"دانیشدیرماغی باجارسان، داشین دا دیلی واردیر" -دئیه، بویوران یارادیجی خاتین آنالارلا، بی آتالارین یارادیجیلیق‌لارینین گؤرکم آچی‌سیندان زیروه‌لرده یئر توتوب کؤهنه‌لدیکجه گؤزه‌ل‌له‌شن اعجازلارین بیری ده خالی صنعتی دیر. اعجازینی دوغادان، چکی‌سینی اولولاردان آلان خالینی، دوز دویوب دوشونن اولا بیلسه، خالی یاشام سرگیسی، اینانج کتیبه‌سی، ائل بیلیمی، هنر بئشییی، دوغا بایراغی، دوزن دوزویو، دوشونجه بویاسی، دویغو سسی، سس‌سیزلیک هارایی، هارای سس‌سیزلییی‌دیر.

خالینی، اؤزللیکله ده آذربایجان خالی‌سینی دوز باشا دوشوب خالی‌نین ایلمکلرینه ایلمکله‌نیب، بویونا بوی، آرغاجینا آرغاج، هاناسینا هانا، دامغاسینا دامغا، گولونه گول، لچه‌یینه لچک اولابیله‌جک بیریسی، خالینی بیر جانلی یوخ نئچه-نئچه جانلی‌نین بیرلشمیش جانی ساناراق؛ خالی نه‌دیر؟ خالی نئجه اولار؟ یا آیری-آیری سورولارین یئرینه یالنیز بیر سؤز سوروشا بیله‌جک اولار؛
– «خالی کیم‌دیر؟»

ب
- شخصیتی نه جوردور؟
- نه ایش گؤره‌ر؟
- نه یئیر؟
- نئجه دوشونَر؟
- عائیله باشی باغلاییبمی؟
- نئچه یاشی اولار؟

بیر اینسانین حاققیندا سوروشولا بیله‌جک بیر چوخ سورولاری، خالی حاقدا دا سوروشا بیلمک اولار. آما تامام بو سورولارین یانیت‌لارینی، چوخ-چوخ اوزاقلاردا یوخ، گؤره-گؤره گؤرمه‌دییمیز یاخین‌لاردا آراماق گره‌کیر.

آنلاغیمیزجا ایللر بویو بو آغیر-آغیر سورلاری یانیتلایا بیلمه‌ین‌لار، آیاقلارینی تخته‌بند اوسته عؤمور کئچیریب خالی‌سینا گؤزونون نورونو، اوره‌یی‌نین ایشیغینی پای وئریب اوستالیغینا اوستاسیزلیق‌لارین کؤلگه‌سی دوشموش‌لردن سوروشوب ان ایلگینج یانیت‌لاری آلماق اولار.
خالی‌نین شخصیتی، یارادیجیلیغی تاریخین قیزیل کیتابلارینا حک اولموش بیر میللتین شخصیتی‌دیر. لوری باشلانغیج آنلامی، حاشیه‌سی دوزن بیلمک‌لیک، لچه‌یی توپلومون نئجه‌لییی، تورونجو سایغی دوروشو، اورتا گولوده هر نه‌یین باشیندا دوران باشلار باشینا وئریلن ده‌یر ساییلیر. خالی‌نین ایشی بزه‌ک‌سیزلیکلره بزک وئرمک، چیلپاقلیق‌لاری چیلپاقسیزلیغا یوخ، شاهانه‌لییه یئتیرمکدیر. خالی‌نین یئدییی دوغانین دوغاللیغی، جننتین کوثر سویوندان باشقا هئچ نه اولا بیلمز! اولسایدی گوللری آل-الوان، یارپاقلاری خزل‌سیز، قابلاری ختائی‌سیز، متنی‌سی هیجان‌سیزلیغا اولاشاردی.

خالی تام بیر بیلگین کیمی یوخ، بلکه نئچه-نئجه بیلگین'ین بیرلشمیشی کیمی دوشونر. آلت یاپیسی میفولوژی‌دن، اوست یاپیسی دا پئیسکولوژی‌دن آسیلی اولان خالی‌نین ایپه‌یی باراماچی، ایپی میتووچو، بویاسی بویاقچی، نقشه‌سی نقاش، دوزه‌نی ریاضییاتچی اولوب، اونلارین دوشوندوکلری‌نین هامی‌سینی بیردن دوشونر!

خالی عائیله باشی باغلاییب سؤزدور! خالی عائیله-عائیله اوجاق اولوب ان ایلکین‌لیکدن ان گلیشمیش‌لییه جان آتیب. بو گون خالی‌نین نئچه-نئچه، ریزلی-ریزسیز، کیچیک-بؤیوک، بیری-بیریندن گؤز قاماشدیریجی، روح اوخشاییجی اوغلو-قیزی وار. یاشی انسان اوغلونون یاشی‌یلا بیرگه گلیب یا گلمه‌مه‌یی اوچون دئمک اولار "باشلانغیجدا تانری اینسانی، اینسان دا تانرینی خالی‌سیندا یاراتدی!"
بو نئچه مین قوللو یارادیجیلیغین چوخ-چوخ اؤترگی دئمیش اولساق بیر قولو تبریز خالیسی، بیر قولو گنجه خالیسی، بیر قولو قیبچاق خالیسی، بیر قولو هئریس خالیسی، بیر قولو توفارقان خالیسی، بیر قولو شوشا خالیسی، بیر قولو قاراداغ خالیسی، بیر قولو دا قاراباغ خالیسی‌دیر.
هر بیریسینده ده اوشاقلارین گؤزه‌تچیسی اولان اومای آنانین، آنالیق دامغاسی، دوغا گوجلرینده قوتساللیق‌لارین سیراسیندا یئر توتان گونشین شامان ساچلاری، آیین اون دؤرد گئجه لییی، اولدوزلارین سایریشماسی، حیات آغاجی‌نین قول-بوداقلاری، سویون آپ-آیدینلیغی، اودون اودلوق ده‌یرلری، آت آیاقلی، قوش قانادلی، قورد اوره‌کلی ایگیدلرین یاشام یازیسی، دده‌م قورقود دئیه، سوی-سویلاییب بوی-بویلایان آشیق‌لارین قوپوز گوللری، آتا-بابالارین تؤره‌چی‌لیک یولو، گؤی تانری‌نین تانریلیق دامغالاری یاشانماقدادیر.

خالی گونش،
خالی آی، اولدوز،
ایشیق، ایشیم، سو، اود، توپراق، داغ، دنیز، هاوا، اومای آنادیر.
خالی اینانج‌دیر.
خالی تبریز، خالی شوشا، خالی قوبا،
خالی قاراداغ، خالی قارباغ‌دیر.
خالی آذر، خالی بای، خالی جاندیر.
خالی آذربایجان‌دیر.
خالی کیم‌دیر؟
«تورک خالی، خالی تورکدور.»