلچیلر واردیر کی، اونلار سؤزه قوشولارکه‌ن وورغو قبول ائتمیر. بو شکیل‌چیلرین بیر قیسمی اومونیم شکیلچیلردیر. سؤزده وورغو قبول ائتمه‌یه‌ن شکیلچی وارسا، وورغو اوندان اووکی هئجانین اوزرینه دوشور:

۱.ایسیم‌ده‌کی شخص شکیل‌چی‌سی وورغو قبول ائتمیر:

طلبه́ یم – طلبه́ ییک

طلبه́ سن – طلبه́ سینیز

طلبه́ دیر – طلبه́ دیرلر

لاکین -دیر، دیر،دور، دور(dır, dir,dur, dür) شکیل‌چی‌سی تاثیرسیز فعل‌دن تأثیرلی فعله (سؤن‌دور، یاندیر) و ایجبار نؤع (باخدیر، یازدیر) دوزلدرکه‌ن وورغو قبول ائدیر. بو زامان او، لئکسیک شکیل‌چی اولور.

۲.-این، این، اون، اون (un, ün,in, ın) شکیلچیسی آشاغی‌داکی حاللاردا وورغو قبول ائدیر:

منصوبیت شکیلچیسی کیمی: سنین قله‌می́ن، سنین ایستولو́ن.

ییه‌لیک حال شکیل‌چی‌سی کیمی: کؤنولو́ن، معلمی́ن.

لئکسیک شکیل‌چی کیمی: بیچی́ن، سپی́ن.

۳. -این، این، اون، اون(ın, in,un,ün) امر شکلینین ایکینجی شخصین جمعی کیمی ایشلندیک‌ده وورغو قبول ائتمیر: گه́ لین، با́خین، یا́تین.

۴. -سا،سه(sa,sə) شرط شکیل‌چی‌سی کیمی فئل کؤکونه و یا باشلانغیج فورماسینا آرتیریلان زامان وورغو قبول ائدیر: باخ‌سا́، اوتورسا́، یازسا́.

فعلین زامان و شکیل علامتلریندن سونرا گلن شخص شکیل‌چیلری، بیر قای‌دا اولاراق، وورغو قبول ائتمیر: گئده‌جه́ یم، باخمی́شام، گله‌سی́دیر.

۵– لا، له (la,lə) شکیل‌چی‌سی: ایسیملردن فعل دوزلدرکن وورغو قبول ائدیر: گؤزله́، دیشله́، ایزله́.

-لا، له شکیلچی‌سی ظرف دوزل‌دن زامان وورغو قبول ائتمیر: مهارتله، اومی́دله، گو́جله.

- ایله (ilə) قوشماسینین شکیلچیلشمیش فورماسی کیمی ایسیملره و ایسیملشمیش نیطق حیصه‌لرینه قوشولاراق بیرگه‌لیک و واسطه معناسی دوزلدرکن وورغو قبول ائتمیر: آددی́ملا، فره́ له، گؤ́زله.

شوهودی کئچمیش زامان، امر، شرط شکیللریندن سونرا اوچونجو شخصین جمعینی بیلدیره‌ن لار، لر(lar,lər) شکیلچیسی وورغو قبول ائدیر: باخدیلا́ر، یازسینلا́ر، گلسه‌لر.

-ما، مه (mə,ma),شکیلچیسی:

فعل‌دن ایسیم دوزلدن شکیلجی کیمی ایشلندیکده وورغو قبول ائدیر: دوندورما́، باغلاما́، قازما́، یوزما́، توتما́.

فعللرده اینکار شکیلچیسی کیمی ایشلندیکده وورغو قبول ائتمیر: با́خما، دوندو́رما، وو́رما.

وورغو قبول ائتمه‌یه‌ن شکیل‌چیدن سونرا وورغو قبول ائد‌ن شکیلچی ایشلندیکده ده وورغو یئرینی دییشمیر: یا́زمامیشام، اوخو́مادیم.

غیری-قطعی گله‌جک زامانین اینکاریندا وورغو -م اینکار شکیل‌چیسی اولان هئجایا دوشور: باخا́رام – باخما́رام، گلرم – گلمزسن، گلمه́
-جا، جه(ca,cə) شکیل‌چیسی:

ظرف دوزلدن شکیل‌چی کیمی ایشلندیک‌ده وورغولو اولور: آستاجا́، خلوتجه́، ساکیتجه́.

صیفتین چوخالتما درجه‌سینین علامتی کیمی ایشلندیک‌ده وورغولو اولور: کؤرپه‌جه́، خیرداجا́.

قوشما و مودال سؤزون علامتی کیمی ایشلندیک‌ده وورغو قبول ائتمیر: سنجه، ظنی́مجه، دریا́جا.

فعلی باغلاما شکیل‌چیسی - معده‌ن وورغو قبول ائتمیر: ایستمده‌ن، با́خمادان، گؤ́رمدن.

-آرکه‌ن، ارکه‌ن(arkən,ərkən) فعلی باغلاما شکیلچینین ایکینجی هئجاسی وورغو قبول ائتمیر: ساتا́رکن، آلا́رکن.

-لار، لر شکیلچی‌ سی: ایسمین جمع شکیل‌چیسی کیمی ایشلندیک‌ده وورغو قبول ائدیر: قله‌ملر، ورقلر.

فعلین شخص-کمیت شکیل‌چیسی کیمی ایشلندیکده، بیر قایدا اولاراق، وورغو قبول ائتمیر: یازاسی́دیرلار، باخی́رلار، گلمه‌لی́دیرلر.

شوهودی کئچمیش زامان‌دا، امر و شرط شکیللرینده -لار، لر شکیل‌چیسی وورغو قبول ائدیر: گلدیلر، گئتسینلر، گئتسله́ر.

ظرف دوزلدن -جاسینا، جسینه(casına, cəsinə) شکیل‌چیسی وورغو قبول ائتمیر: مهریبا́نجاسینا، قورخا́قجاسینا.

-دک(dək)، -جان(can) شکیلچیلشمیش قوشمالاری سؤزه قوشولاراق وورغو قبول ائتمیر: ائوه́ دک، سحره́ جن، مکتبه́ جن، مکتبه́ دک.
-می(mi) شکیلچیلشمیش سوال اداتی ووغو قبول ائتمیر: باخی́ممی؟ گزدی́نمی؟ گؤردو́نمو؟