ارمنیستان‌دا رسمی آندیچمه مراسیمینده اوزرینه ال باسیلان خریستیانلیغا عایید ان قدیم اینجیل وار. ایکی حیصه‌دن عبارتدیر: «مقدس یئوانگیلییا» و «قورویوجو». ارمنیستان‌دا ماتئناداران و یا مئسروپ ماشتوتس آدینا ایروان الیازمالار و سندلرین قورونما و تدریس مرکزینده تام مخفی سیف‌ده قورونور و قیدیات نمره‌سی ۱۰۶۸۰-دیر. بو کیتابی قوروماق اوچون خصوصی محافظه گروپو وار و اونا یالنیز خصوصی اجازه‌سی اولان آداملار یاخینلاشا بیلر. بو گونه قدر کیتابین ایچی آچیلماییب و هئچ کیم اوردا هان‌سی دیل‌ده یازیلدیغینی گؤرمه‌ییب - تکجه ارمنی کیلسه‌سینین باش کاتولیکوسلاریندان باشقا.

اوزون آراشدیرما آپارساق دا، کیتابین هانسی الیفبا ایله یازیلماسینی اؤیره‌نه بیلمدیک. اما تام امینیک کی، نه قدیم، نه ده معاصر ارمنی دیلینده‌دیر؛ آرامی و لاتین دیلینده ده دئییل. الده ائتدییمیز معلوماتلار ایسه داها اؤنملی مطلبلری اوزه چیخاریر.

بو کیتاب ۵-جی عصرده داشکسن رایونونون بایان کندینده حاضیرلانیب و اوردا اوزون عصرلر ساخلانیلیب.

آذربایجان‌داکی تاریخی عابده‌لرین معین بیر قیسمی خریستیان‌لیقلا باغلی‌دیر. تخمیناً ۳-۴-جو عصرلرده اؤلکه اراضی‌سین‌ده بو قبیل‌دن اینشا ائدیله‌ن کیلسه و مناستیرلار عرب یوروشلری نتیجه‌سینده داغیدیلیب. داغلارا چکیلن خریستیان اهالی ۷-۸-جی عصرلرده بورادا یئنی‌دن تیکینتی ایشلری آپاریب. تاریخچیلرین فیکرینجه، داشکسن رایونونون بایان کندی اراضی‌سینده‌کی ۳ آلبان معبدی ده (بایان مناستیری، چیچرونگ معبدی، بایان کیلسه‌سی) محض بو تاریخدن گونوموزه قدر گلیب چاتان عابده‌لردیر.

محض بایان مناستیری اوچون حاضرلانان بو قدیم و نادیر کیتاب ۵-جی عصردن ۱۶۲۵-جی ایله قدر بورادا ساخلانیلیب. سونرادان اونون رستاوراسییا ائدیلمه‌سی لازیم اولوب و بونون اوچون قدس‌دن دعوت ائدیله‌ن متخصیصلر کیتابین بوردا قالماسینی مهم حساب ائدیبلر. بایان کندینده ساخلانیلان بو قدیم کیتابین افسانه‌سی او قدر یاییلیب کی، شرقین و آوروپانین بیر چوخ یئریندن زووارلار داشکسنین بایان کندینه گلیردیلر. بونا سبب همین کیتابین ساغلاملیق بخش ائدیب، خسته اینسانلارا کمک ائتمه‌سی باره‌ده شایعه ایدی.

بو کیتاب ۱۹-جو عصره قدر، ماکار بارخوداریان آدلانان یئپیسکوپون بورا گلمه‌سینه قدر قورونوب ساخلانیلیر. ۱۸۹۵-جی ایلده او، تعجیلی اوچمیدزین کیلسه‌سینه مکتوب یازیر کی، بو کیتاب مطلق ارمنیلره وئریلمه‌لیدیر.

۱۹۷۴-جو ایلده بایان کندینده یاشایان آسی گریگوریان آدلی شخص کیتابی اوغورلاییب باکییا گلیر و اونو آذربایجان‌دا ارمنی کیلسه‌سینین کاتولیکوسلاریندان اولان واقان تریانا وئریر. او دا اؤز نؤوبه‌سینده ۱ یانوار ۱۹۷۵-جی ایلده آذربایجان خصوصی خیدمت اورگانلارینین دقتینی جلب ائتمه‌مک اوچون اونو ۱۹۵۵-۱۹۹۴-جو ایللر آراسیندا بوتون ارمنیلرین کاتولیکوسو اولان ۱-جی وازگنه (لئوون گارابئد بالژیان) - آناسینین خاطره‌سینه - هدییه ائدیر. وازگئن قدیم کیتابی هدییه آلیر، آچیر و همین ایلین ۲۵ ایولوندا ماتنادارانا گؤندریر و تاپشیریق وئریر کی، هئچ بیر زامان آچیلماسین، اونون صورتینی ارمنی دیلینده یازسینلار و اوخشارینی حاضرلاسینلار. حاضرلانان صورتینه ایسه «وخامور» آدی وئریرلر. بو آد ۱-جی وازگنین بوخارست‌ده معلمه ایشله‌یه‌ن و ۱۹۷۴-جو ایلده اؤلن آناسی سیرانوش پالچیانین خاطره‌سینی یاشاتماق اوچون سئچیلیر.

حاضردا آذربایجان دولتینه، خالقینا و قدیم بایان مناستیرینا مخصوص بو قدیم و نادیر کیتاب ماتناداراندا تام مخفی ساخلانیلیر و اونون صورتینی (ساختا و ارمنیجه یازیلان) قوناقلارا گؤستریرلر.

بو قدیم کیتابین هانسی دیل‌ده یازیلماسی ایسه بو گونه قدر گیزلی ساخلانیلیر.

اومید ائدیریک کی، نه زامانسا بو کیتاب اوزه چیخاجاق و بؤیوک احتیماللا آلبان دولتینه داخیل اولان قارقارلاردان اولان بنیامینین ۵۲ حرفدن عبارت حاضیرلادیغی الیفبا ایله یازیلدیغی ثبوت ائدیله‌جک.