کولت.آذ علی اصغر خمراسی‌نین خلج تورکلری‌نین لهجه‌سی ایله یازیسینی تقدیم ائدیر:

خلج خالقین‌ هادورو خالقلار وارا بی اصالت لیخ، اینن‌لری وآدتلری وارار. بیز بو بئلئم‌ چه خلج‌لرین اینن‌لرین وآدتلرین هاغراشتورموش واوللارو تؤرت قاوداقا بئلمیشک‌:

1. قیش آدتلری؛

2. نوروز آیودو قارشولاشما مراسیملری؛

3. نوروز آیودو مراسیملری؛

4. کودن مراسیمی.

خلج خالقو‌ایچیچه قیش‌آدتلری حققی چه ماولاق هایمالوخ ،سؤزلر وار،اما واختین كولالوقي کؤره سؤزلریمی بی نئچچه میثال وئرمک له کیفایت لنتیری یوروق.

قیش حققی‌چه تاتالار سؤزو خلج تورکوسوچه هایولور:

«قیش کلیر وارور یوزو قارالوق کومورقا قالور»

«قیش‌گه هایدولار نئده قیشلیک اتدین ؛ هایدو کاللار جانوچا»

1- قیش آدتلری :

1/1- یورقالوقا وارماق وماتال هاتماق

قیش هایلارو یورقالوقا وارماق خلج خالقو هاراسوچا قدیم زاماندا رایج جميش. کئچه یورقالوچا،تاتالار،ابه‌ لر ویاشلوخ آداملار کاللارقا ،تاززا عملکه کلگیلی قیز واوْ‌غوللارقا ماتال هاتالار. بیز بو مراسیم حققی چه آستچاکو شئری حؤرمتليخ بيليم آداملاري وبيزيم سسي ميزي ائشيت گيللركه ايتحاف ائتوروق.

قارالوق،قُرقمالودو،آمما ،بيزقُرقما زاتدوق

كِئِچهَ شيرين ماتالدا، اَس بيزتوق اوْمازاتدوق

كؤينوميزين ائِشيكين،كينه له هاچما زاتدوق

ماتللارين سؤزلري بيزلركه خوشلوقاتدو

«قارشوبالوققاسلام» کیتابوچاداق قیش کئچه لری یورقالوسین موناق خاتیرلنتيرمیش:

قيش كِئچه سی يُورقالوقا واردوقی

قار كورتوكو يُول- يولاغو، وادوقی

ويج كُؤرگَك له چيريق يُولو،هاچدوقی

توٌلكوٌ هَوده فَريكيمی قاوزادو

خانوم نَنَم تُوردو قاشين قامادو

قيش كِئچه سين پايالارو اُتاغو

بالوقلوقين اوتوراغو ياتاغو

كورسُولارين تُونورلارو ياناغو

يُورقاللارين شَبچَرزی اِيده سی

بالوق تولاركوٍلوٍب دانوشماق سسی

2/1- کاکولوک شیکاری وارماق

قیشین بعضی کونلریچه ييگيت هرلر، کاکولوک توتماققا کؤره تاغلارقا وارولار. کاکولوک شیکارو حققی چه بو شئری خاتیرلانتورويوروق .

قيش‌كوٍنلریِ،كُوٍن كوٍنَئي كه چالدوقی

بالوق كالو قار توپْپُو اوينادوقی

قوچ اوغولار كاكولوكگا واردوقی

منيم روحوم موناق بيلي اوراچار

كاكلوك واراياتموش بوشو قارآسچار

3- نوروز آیودو مراسیملری؛

خلج خالقو هاراسوچا کودن مراسئمینده سؤره نوروز آیودو مراسئمی بي هاوول وقائده لیخ آدت سانقا کلیر.بیزبوآدتلری آستچاکو شئريميزله بزوروق:

عايُوديز موبارك

عايودكؤنو شادلوق تؤشرائللركه

يئللَرحَسَر تَرقاغ اولور تئللركه

خوش نغمه لر نارون كليرتيللركه

نَنَه لرده، دده لرده هاوول پاي

يُولقا تُؤشَر كَلير اِئرَر بيزكه تاي

عايُود كُؤنو نُومُورتقالار بُؤدانُور

يئزي چه گول- گولقا واقار اؤدانور

قاررو دده ياستوق لارقا تاَيانور

كؤرپه كاللار تورشو- تورشو اويني لر‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌

كولمك يئري گادا، بي سين چُولقي لر

عايُود كُؤنو ينگي كَسيك كَدَلر

آووال واروب عُذرلوقلارو كُؤرلر

باروشولار بي- بي رسين اوپلر

دده – ننين هَوه تُولا كال اولور

قيز- اوغولين داماغلارو چاق اولور

2/3- نوروز آیودین اوندوچ کونلوک مراسئمی:

آیود کونو چاشتدا سؤره خالق خارمانلارقا ییغیشی لر،هرکیم اؤز صینفی له اوْیونلار اوینيلر،مثلا قیزلر گادام ورماق اویونین اویئی لر،هرلر یومشاق یئرچه هاتلوقماق اویونین اوینئلر،کیشی لر وکلین لر قوللارین بي بيركه چولقاموش چوبو وارولار،بو اویونین آتی« لیلیم لیلیم لیللانا» هایولار.

لیلیم شئرلری بیاتیلرینده بعضی سین سیزکه هوقی یوروم:

دالان آستو،دروازا بئيلردوروب نمازا

سن كي مني آلمازدين ني ين ،سالدين آوازا

ليليم ليليم ليلانا

قئزلر قاشدو کیلانا

آقاج آديم آقاجا بيرقوش توددوم بالاجا

قارداش نيشانلي گوردم قاشو گوزو بالاجا

ليليم ليليم ليلانا

قئزلر قاشدو کیلانا

آقاج آديم ايلانا ايلان گويده بولونا

آند،ايچميشم قرآنا گئدم گوزل اوغلانا

ليليم ليليم ليلانا

قئزلر قاشدو کیلانا

بولاق باشيندا دورما بولاقو،بولاندورما

اوزيارين بوردا دئگيل گوزلرين دولاندورما

ليليم ليليم ليلانا

قئزلر قاشدو کیلانا

سماورين سُسيندن اولدوم يارهوسيندن

بيرچوپوقين چاق ايله نازلي ياركيسه سيندن

ليليم ليليم ليلانا

قئزلر قاشدو کیلانا

دامدا دورانا قوربان اَلي قرآنا قوربان

من كي ياروم گورمديم يارو گورنه قوربان

ليليم ليليم ليلانا

قئزلر قاشدو کیلانا
اورتایاشلوق هرلر هاتقولما اویونوندا آرتوق،نومرتقا اللشتیرمه، لولوتمه،بؤرک وئرمه،اشگه بئلی سینمه و.... اویونلارو اویني لر واوندوچ کون داماغلانولار