ماه گذشته وقتی خبرهای مربوط به سیلابی شدن رودها را دنبال می‌کردم متوجه این نکته شدم که اسامی رودهای آذربایجان کمتر مورد تحریف قرارگرفته و تا حدودی دست نخورده مانده‌اند. شاید تحریفگران بیشتر متوجه اسامی شهرها بوده‌اند و به اسامی رودها کمتر توجه کرده‌اند. غافل از اینکه این اسامی می‌تواند چراغ راهنمایی برای اثبات اسامی کهن و ترکی شهرها بوده، همه رشته‌های آنها را پنبه کند.

میرزابنویس‌های پهلوی ابتدا نام شهر توفارقان را به دهخوارقان تغییر داده و درتوجیه آن نوشتند که دهخوارقان دهِ خواهرِ خاقان است. مثل آن بود که نام مالک و آدرس محلی را به کسی بگویند. دهخوارقان هم به آذرشهر تغییر یافت و توفارقان از همه اسناد رسمی حذف گردد. ولی رودی که از قیزیل‌داغ سهند سرچشمه گرفته و با گذر از این شهرستان به دریاچه اورمیه می‌ریزد هنوز توفارقان‌چای می‌باشد.

برهان قاطع فارسی نام منطقه اوجان را منسوب به اوغوزخان دانسته است. این نام نیز از طرف تحریفگران هویت ما به بستان آباد تغییر داده شده ولی رودی به طول هفتاد کیلومتر که از بوزداغ سهند سرچشمه گرفته و با گذر از این منطقه به آجی‌چای ملحق می‌شود هنوز هم در زبان مردم آن منطقه و نیز در اسناد دولتی اوجان‌چایی نام دارد.

خیاو یا خییوو نام بخش مرکزی محال مشکین است که دیگر در دوایر دولتی از این نام خبری نیست و همه جا مشکین‌شهر نوشته می‌شود. ولی رودخانه‌ای که در ضلع شرقی این شهر هر صبح و عصر پذیرای مهمانان است هنوز خیاوچایی نوشته شده و خییووچایی گفته می‌شود تا سندی برای رسوایی تاراجگران هویت ما باشد.

اسناد دولت همه اسامی سرسکند، کورگنه، هئشتری، چاراویماق و قاراآغاج را یک کاسه کرده و در لغت هشترود چپانده و دفاتر رسمی جایی به نام سرسکند را نمی‌شناسد. اما رودی که از شمال این شهر سرچشمه گرفته و با گذر از جنوب این شهر به سمت راه‌آهن مراغه –میانه می‌رود هنوز سرسکندچایی است.

نام محال قالاچای نیز به عجبشیر تحریف شده، ولی رودخانه‌ای به طول شصت کیلومترکه از کوههای میدان و قاریمیش سهند واقع در جنوب این منطقه، سرچشمه گرفته و با سیراب کردن همه روستاهای آن منطقه خود را به دریاچه اورمیه می‌رساند هنوز قالاچای نام دارد.

مرکز منطقه‌ی بزرگی که همه آن را خلخال می‌شناسند دیرزمانی هیرو یا هئروآباد بود. امروزه این نام تنها برروی رودی زنده مانده که از جنوب شرقی این شهر شروع شده و بعد از طی سی کیلومتر به آرپاچایی ملحق شده، روانه خزر می‌شود. این رود هنوز هم هیروچایی نام دارد.