کولت. آذ خالق شاعری بختیار واهابزادنین «آلا-بزک چامادان»ی حکایه سینی تقدیم ائدیر:
من سیزه دؤرد پردهلی بیر کومدییا دانیشاجاغام. اما بو کومدییانین چؤلو گولمهلیدیر، ایچی آغلامالی...
ایدارهنین دیرکتورونو داها یوکسک وظیفهیه آپاردیقلاریندان معاوین، دیرکتور اوزی ایشلییردی. او، تامام-دسگاهی ایله دیرئکتور اولماق اوچون دؤیدویو قاپی قالمادی. اما کیشینین زحمتی هدر گئتدی، باشقا بیر یئردن تزه دیرئکتور گتیردیلر. ائله بیرینجی گوندن معاوین، توتوشدو بو تزه دیرئکتورلا. اما گؤزونه دؤندویوم تزه دیرئکتور حسین خالیدوویچ اونا بیر گلیش گلدی کی، یازیق بیر ده آییلیب گؤردو، جیبینده پئنسییا کیتابچاسی، بولواردا ایلشیب قوجا تقاعدچولرله دومینو اویناییر اؤزو اوچون.
ائله بوردان دا تاماشانین ایکینجی پردهسی باشلانیر. بو دا اوندان عبارت اولسون کی، ایدارهنین بوتون ایشچیلری تزه دیرئکتورون نه قدر بؤیوک گوجه و قودرته مالیک اولدوغونو باشا دوشوب بیلدیلر کی، بو جاوان اوغلانلا زارافات ائلمک اولماز. بونو بیلهندن سونرا وضعیتلر و موناسیبتلر دییشدی، ایکینجی پردنین ایکینجی شکلی باشلاندی. بو شکیلدن سونراکی بوتون شکیللرین و پردهلرین باش قهرهمانی اولدو یالتاقلیق! دئیهسهن، حؤرمتلی اوخوجونون اورییندن کئچدی کی، بیهم، یالتاقلیق آدامدیر کی، باش قهرهمان اولا؟ یوخ، البته، آدام دئییل، اما آداما اوخشایان بیر پارا آدامجیغازلارین اؤزوندن یوخاریدا دورانا گؤستردیی سیفت و موناسیبتدیر کی، منیم نقل ائلدییم تاماشانین آپاریجیسی اولاجاق... بلی، همین گوندن باشلایاراق گونده بئش دفعه، یئرینه گؤره بزهن آلتی-یئددی دفعه حسین خالیدوویچین و اهلی-ایالینین کئفی و سههتی سوروشولدو، یئددی آرخا دؤنهنینین آد گونلری اؤیرنیلدی، پالتوسو توتولدو. اونا «سداقت» اویونو اوینانیلدی. بو اویونو اوینایانلار اساساً اوچ شعبه مودیری ایدی. ندن کی، اونلارین اوچو ده بوش اولان موعاوین یئرینه گؤز دیکمیشدی. حسین خالیدوویچدن هلهلیک سس چیخمیر، اوریینده سئچیب سونالاییر، بو اورییندن هانسینین داها چوخ اویغون اولدوغونو اؤیرهنیردی. «اویغون» دئیهنده اوریینیزه «قابیلیت» گلمهسین. قابیلیت – ایکینجی درجهلی مسئلهدیر. اساس مسئله بونلاردان هانسینین اونا داها چوخ صادق اولماغینی بیلمکدن عبارت ایدی. بونون اوچون ایسه واخت لازیم ایدی. مثلاًین بئله اولدوغونو شعبه مودیرلری ده بیلدییندن اونلارین آراسیندا دیرئکتورا قوللوق و قوللوغون ایچینده «سداقت» یاریشی باشلانمیشدی. بو یاریشدا اونلار بیر-بیرینه آمان وئرمیر، بیری دیگرینی اوستهلهمهیه چالیشیر، بو چالیشمالاردا ایسه حسین خالیدوویچ قازانیردی.
