قدیم زامانلاردا آران‌دا یاشایان جماعات یایلاغا چیخارمیش. اونلار یاخشی اوتلاقلار تاپیب اورادا مسکه‌ن سالار، قویون-قوزولارینی ساخلایارمیشلار.

او واختلار اری داوادا اؤلموش آغیر کولفت‌لی بیر آنا دا یایلاغا کؤچور. اونون یئددی قیزی، بیر اوغلو وارییمیش. آنا اوشاقلارینی باشینا ییغیب دولانیرمیش. بیر گون اونلارین یایلاق‌داکی آلاچیقلارینا قفیل باسقین اولونور. آنا دا، قیزلار دا دوشمه‌نه قارشی ووروشور. قارداش بالاجا اولدوغون‌دان یاخشی ووروشا بیلمیر، باجیلارین‌دان آرالی دوشور. قارداشلارینی ایتیرمیش قیزلار آخیراجان مردلیکله دؤیوشورلر.

دوشمه‌نلر قیزلاری آنالارین‌دان آییریب آپارماق ایستییرلر. آنا چوخ های-هشیر سالیر، اما آغیر یارالاندیغین‌دان یئرین‌دن ترپه‌نه بیلمیر. آنانین یاراسین‌دان تؤکوله‌ن قان گؤز یاشلارینا قاریشیب آخیر. قیزلار دوشمه‌نه باش ایمک ایستهمیرلر.
بؤیوک باجی دئییر:
– ناموسو ایته آتیبلار، ایت یئمه‌ییب. اؤلجییک، دوشمه‌نه اییلمیجییک. باجیلاریم، مرد دایانین، تک قارداشیمین، آغساققال آنامین هئیفینی آلاق. ائله ائلیین کی، بیر-بیرینیزدن آیری دوشمیین.
قیزلار اؤل‌نه‌جه‌ن دوشمه‌نله ووروشور. نامرد دوشمه‌ن بیننارین یئددی‌سینی ده یارالی قویوب گئدیر. قیزلار بیر-بیرینه کؤمک ائل‌یه‌ممیرلر. «آنا»، «قارداش» دئیدئیه، آه-ناله چکیب داغی-داشی دیله گتیریرلر. اوننار گؤز یاشی آخیدااخی‌دا اؤلورلر.
روایته گؤره، قیزلارین قم-قوبار دولو گؤز یاشلاری دوم‌دورو بولاق سویونا چئوریلیب آخیر. او واخت‌دان همین گؤز یاشلاری بیر-بیرینه قاریشاراق آخیب آنانین گؤز یاشلارینا قوووشور، هاراداسا ایتمیش قارداشلارینی آختاریرلار. ایندی ده یان-یانا دوزولوب دوم‌دورو گؤز یاشی کیمی آخان همین بولاقلار ائل آراسین‌دا «یئددی بولاق» آدییلا تانینیر.
Kult.az آذربایجانین نهنگ شاعری مممد آرازین سؤزوگئ‌دن افسانه‌یه حصر ائتدیی ائینیادلل پوئماسینی تقدیم ائدیر:
بو دئدییم افسانه‌نی
دوشوندوکجه، یازدیقجا من
ائله بیل کی، یئددی بولاق
سوزولوردو اورییم‌دن.
اوزرین‌ده دایاندیغیم،
سو ایچدییم یئددی بولاق
دئییرلر کی، یئددی قیزین
گؤز یاشین‌دان یارانمیش، آه.
ندن بئله زومزومه‌لی،
ندن بئله دورودور او.
بلکه ائله یئددی قیزین
گؤزلرینین نورودور او؟
بیر افسانه اولسا دا بو،
فیکریم، قمیم جوشوب-داشیر.
آخی اونو مین ایللرجه
ائل اوریی یاشاتمیش‌دیر.
دوشوندوکجه دوشوندورور
مین دومان‌لی سوال منی؛
اؤز گونوم‌دن اؤت‌ن گونه
چکیر سییار خیال منی...
گول-چیچک‌لی اولسا دا یئر،
اورکلرین فس‌لی قیش‌دیر.
شاهمار بیین زول‌مو یئنه
داغلارا دا درد اولموش‌دور.
حؤکم ائلییر او قارا قورد:
«منیم‌دیر یئر، منیم‌دیر یورد:
بیر چوبانین یئددی قیزی
بوردا آزاد گزیر نیه؟
یایلاغیم‌دا چیچک اوزوب
اوریی‌می اوزور نیه؟
اؤلممیش‌دیر، هله شاهمار،
شاهمار بیین حضورونا
بو ساعتجا گل‌سین اونلار!»
