یوخاری

تورک و هیندو دیللرینین کؤک یاخینلیغی

آنا صحیفه کولت
12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
تورک و هیندو دیللرینین کؤک یاخینلیغی

آمریکان هیندولاری ایله تورکلرین کؤک بیرلیی حاقدا زمان-زمان بیر-بیرینه یاخین و بیر-بیریندن فرقلی ملاحظه‌لر، هیپوتزلر ایر‌لی سورولوب. آمریکانین قیرمیزی‌دریلی یئرلی ساکنلرینین منشایی علمی و غیر-علمی فکری اوزون ایللر مشغول ائدیب. بس خالقلارین بیر-بیری ایله دوغما و یاد مناسبتلری هانسی موستویده چؤزولمه‌لیدیر؟ زیرا بو ایکی اتنوسون بیرباشا علاقه و وحدتینی تصدیق ائد‌ن رسمی، توتارلی و علمی دلیللر یوخدور.

اما... اورتادا ماراقلی هیپوتزا و فکرلر ده یوخ دئییلدیر. حساب ائدیرم کی، بو مسئله‌ده دیل فاکتورو اؤنملی رول اوینایا بیلر. آمریکان عالملرینین میشیگان اونیورسیتتینده آپاردیغی تدقیقاتلارا گؤره، معاصر هیندولار بو قیطه‌یه «برینگ کؤرپوسو» واسطه‌سیله گلیبلر. آدی‌چکیلن اراضی واختیله آمریکا و آسیا آرسیندا گئنیش بیر دهلیز اولوب. ۱۲ مین ایل اول همین «کؤرپو» یوخ اولموشدور. حاضردا همین اراضیده برینگ کؤرفزی یئرلشیر. بو میگراسییا اوزون بیر زمان عرضینده داوام ائدیب. تخمیناً ۲۰-۲۵ مین اول ایندیکی هیندولارین اولو بابالاری آلتایدان کؤچ ائد‌رک آمریکادا مسکونلاشیبلار.

یئری گلمیشکن، من اؤزومو دیل متخصصی حساب ائتمه‌سم ده، دیللرین «دیالکتیکاسینی» و «نفسینی» پیس دویمورام، بو باره‌ده اؤز فردی و فرقلی دوشونجه‌لریم وار. حتی دنیایا سپلنمیش تورکلرله و تورک دیللری ایله باغلی «یوز تورک اتنوسو» («Сто тюркских этносов» («آراز» نشریاتی، ۲۰۱۲)) آدلی کتابین ترتیبچیسیم. اؤزومو «اورال-آلتای» دیل نظریه‌سینین (بعضا بونا هیپوتز ده دئییرلر) طرفداری حساب ائدیرم و بئله دوشونورم کی، هیندو دیللری محض بو عائله‌یه داها یاخیندیر. دوزدور، بو دیلی ۱۵۰ ایلدن بری تدقیق ائد‌ن عالیملر اونو (داها دوغروسو، بوتون هیندو دیللرینی) واحد بیر میکروایله‌یه داخل ائدیر و بونو «آمریندس» آدلاندیریرلار. مسئله بوراسیندادیر کی، «آمریندس» نظریه‌چیلری هیندولارلا تورکلرین تاریخاً هم فیزیکی، هم ده دیل جهتدن قهم اولدوقلارینی انکار ائتمیر.

قیرمیزی‌دریلیلرله باغلی بیر نئچه ایل اول آمریکادا «شمالی آمریکا هیندولاری حاقدا معلومات» آدلی کتاب نشر ائدیلیب و او کتابدا هیندو دیللری عائله‌سی حاقدا گئنیش معلوماتلار وئریلیب.

بلی، بو گون دنیانین اکثر عالملری معاصر هیندولارین تورک کؤکنلی اولدوغونو ایر‌لی سورور. ائله هیندو طایفه‌لارینین دیلینده‌کی بیر چوخ تورک سؤزلری ده دئییلنلره ایللوستراسییا اولا بیلر.

اونو دا قید ائدک کی، واحد هیندو دیلی موجود دئییلدیر. تکجه شمالی آمریکادا ۴۰۰-دن چوخ هیندو طایفه‌سی یاشاییر و اونلارین اکثریتینین اؤز دانیشیق دیلی واردیر. اما بیر چوخ سؤز و ایفاده‌لر اکثر طایفه‌لار اوچون سجیویدیر.

