اولی بورادا

۱۹۹۱-جی ایلده سویوق ساواشین بیتمه‌سی ایله دونیا سیاسی سیستئمینین ماهیتین‌ده دییشیم گئرچکلشمیش‌دیر. ایکی قوطبلو دونیانین سونا چاتماسی ایله کومونیزم ایفلاس ائتمیش و آبش هئگئمون‌لوغونا گئدن یولو آچان بو قلوبال دییشیک‌لیک ایله دونیادا نوو-لیبارالیزمین گوج قازانماسی قلوباللاشما پروسئ‌سینی چوخ چئشیدلی سیاسی، اجتماعی و مده‌نی نتیجه‌لری اولان بیر سیاسی سیستئم حالینا گتیرمیش‌دیر. قلوباللاشما پروسئ‌سی ایران‌دا کیم‌لیک مسئله‌سین‌ده فارس مرکزلی ایران‌لی‌لیق سیستئمینی سورغولامایا باشلامیش‌دیر.

۱۹۷۹-جو ایلده‌ن سونرا ایسلام – شیعه مرکزلی بیر توتالیتار سیستمین ایفلاسی کیملیک مسئله‌سینده فارس مرکزلی ایرانلیلیق سیستمینه جدی ضربه وورموش‌دور. ایران ایسلام جومهوریتینین اؤز سیاسی داورانیشلارینی شیعه-ایسلام ایدئولوگییاسینا دایان‌دیرمالاری ایله ایراندا سیاسی ایسلام سیاستینین ده اؤز نتیجه‌لری اولموشدور. ایران ایسلام جومهوریتینین بیر سیاسی رژیم اولاراق مشروعیت بحرانی شیعه -ایسلام بحرانینی دوغورموش‌دور. ایران‌دا شیعه -ایسلامین سیاسی موستویده بحرانی ایرانلیلیق کیملیینی تنزول اوغراتمیشدیر. چونکی شیعه -ایسلام سیستمی ایرانلیلیق کیملیینین تمل نقطه سی اولموشدور. ایرانلیلیق کیملیینین تمل نؤقطه سی اولان شیعه -ایسلام سیستمینین بحرانا گیرمسی ایله ایرانلیلیق کیملیینین تنزولو باشلامیشدیر. ایسلام جومهوریتینین شریعت بحرانی ایله برابر شیعه ایله اؤرتولن فارس مرکزلی ایرانلیلیق کیملیگی ده بحرانا گیرمیش، ایدئولوژی و سیاسی پلاتفورمادا ایفلاسا اوغرامیشدیر. بو دؤنم میللی کیملیین بویوتونون دینی بویوتونا غلبه چالدیغی دؤنمدیر. دینین شیعه للیک باغی ضیفلیر ک تورک کیملیگی ایران تورکلویونده اینانجین اؤنون کچجکدیر.