او امر ائتدی قیزلارا: «سیز
بو گون داغا دؤنرسینیز.
قوپاریلان هر بیر چیچک
اؤز یئرین‌ده بیت‌سین گرک.
منیم شرطیم بودور: اگر
بیرجه گونه بیتمه‌سه‌لر
چیچکلریم، او زامان سیز
حضوروما گلرسینیز...
حؤکموم گؤزل، قلبیم اینجه...
سادت‌دیر یئددی گئجه
یئددی گؤزل اولسا بیین:
بون‌دان گؤزل قرار دئیین!
بی آرزویا یئت‌سین گرک،
او سؤزون‌دن دؤنمه‌یه‌جک.
فرمانیم‌دان دؤنه‌ن آنجاق
ساچلارین‌دان آسیلاجاق!
دیلی اولسا طبیعتین،
دویا بیل‌سه همین دردی، -
یئددی چیچک سولماماقچون
میلیون چیچک بیتیرردی.
سحر بلکه آچیلمازدی،
گونش یئره ساچیلمازدی
بورویردی دومان یئری -
بیلسی‌دیلر یئددی پری
قلبی قارا بیر ایبلی‌سه
بیر گئجه‌لیک «یار» اولاجاق.
یئددی چیچک، یئددی کؤنول،
یئددی سئوگی خار اولاجاق.
یئددی گنجین تالئیین‌ده
سؤنه‌جک‌دیر یئددی اولدوز.
عشقی ناکام قالاجاق‌دیر
یئددی اویناق، باکیره قیز.
قیزلار بیل‌دی آغیر هؤک‌مو،
قیزلار دوی‌دو آجی دردی.
اینسان قلبی داغ اولسای‌دی
بو درد ایله اریردی.
آز قالیردی حؤکمه آرتیق،
صاباح فرمان بیتملی‌دی،
صاباح اونلار شاهمار بیین
حضورونا گئتملی‌دی.
قیزلار دوروب گئجیاری
دیرمان‌دیلار داغا ساری.
بیر زیروه‌ده دوردو اونلار،
بوردا یالنیز ایکی یول وار؛
قاباق اؤلوم: تیکه-تیکه!
گئری دؤن‌سه‌ن اولار لکه.
گؤزلرینی یوموب بیر آن
ایندی اونلار بو قایادان
اؤزلرینی سالاجاقلار،
یئددی قیزین گؤز یاشین‌دان
یئددی بولاق قالاجاق‌دیر.
اطراف دومان، حیات آجی،
داغ اوستون‌ده یئددی باجی،
هئی دوشونور، هئی آغلاییر.
یئر آغلاییر، گؤی آغلاییر.
یاریب قارا بولودلاری.
آی دا گؤی‌دن گئجیاری
نور سپدیکجه پرده-پرده،
دئییر بو قان قالماز یئرده.
یئرده قالمیر بو ناهاق قان،
صاباح قالخیر ائل یوخودان...
بو نه توغیان، بو نه سس‌دیر:
«یاشاماسین داها بس‌دیر -
بو ناموس‌سوز، قلبی قارا،
چکین اونو، چکین دارا»، -
دئیه جوشور ائل نیداسی.
یامان اولور بیرلشه‌ن‌ده -
ائل قلبینین سس-سداسی.
ائله بیل کی، من ده واردیم
آخیب گئدن ائل ایچین‌ده؛
بو قاینایان سئل ایچین‌ده.
بیر ساحل‌سیز سئله دؤندوم،
بیر قانادلی یئله دؤندوم،
آیاقلاییب مین قایا-داش
بولاق اوسته گلدیم بیرباش:
«قالخین، - دئدیم، - یئددی باجی،
شاهمار بیین تاختی-تاجی
اب‌دی‌لیک تار-مار اولدو،
داها عؤمور باهار اولدو»...
بو واخت گولوش سسلرین‌دن
خیالیم‌دان آیریلدیم من...
گؤردوم اودور چمه‌ن اوسته
سئوگی‌لیلر دسته-دسته
مجلیس قوروب مئهریبان، شاد؛
دئیه‌ن آزاد، گوله‌ن آزاد...
افسانوی بیر گؤزل تک
بیر سئوگیلیم دایانیب تک:
بولاق اوسته قالمیشام من،
افسانه‌یه دالمیشام من.
سئوگیلیمله دوروب من ده
سئیره چیخدیم گؤی چمه‌ن‌ده...
اورییم‌ده دیل آچدیقجا
اونون عشقی، اونون سسی،
خیالیم‌دان آیریلمیردی
یئددی بولاق افسانه‌سی...