دولت روحانی با وجود اقدام نهادی بسیار مثبت خود در ایجاد «مشاور اقوام و اقلیت‌ها» ریاست جمهوری، از نظر رویکرد کلی اش در سیاست های فرهنگی ملی با رویکرد باستان‌گرایانه ظاهر شد که علاوه بر ناامیدی فرهنگی بیش از پیش اقوام و اقلیت ها از این دولت، در حال گسترش به سیاست های کلی نظام نیز هست. بر هر دلسوز وطن شایسته و بایسته است که دولتمردان محترم را در جریان بازخورد چنین سیاست هایی در بین ایرانیان قرار دهد.

در همین راستا، دو اشتباه راهبردی وزارت امورخارجه در پذیرش نیکول پاشینیان در فردای تجاوز ارمنستان به قره باغ آذربایجان و سخنرانی رییس جمهور این کشور در ورزشگاه آرارات تهران ذیل نوشته ای با عنوان «قره‌باغ خاک ارمنستان است؛ تمام»، بهانه ای شد تا مطلبی از مباحث قبلی خودم را مجددا به اشتراک بگذارم.

۱. مروری بر نمادهای منقش بر سکه ها و اسکناس هایمان بزنیم و نمادهایی از آذربایجان، کردستان، سیستان و بلوچستان، ترکمن صحرا، گیلان و مازندران و لرستان بر آنها اضافه کنیم. جای دوری نمی رود.

۲. آموزش به زبان مادری را حداقل در سطح دبستان به رسمیت بشناسیم و به زبان مادری اثنیک ها، ایران بزرگ را آموزش دهیم تا کودک از همان کودکی ایران را بیواسطه ادراک نماید نه اینکه خودش را از خلال زبان فارسی بفهمد که در نهایت با آن به عنوان یک امر بیرونی به تعارض برسد.

۳. صدا و سیمای میلی به صدا و سیمای ملی در معنای اخص کلمه تبدیل شود که هر ایرانی قادر است به میانجی آن به تنوع لایتنهاهی آن آشنا شود و آنچنان تاکید بر گونه‌گونی زیاد شود که عنصر محوری ایرانیت قرار گیرد. ایرانی که تنوع زبانی و مذهبی و ... نه استثنا که قاعده و رکن آن است.

۴. از علم سیاست‌زدایی نهادی کنیم، هرچند سیاست زدایی گفتمانی ناممکن است. یعنی فقط نهاد علم در کار تحقیق و تفحص و فهم علمی برآید نه نظام سیاسی. هرکسی آزاد باشد فهم خودش را ارائه کند.

۵. فهمی انتقادی از دولت ملی مدرن بدست داده شود که صدسال پیش مفصل بندی شده و دغدغه‌ی تثبیت قدرت یک سلسله محور آن بوده است نه حقوق شهروندی و چنین فهمی اگر انجام می گیرد سریع به بیگانگان متصل نگردد.

۶. در چنین فضایی، تجزیه طلبی بیشتر یک فرقه تبدیل می شود که به قول دوستی بزور در یک ون جا می شوند.

۷. باید از اروپا درس بگیریم و به سوی خاورمیانه «عاری از تنش» و ترک مخاصمه حرکت کنیم؛ حتی اگر صد سال طول بکشد. باید تجاوز ارمنستان به قره باغ را محکوم کنیم و کمک کنیم هرچه زودتر به کیان جمهوری آذربایجان برگردد (کاری که به درستی ظریف و روحانی انجام می دهند)، چون بدون احترام به استقلال سرزمینی دولت _ ملت ها سنگ روی سنگ بند نمی شود.

۸. یا باید گفتمان فدرالیسم را در کل خاورمیانه تمرین کنیم (که من به صلاح نمی دانم) یا باید حقوق شهروندی چندفرهنگی را به میانجی فرد و نه اثنیک. در این مورد یک ترک اگر در استان سیستان بلوچستان است امکان مطالبه حقوق شهروندی فرهنگی اش را نه به مثابه قوم بلکه به مثابه فرد دارای زبان متفاوت داشته باشد.

۹. تمامی مطالبات غیرفرهنگی نظیر اقتصادی و سیاسی و اجتماعی را در حد حداقل انسانی برای کل کشور فراهم بیاوریم. در نبود حداقل های حیات اجتماعی _ سیاسی تفاوت های فرهنگی به درد جنگیدن می خورند نه مفاهمه، البته در هر صورت اندیشه حذف این تنوعات به سمت عامل حذف کننده با خشونتی تمام برخواهند گشت.

۱۰. حق توریسم و گردشگری را برای کل ایران به رسمیت شناخته و پاس بداریم. نابرابری توریستی و محدودیت چنین پتانسیل عظیم اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی به محور تهران، اصفهان، شیراز و مشهد به تبع از گفتمان مرکزگرایانه، ضمن ممانعت از امتزاج فرهنگی ایرانیان زمینه شکاف فرهنگی _ هویتی بین آنان را _در تداوم نابرابری های صدساله، تداوم خواهد بخشید.