بو اوچ شعبه مودیرینین – کریمین، رحیمین و سلیمین هر بیرینین اؤز قوللوغو و اؤز خیدمتی وار ایدی شئفین یانیندا... مثلاً، کریم دیرئکتورون قوهوم-قارداشینا شهرده تاپیلمایان درمانلاری بیر گؤز قیرپیمیندا تاپار، صاحبینه چاتدیراردی. ندن کی، قاینی باش آپتئکلر ایدارهسینده موهوم وظیفهده چالیشیردی... رحیم ایسه شئفین عائلهسینه دئفیسیت «ایمپورتنی» ماللار تاپماقدا ماهیر ایدی. اونون دا قارداشی شهر تیجارتینین بؤیوکلریندن ایدی... بس سلیم؟ اونون وظیفهسی ایسه باشقا ایدی. سلیم شهرده دولاشان، خوروز سسی ائشیتممیش لتیفهلری چینهدانینا ییغار، ائرتهسی گون گوله-گوله کابینئته گیرر، اویودوب تؤکر، شئفین مزهسینی آچاردی... ایندی دیرئکتور قالمیشدی متتل. هانسینا اوستونلوک وئرسین؟
اصلینده، بونلارین ایچینده دیریباشلیغینا و چئویکلیینه گؤره سلیمدن اوستونو یوخ ایدی. اما...ائله بو چئویکلیکدن شئفین دالاغی سانجیردی. قورخوردو کی، موعاوین کئچهندن سونرا سلیم داها چوخ ال-قول آچا و گونلرین بیر گونو اونون یئرینه ده گؤز دیکیب آرانی قاریشدیرا. کریم «خوروز-بئچه»، بیر آز دا گوپچو، رحیم ایسه قوزو بالا ایدی. باشیندان وور، علیندن چؤریینی آل، اودور کی، دیرئکتور بیر بالاجا رحیمه مئیللی ایدی.
بو گون ایشه گلن کیمی دیرئکتور رحیمی یانینا چاغیردی. باجاناغی خسته ایدی. جیبیندن نوسخهنی چیخاریب اوزاتدی اونا.
- بوتون آپتئکلری گزیبلر، تاپا بیلمهییبلر، گؤر نئینیرسن...
رحیم نوسخهیه باخیب:
- کیمدی خسته؟ الله ائلممیش سیزینکیلردن... هه... روفیکین آتاسی...روفیک بیزیم آلیکله بیر صینیفده اوخویور. زکالی اوشاقدیر. «کراسنی شاپوچکانی» ازبر بیلیر.
- گرک بو گون ساعت ۱۱-ا قدر چاتدیرسان... بالدیزیمگیلی تانیییرسان؟
- نیه تانیمیرام... روفیکین آد گونونده بیر یئرده دئییلدیک...
- دئ، ترپهن!
رحیم گئتدی، کریمی چاغیردی. کریم ایکیقات ایچری گیردی:
- صاباحی-شریفینیز خئییر اولسون حسین خالیدوویچ.
شئف جاواب وئر
مدی.
- قانینیز قارا دئییل کی؟
- نئجه بیهم؟
- هئچ، گؤزومه بیرتهر دیدینیز...کوستیومونوز دا موبارک.
- ا، نه دانیشیرسان؟ آز گئیمیشهم بونو؟
- منه تزه گلدی... یامان یاراشیر سیزه. ساغلیغینیزا قیسمت اولسون.
- موسکوادا تیکدیرمیشهم.
- دئییرم آخی... بیزده بئله اوستالار نه گزیر؟ قوتو کیمی دورور اینینیزده... یاخشی یادیما دوشدو، دونهن اوردا ایدیم...
- هاردا، ا؟..
- اوردا دا... بیزیم قوهومگیلده.
- کیمدی ا... سیزین قوهوم؟
- چپگؤزو دئییرم ده...
- یوخارداکی؟
- به نه؟
- ا... او سیزین قوهومدو؟
- به دئممیشهم؟
- سن اؤل، بیرینجی دفعهدیر ائشیدیرم.
- دوغروسو، بیر-ایکی دفعه اوللر ایستمیشهم دئیهم، اوتانمیشام.
- اوتاناسی یئرده اوتانمیرسان... ا...
- او، سیزه نه تهر قوهومدو؟
- آرواد طرفدن.
- کور مسئلهسی؟
- یوخ. کوردن بیر آز بو طرفه.
- ا... کریم، او لازیملی آدامدی.
- به نه... دونهن او کی وار، سیزدن دانیشمیشام اونا.
- نه دئمیسهن، ا؟...
- نه دئیهجهم، اولانی...
- یقین دئمیسهن منی موعاوین قویمور.