گلین، بعضی سؤزلری قارشی‌لیقلی شکلده (هیندو و تورک دیللری اساسیندا) نظردن کئچیرک.

واکان - کاقان، خان

تانی - تانیمایچی-ایچمک

کاپسون - قاپماق، دیشله‌مک

کان – قان

می - من

باها – بابا

ایکئ - ایکی.

موجود ساحه‌نین گؤرکملی تدقیقاتچی‌سی آوروپالی او. ریگین و روس عالمی ی. کنوروزوون ملاحظه‌لری ایله تانیشلیق دا دقتی اؤزونه چکیر.

گلین، یئنه موجود لکسملرله پارالل شکلده تانیش اولاق:

یاش - گنج

یاشئل - یاشیل، جوان

ایچ - داخل، ایچ

اوش (اوش) – اوچ

کوچ – گوج

کول – قول

چاب - چاپ، کس، دوغرا

آخ(چی) - اوو(چو)

کوش – قوش

آک – آغ

چول - سوتور - دور، دایان

ایمی – دؤش

ایمو - اممک (دؤش)

چالان – ایلان

اووچ – آش

با – بالیق

آکان – آغا

آل - اوغول.

اورینتالیست عالم س. ویکاودر آلتای عائله‌سینه منصوب اولان دیللرله مایا هیندولارینین دیلی آراسیندا پارالللر گؤرور.

یئنه بعضی سؤزلری مقایسه‌لی شکلده نظردن کئچیرک:

بت - بیتمک

بللیم – بیلیک

ووخ – بوش

قانلی – قانلی

یاکلئل – یاندیرماق

تاس – داشیماق

بویا - بویا، رنگ.

اوروقوای عالیمی ب. فراریو مایا گروپونا داخل اولان کئچوالارین دیلی ایله تورک دیلی آراسیندا اوخشارلیق اولدوغونو ایر‌لی سورمکله یاناشی، سؤز کؤکلرینین یاخینلیغینی دا قید ائدیر. بعضی لکسملری نظردن کئچیرمک پیس اولمازدی.

کوک - گؤی، سما

واقئ – دایی

تاتا – آتا

میسی – پیشیک

آری – آریق

قو – قووماق

کاسا - قاچ(آن).

فرانسالی اورینتالیست گ.دومزل ده هر ایکی دیل آراسن‌دا اوخشارلیغی قید ائد‌رک مقایسه‌لر گتیریر. بویورون، تانیش اولاق:

جاقلا – ساققال

توقو - تؤکمک

تاوقا - داغ، داغ-داش

قاروین - معده، قارین

جونقا - سون(دا)، آخیر.

حساب ائدیرم کی، گتیریلن مثاللار هیندو و تورک دیلللرینین کؤک و منشأ یاخینلیغی باره‌ده دوشونمه‌یه، تدقیقاتلار، آختاریشلار آپارماغا امکان وئره بیلر.

تاریخ
2024.01.07 / 14:09
مولف
Axar.az
دیگر خبرلر

ماراغالی شاعرین خاطره‌سی یاد ائدیلدی

ارمنیلر مشهور ماهنیمیزی اوخویوب-اوینادیلار - ویدئو

مونرونون شخصی اشیالاری فانتاستیک قیمته ساتیلدی - فوتو

تبریزلی اوشاغین دئدیی شعر ترند اولدو - ویدئو

تورکمن رپرین ماهنی‌سی ترند اولدو

گونئیلی تدقیقاتچی دنیاسینی دییشیب

قاشقای شاعر الیاس بهرامپور دنیاسینی دییشدی

هاردا مسلمان گؤرورم، قورخورام!… میرزا علی‌اکبر صابر

اردبیل‌لی شاعر حمیده رئیس‌زاده (سحر) دنیاسینی دییشدی

آمریکاین ایران‌دا مشهور خیلاص ائتمه عملیاتیندان فیلم چکیلیر

خبر خطّی
Axar.az'da reklam Bağla
Reklam
Bize yazin Bağla