تورکی تورکچولری ایله دایانیشمالاریندا آرایا ایکی انگل گیرمیشدی. بونلاردان بیری شیعه -سنی اعتیلافی و دیگری لایک-سری یاپیلانما ایدی. ایرانداکی شیعه لیین سیاسی شاه د چؤکوشو بو انگلی نده آشیلماسینا سبب اولموشدور. شیعه لیک و سنی‌لیک، لایلی و ایسلامجیلیق کیمی انگلین آشیلماسینا گونی آظربایجان میللیتچیلری اؤنجوللوک اتمیشلر. ایران سیاسی سیستمینین توتالیتار قورولوشو ایسلام جمهوریتی اوچون چلیشکیلی بیر سونوچ دوغورموشدور. توتالیتار کیم‌لیگی سببی ایله خالقی سیاسی سفربرلیکده توتماق اوچون توپلومو سیاسیلشدیرمیه چالیشیلمیشدیر. هم ۱۹۷۹-جو ایل اینقیلابینین تاثیری ایله ، هم ده ایسلام جمهوریتینین توتالیتار قورولوشو اوزوندن سیاسیلشن خالق، سیاسی سیستم ایچریسینده اؤزونو تاپمامیشدیر. دؤولت اؤز سیاسی هدفلری دوغرولتوسوندا سفربر ائتدیی خالقین احتیاجلارینی قارسیلاماقدا باشاریسیز قالمیشدیر. یئنی اینسان، یئنی توپلوم سوار چرچیوسینده چشدلی شاه - لرد شیدت و باسقییی اساس آلان بیر سیستم سرگیلمیشدیر. بحث الونان سیاسی سیستم جدی پربلملره سبب الموشدور. خالق دا ایسلانمیش و اقتدار بارماقلا ساییلاجاق قدر اینسانین الینده دولاشماغا باشلامیشدیر. بو دوروم ایسلام جمهوریتی ایله ایران آلقی آراسیندا توقوشمالی مصافه نین آچیلماسینا سرایت یاراتمیشدیر. ایران ۱۹۷۹-جو ایلد ن سونرا جدی اهالی آرتیمی ایل قارشیلاشمیش و ۲۴ ایله ایچریسیند اؤلکنین اهالیسی ایکیقات آرتمیشدیر. جدی اهالی آرتیمی ایله قارشیلاشان ایران اقتصادی ساحهده ده باشاری‌سیز اولموشدور. محز بو جهته ایران‌دا کوتلوی یوخسوللاشماغا یول آچمیشدیر. اهالینین آرتیمی و دؤولتین سیاسی، اقتصادی و اجتماعی ساحه ده اوغورسوزلوغو عومومیلیکده اؤلکا ده چشیدلی اخلاقی و مدنی پربلملری ده آردینجا چکیب گتیرمیشدیر.

بو پرسس میللی کیملیک بحرانینی دا دوغورموشدور. اقتصادی، سیاسی و اجتماعی ساحه دن دیشلانان گنجلیک ایرانلیلیق کیملیینه ده یابانچیلاشمیشدیر. ایران توپلومو بؤیوک پربلملرله مشاییعت اولونان چوخ جهتلی بیر بحران و سورونلار یاشاماقدادیر. گنیش و چشیدلی سورونلار ایچریسینده قیوریلان ایران توپلومو بو «سورونلاری چؤزجک اومیدی وئرن» بیر سیاسی گوجو ده گؤرممکده دیر. ایران‌داکی قید اتدییمیز اومیدسیزلیک ایران مرکزلی بوتون سیاسی دوشونجه و ایدولوگییالارین ایفلاسینی تامین اتمیشدیر. باشقا بیر ایفاده ایله ، ایران‌دا ایسلام و کمونیزم کیمی ایدئولوگییالار سیاسی سفربرلیک گوجلرینی ایتیرمیشلر. ایران‌دا ساغ و سول ایدئولوگییالارین ایفلاسی ایرانلیلیق کیملیینین سورغولانماسی ایله نتیجه لنمیشدیر.

چونکو ایرانداکی ساغ و سول ایدئولوگییالار فارس کیملیینی مرکز آلان ایرانلیلیق کیملیگی تملینده قورولموشدور. گلوبال سیسئم، بؤلگه دکی گلیشمه‌لر و ایران ایچیندکی سیاسی اورتام، ایرانلیلیق کیملیینی بحرانا سورموش و ب حس اولونان دورومون سونوجو اولاراق اتنیک میللیتچیلیک گوجلنمیه باشلامیشدیر. کیملیک مسئله سینده فارس مرکزلی ایرانلیلیق کیملیینین بحرانا گیرمسی ایله برابر ایرانداکی ائتنیک کیملیکلر سیاسال سمیس‌دیر. سیاسی حرکتلیلیین انرژیسی مرکزد ن چئوریه دوغرو حرکت اتمیه باشلاماسی ایله مرکزد ن قاچما جدی شکیلده گوج قازانمیشدیر.

گونی آذربایجان: تاریخی، سیاسی و کولتورولوژی موستویده. باکی، آذرنشر، ۲۰۱۰، ۱۷۲ سه.,

(صحیفه ۱۸-۲۰)