- من اؤلوم، یوخ! دئدیم، بیزیم ایداره هله بئله بیر کیشی گؤرمهییب.
- یاخشی، بو بارهده سونرا دانیشاریق. سن گؤر منه بیر-ایکی فرانسیز اتری تاپا بیلرسهنمی؟
- نیه تاپمیرام؟!
- دئ ترپهن!
- کریم گئدن کیمی فیکیر گؤتوردو حسین خالیدوویچی... «سونرا بونون دئدیی دوز اولار... ایشلری کورلایارام... بلکه گوپ ائلییر؟.. بو ایشین دوز اولوب-اولمادیغینی کیم بیلر گؤرهسهن؟» – دئیه خئیلی فیکره گئتدی.. ائله بو زامان نازا خانیم یانلارینی باسا-باسا ایچری گیریب شئفه چای گتیردی. نازا خانیم بو ایدارهده چوخدان ایشلییر، هامینی تانیییر، ترجومئیی-حاللارینا قدر بیلیردی. شئف:
- نازا خانیم، سن بیزیم بو کریمی یاخشی تانیییرسانمی؟
- بلی.
- دابباقدا گؤنونه ده بلهدهم. ائله سیز ده پیس تانیمیرسینیز.
- صحبتیم اوندا دئییل... بونون یوخاریلاردا بیر قوهومو-زادی وارمی؟
نازا خانیم خئیلی فیکیرلشیب دئدی:
- او بارهده بیر سؤز دئیه بیلمرهم. اما اونو بیلیرم کی، آغیزدان ییرتیقدیر، اورالاردا بیر آدامی-زادی اولسایدی، بونو چوخدان فاش ائلمیشدی.
- یاخشی، گئت، اما صحبت آرامیزدا قالسین.
شعبه مودیرلرینین ایکیسینین ده دیرئکتورون حضورونا چاغیریلمالاری، آرادان یاریم ساعتدان چوخ کئچمهسینه باخمایاراق، اونون چاغیریلماسی سلیمی چوخ ناراحات ائلدی. یئرینده اوتورا بیلمهدی، درهال ایمضا آتیلاسی کاغیذلاری گؤتوروب اوز قویدو کابینئته طرف. قاپینی بالاجا آرالادی:
- اسسهلامون-الئیکوم، منیم سئویملی شئفیم. گلمک اولار؟
- داها گلمیسهن، سوروشماق نئیچون؟
- سئویملی دیرئکتورون بیزه بؤیوک اولان مهببتیندن سوی-ایستیفاده ائلمک جینایت اولار. ائتیکانی گؤزلهمک بورجوموزدور.
- ائتیکا گؤزلهیهنه باخ! یاخشی، بویور گؤرک، ائشیدیرم.
- سلیم قوولوغو آچدی دیرئکتورون قاباغیندا.
- موبارک ایمضانیز لازیمدیر، بورا.
حسین خالیدوویچ قول چکیب قالخدی آیاغا.
- سندن بیر سؤز سوروشاجاغام، دوزونو دئسهن، سنی سئویندیرهجهیهم.
سلیمین اوریی «گوپ» ائلدی. اوریینده یقین ائلدی کی، هریف موعاوینلییه ائیهام وورور.
- اولا، من سیزه هئچ واخت یالان دئممیشهم. بو ایدارهده بیر گوپچو وار، او دا...
- یاخشی، دئ گؤرک او طرفدهکی چپگؤزون بیزیم کریمله قوهوملوغو وار، یا یوخ؟
- سلیم علینی علینه ووروب قهقهه چکدی.
- بو دا اونون نؤوبتی گوپودور، من اؤلوم. اشی، نه قوهوم، نه زاد. چپگؤز اونون بیرینجی آروادینین یئرلیسی ایدی، وسسالام!
- دئ، سن اؤل؟
- من اؤلوم!
دیرئکتور ساکیت اولدو.
- یاخشی، دئ گؤرک، ایشلرین نئجه گئدیر؟
- منیم ایشلریم آسیلیدیر شئفیمدن. یاپیشمیشام اتییندن، هارا آپارسان، اورا گئدهجهیهم.
حسین خالیدوویچ سلیمین نیه ایشاره ووردوغونو بیلسه ده اؤزونو او یئره قویمادی:
- خیردالا - دئدی – نه دئمک ایستییرسن؟
- بوردا بیر دوزلو لتیفه ایله نئجهدیر منیم شئفیم؟
شئف یئرینده ایلشیب دئدی:
- دؤشه گلسین.
- بیر دوه اوزانیب اؤزونو گونه وئریردی. تولکو ائله بیلدی دوه اؤلوب. اما برایی-احتیاط یئنه یوخلاماق اوچون اونو تپیکلهدی، دوه ترپهنمهدی. اوستونه چیخدی، دوه یئنه قیمیلدانمادی. تولکو دوهنین اؤلدویونو یقینلشدیریب اوریینده دئدی، ایشیم دوزلیب، آپارارام یوواما، بالا-بالا یئییب قیشی باشا وورارام. تولکو قویروغونو دوهنین قویروغونا باغلاییب باشلادی دارتماغا. بو واخت دوه آییلیب قالخدی آیاغا، تولکو دوهنین قویروغوندان ساللاندی اوزو آشاغی. دوه یئریدیکجه تولکو اونون او یانینا - بو یانینا دیه-دیه قالدی. اونو بو وضعیتده گؤرهن قارغا «بو نه گوندو دوشموسهن» – دئیه تولکودن خبر آلدی. تولکو اؤزونو سیندیرمادان دئدی: «نه اولسون، بؤیوک کیشیدیر یاپیشمیشام اتییندن، هارا آپاریر، آپارسین».
حسین خالیدوویچ ائیهامین آچیقلیغینا
اوغونوب اؤزوندن گئتدی. گؤزلرینین یاشینی سیلیب:
- گئت، - دئدی، - بو منه بو گونلوک بسدی.
- بس، آخی، منی سئویندیرمدین، حسین خالیدوویچ...
- اما سن منی سئویندیریب گولدوردون. منیم سئوینمییم سنه بس دئییل؟
سلیم بو سؤزون قاباغیندا بیر سؤز دئیه بیلمهدی.
بو اهوالاتدان بیر نئچه گون سونرا کاتیبه سحر-سحر شعبه مودیرلرینی یانینا چاغیریب دئدی کی، دونهن گئجه شئفین باجاناغی رهمته گئتمیش، حسین خالیدوویچ یاس یئرینده سیزی گؤزلییر. رحیم کریمه، کریم سلیمه باخیب اولجه بیلمهدیلر نئیلهسینلر. بیردن کریم اللرینی اوزونه آپاریب هؤنکوردو و ندنسه، چیخیب گئتدی. اونا باخیب رحیم دسمالینی چیخارتدی. اوزونو یانا توتوب اولمایان گؤز یاشینی سیله-سیله:
- دؤرد بالاسی یئتیم قالدی – دئییب، او دا اوتاقدان چیخدی.
کاتیبه تعجبله سلیمه باخدی. ائله بیل بو باخیشلا دئمک ایستییردی: «بس، سن نه دورموسان، نیه آغلامیرسان، بئله بیر گونده؟» سلیم چوخ یاخشی بیلیردی کی، نازا خانیم حسین خالیدوویچین ساغ علیدیر، ایدارهده باش وئرهن بوتون حادثهلری بیتدن بیرهسینه قدر قویور اونون اووجونا. بونا گؤره ده اونا یقین ایدی کی، باجاناغین اؤلوم خبرینین شعبه مودیرلرینه تأثیر درجهسینی ده اونا چاتدیراجاقدی. بو هریفلر ایشین ایچیندن یاخشی چیخدیلار. بس، سلیم نئیلهمهلیدیر؟ دوروخدو. خئیلی فیکره گئتدی. گؤردو، نه قدر مهارتله اویناسا دا، اوولکیلره چاتا بیلمهیهجک، اوریینده «قوی، منیمکی ده قالسین دیرئکتورون یانینا» دئییب اوزونو توتدو نازا خانیما:
- اؤلن اؤلور، من شئفی دوشونورهم. ایندی باجاناغین دا کولفتی دوشهجک یازیغین بوینونا – دئیه اوتاقدان چیخدی.
کاتیبه:
- کولباشلارین ائله بیل ددهلری اؤلوب – دئیه اونلارین آرخاسینجا شاققاناق چکیب گولدو.
ایگیرمی دقیقهدن سونرا شعبه مودیرلری باجاناغین قاپیسی آغزیندا ایدیلر. ایچری گیرهن کیمی کریمله رحیم سلیمه ماجال وئرمهییب، حسین خالیدوویچین بوینونا ساریلدیلار.
- بو نه موسیبتدیر گلدی باشیمیزا – دئییب، هؤنکوردولر.
سلیم گؤردو کی، بو لوتولار بوردا اونو اوستهلهدی. او، اودوزوردو... بو مقامدا او، ائله بیر پستها چیخارمالییدی کی، اونون هشیری او بیریلرینی کؤلگهده قویسون. سلیم بیردن گئری چکیلیب، کللهسینی توتوزدوردو قاپینین چرچیوهسینه... کللهسینین زربهسیندن قاپی تیترهدی. هامی چؤنوب اونا باخدی. سلیم باخیشلاردان بیر آز دا جوشا گلدی. ایکینجی دفعه باشینی قاپییا یاماماق ایستییردی کی، شئفین آروادی گولیا خانیم اؤزونو آتدی سلیمین اوستونه.
- سلیم قارداش، ائلمه!
سلیم اوزونو گولیا خانیما توتوب:
- سیزین دردینیز منیم دردیمدیر – دئیه اؤز سؤزوندن بیر آز دا جوشا گلدی... دئیهسهن، بو زربه لاپ برک اولدو. آغرینین شدتیندن سلیم حقیقتهن آغلاماغا باشلادی. گؤزلریندن سئل کیمی یاش آخیردی. گولیا خانیم یایلیغینی چیخاریب سلیمین گؤز یاشینی سیلیر، دوستلارین «سداقت»i بیر آز دا کؤورلیردی.
کریمله رحیم ایسه اورکلرینده سلیمی سؤیور، اونون آکتیورلوق مهارتینی، هر اویونو اؤز یئرینده اوینایا بیلمک قابیلیتینه هسد آپاریر، بو اویونون اؤزلرینی کؤلگهده قویدوقلارینا هئیفسیلهنیردیلر. بو اویون مئدییانین اوچونجو پردهسی، زیروه نقطهسی ایدی.
اون دقیقهدن سونرا شئف صادق نؤکرلرینی یان اوتاغا چکیب مشورته باشلادی:
- اؤلنین دالینجا اؤلمک اولماز... ایندی گلین، بو موسیبتین آردینی فیکیرلشک. مسئله بئلهدیر کی، بالدیزیم و گولیا خانیم مرهومون تزه قبیریستانلیقدا دفن اولونماسینی ایستمیر. اورا چؤکک اولدوغوندان سو آغزیدیر. ایندی دئیین گؤرک، کؤهنه قبیریستانلیقدا یئر تاپا بیلریک، یا یوخ؟
اوچو ده بیر-بیرینین اوزونه باخدی.
- دفن ایدارهسینده هانسینیزین تانیشی وار؟
گئجدن-گئج رحیم دیللهندی:
- سیز دوز بویورورسونوز، حسین خالیدوویچ. تزه قبیریستانلیق سوباساردیر. اما بادامداردان دوشهن یئرین آغزیندا، تپهده من یئر دوزلده بیلرهم. کئچهن ایل قارداشیمی من اوردا دفن ائلمیشهم.
شئف اسبیلشدی.
- دئدیم کی، او قبیریستانلیقدا دفن ائلمک ایستهمیریک.
کریم دیللهندی:
- ایندی چوخ آدام اؤلوسونو یاخین کندلرده، لاپ ائله سارایدا، یاخود مردکاندا دفن ائلییر.
شئف یئنه اسبیلشدی.
- اشی، سن نه دانیشیرسان؟ بونون جومعه آخشامیسی وار، یئددیسی، قیرخی، ایلی، بایرام آخشاملاری وار. بوردان مردکانا کیم گئدهجک؟
بایاقدان صحبته قاریشمایان سلیم شستله اؤزونو وئردی قاباغا:
- حسین خالیدوویچ، سیز ناراحات اولمایین، من بو ایشی ایستدیینیز کیمی یولونا قویارام.
شئفین قاشلاری چاتیلدی:
- سلیم، ناغیل یئری دئییل، دئ گؤرک، نئجه؟
- بونون نئجهسی یوخدور کی، ایندی ساعت نئچهدیر؟
- دوز ۱۰ تامام.
- ساعت ۴-ده گولیا خانیمین دئدیی کؤهنه قبیریستانلیقدا قبیر حاضر اولاجاق.
آردی وار...
